ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଋଗ୍‌ଦ୍ଵିତୀଯା ତ୍ରିଜଗତୀ ତୃତୀଯା ତ୍ରିଷ୍ଟୁବେଵ ଚ । ଅନୁଷ୍ଟୁଭୋ ଯଜୁସ୍ତିସ୍ର ଆର୍ଯୋଭିଜ୍ଞଃ ସୁସିଦ୍ଧିଭାକ୍ ।। ୨୯୬.

ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଋକ୍ ଛନ୍ଦରେ, ତିନିଟି ଜଗତୀ ଛନ୍ଦରେ, ତୃତୀୟଟି ତିନିଷ୍ଠୁପ୍ ଛନ୍ଦରେ । ଯଜୁସ୍ ତିନିଟି ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦରେ; ଆର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ସଫଳ ହୁଏ ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନେନାପି ଵିଷଵ୍ଯାଧ୍ଯରିମର୍ଦ୍ଦନଂ । ଇଁ ଶ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୈଁ ହୂଁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହନାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ନମଃ ।। ୨୯୬.

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରାଯାଏ, ବିଷ, ରୋଗ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହୁଏ: 'ଇଁ ଶ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୈଁ ହୂଁ—ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।'

ଓଂ ହଂ ଇଁ ଉଗ୍ରଵୀରଂ ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ସର୍ଵତୋମୁଖଂ । ନୃସିଂହଂ ଭୀଷଣଂ ଭଦ୍ରଂ ମୃତ୍ଯୁମୃତ୍ଯୁନ୍ନମାମ୍ଯହଂ ।। ୨୯୬.

ଓଁ ହଁ ଇଁ—ଉଗ୍ରବୀର, ମହାବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖୁଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶୁଭ ନରସିଂହ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ ।

ଅଯମେଵ ତୁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୋ ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ । ଦ୍ଵାଦଶାଷ୍ଟାକ୍ଷରୌ ମନ୍ତ୍ରୌ ଵିଷଵ୍ଯାଧିଵିମର୍ଦ୍ଦନୌ ।। ୨୯୬.

ଏହି ହେଉଛି ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ । ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ବିଷ ଓ ରୋଗ ନାଶ କରେ ।

କୁବ୍ଜିକା ତ୍ରିପୁରା ଗୌରୀ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଵିଷହାରିଣୀ । ପ୍ରସାଦମନ୍ତ୍ରୋ ଵିଷହୃଦାଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ ।। ୨୯୬.

କୁବ୍ଜିକା, ତ୍ରିପୁରା, ଗୌରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, ବିଷହାରିଣୀ—ଏହି କୃପାମୟ ମନ୍ତ୍ର ବିଷ ଦୂର କରେ, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ ।

ସୌରୋ ଵିନାଯକସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରାଃ ସଦାଖିଲାଃ ।। ୨୯୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିନାୟକ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।

ଏକଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁର୍ଵୀଜଃ କୃଷ୍ଣଚକ୍ରାଙ୍ଗପଞ୍ଚକଃ । ଗୋପୀଜନଵଲ୍ଲଭାଯ ସ୍ଵାହା ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ।। ୨୯୭.

ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ବୀଜ, ପାଞ୍ଚଟି କଳା ଚକ୍ର ଭାଗ ଥିବା, ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗୋପୀଜନବଲ୍ଲଭଙ୍କୁ 'ସ୍ୱାହା' କହି ଅର୍ପଣ କଲେ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ।

ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ରୁଦ୍ରାଯ ପ୍ରେତାଧିପତଯେ ଗୁତ୍ତ୍ଵ ଗର୍ଜ୍ଜ ଭ୍ରାମଯ ମୁଞ୍ଚ ମୁହ୍ଯ କଟ ଆଵିଶ ସୁଵର୍ଣପତଙ୍ଗ ରୁଦ୍ରୋ ଜ୍ଞାପଯତି ଠ । ପାତାଲକ୍ଷୋଭମନ୍ତ୍ରୋଯଂ ମନ୍ତ୍ରଣାଦ୍ଵିଷନାଶନଃ । ଦଂଶକାହିଦଂଶେ ସଦ୍ଯୋ ଦଷ୍ଟଃ କାଷ୍ଠଶିଲାଦିନା ।। ୨୯୭.

ଓଁ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଠାକୁର, ରକ୍ଷା କର, ଗର୍ଜନ କର, ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କର, ଛାଡ଼, ମୁହ୍ୟ କର, ବାନ୍ଧ, ପ୍ରବେଶ କର, ସୁବର୍ଣ୍ଣପତଙ୍ଗ ରୁଦ୍ର ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ଠ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାତାଳକୁ ଉତ୍କଳନ କରିବା ପାଇଁ, ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବିଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବିଷାକ୍ତ ସାପ କିମ୍ବା କାଠ, ପାଥର ଇତ୍ୟାଦି କଟିଲେ, ଏହା ତୁରନ୍ତ କାମ କରେ।

ଵିଷଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଦହେଦ୍ଦଂଶଂ ଜ୍ଵାଲକୋକନଦାଦିନା । ଶିରୀଷଵୀଜପୁଷ୍ପାର୍କକ୍ଷୀରଵୀଜକଟୁତ୍ରଯଂ ।। ୨୯୭.

ବିଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, କଟାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆଗୁଣର ଜ୍ୱାଳା କିମ୍ବା କୋକନଦ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଉପାୟରେ ଦାହ କର। ଶିରୀଷ ବୀଜ, ପୁଷ୍ପ, ଅର୍କ ଓ ଦୁଧ—ଏ ତିନିଟି ବ୍ୟବହାର କର।

ଵିଷଂ ଵିନାଶଯେତ୍ ପାନଲେପନେନାଞ୍ଜନାଦିନା । ଶିରିଷପୁଷ୍ପସ୍ଯ ରସଭାଵିତଂ ମରିଚଂ ସିତଂ ।। ୨୯୭.

ଶିରୀଷ ପୁଷ୍ପର ରସ, ମରିଚା ଓ ଚିନି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ ପିଇବା, ଲେପ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଜନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବିଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ପାନନସ୍ଯାଞ୍ଚନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଷଂ ହନ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । କୋଷାତକୀଵଚାହିଙ୍ଗୁଶିରୀଷାର୍କପଯୋଯୁତଂ ।। ୨୯୭.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପିଇବା, ନାସା ମାର୍ଗରେ ଦେବା କିମ୍ବା ଲେପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବିଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କୋଷାତକୀ, ବଚ, ହିଙ୍ଗୁ, ଶିରୀଷ, ଅର୍କ ଓ ଦୁଧ ଏକାତ୍ର କରିବା ଦରକାର।

କୁଟୁତ୍ରଯଂ ସମେଷାମ୍ବୋ ହରେନ୍ନସ୍ଯାଦିନା ଵିଷଂ । ରାମଠେକ୍ଷ୍ଵାକୁଶର୍ଵାଙ୍ଗଚୂର୍ଣଂ ନସ୍ଯାଦ୍ଵିଷାପହଂ ।। ୨୯୭.

ସମସ୍ତ ଉପାଦାନର ସହିତ ତିନି ପ୍ରକାର ତିକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପାଣି ମିଶାଇ ନାସା ମାର୍ଗରେ ଦେଲେ ବିଷ ହଟିଯାଏ; ରାମଠ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ଶର୍ବଙ୍କ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ନାସା ମାର୍ଗରେ ଦେଲେ ବିଷ ଦୂର ହୁଏ।

ଇନ୍ଦ୍ରବଲାଗ୍ନିକନ୍ଦ୍ରୋଣଂ ତୁଲସୀ ଦେଵିକା ସହା । ତଦ୍ରସାକ୍ତଂ ତ୍ରିକଟୁକଂ ଚୂର୍ଣମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଵିଷାପହଂ ।। ୨୯୭.

ଇନ୍ଦ୍ରବଳା, ଅଗ୍ନିକନ୍ଦ, ରୋହିଣୀ, ତୁଳସୀ, ଦେବିକା—ଏମାନେ ସମେତ, ସେମାନଙ୍କ ରସ ଓ ତିକ୍ତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ବିଷ ହଟିଯାଏ।

ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ କୃଷ୍ଣପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଶିରୀଷସ୍ଯ ଵିଷାପହଂ ।। ୨୯୭.

କୃଷ୍ଣ ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଶିରୀଷ ଗଛର ପାଞ୍ଚଟି ଅଂଶ ନେଇଲେ ବିଷ ଦୂର ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଗୋନସାଦିଚିକିତ୍ସାଞ୍ଚ ଵଶିଷ୍ଠ ଶ୍ରୃଣୁ ଵଚ୍ମି ତେ । ହ୍ରୀଁ ହ୍ରୀଁ ଅମଲପକ୍ଷି ସ୍ଵାହା ୨୯୮.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ବଶିଷ୍ଠ, ଗାଈର ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ହ୍ରୀ ହ୍ରୀ, ନିର୍ମଳ ପକ୍ଷୀ, ସ୍ୱାହା।

ଲଶୁନଂ ରାମଠଫ୍ଲଂ କୁଷ୍ଠାଗ୍ନିଵ୍ଯୋଷକଂ ଵିଷେ । ସ୍ନୁହୀକ୍ଷୀରଂ ଗଵ୍ଯଘୃତଂ ପକ୍ଷଂ ପୀତ୍ଵାଽହିଜେ ଵିଷେ ।। ୨୯୮.

ଲସୁଣ, ରାମଠ ଫଳ, କୁଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ୟୋଷ ବିଷ ପାଇଁ; ସ୍ନୁହୀ ଦୁଧ ଓ ଗାଈ ଘିଅ—ଏହି ମିଶ୍ରଣ ସାପ ବିଷରେ ପକ୍ଷୀକୁ ପିଇବାକୁ ଦିଅ।

ଅଥ ରାଜିଲଦଷ୍ଟେ ଚ ପେଯା କୃଷ୍ଣା ସସୈନ୍ଧଵା । ଆଜ୍ଯକ୍ଷୌଦ୍ରଶକୃତ୍ତୋଯଂ ପୁରୀତତ୍ଯା ଵିଷାପହଂ ।। ୨୯୮.

ରାଜିଲା କଟିଲେ, କଳା ଉଡ଼ଦ ଦାଲିର ପେୟ ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ଦିଅ; ଘିଅ, ମଧୁ, ଗୋବିଷ୍ଟା ଜଳ ଓ ପୁରୀତତ୍ୟା ଏକାତ୍ର କଲେ ବିଷ ହଟିଯାଏ।

ସକୃଷ୍ଣାଖଣ୍ଡଦୁଗ୍ଧାଜ୍ଯଂ ପାତଵ୍ଯନ୍ତେନ ମାକ୍ଷିକଂ । ଵ୍ଯୋଷଂ ପିଚ୍ଛଂ ଵିଡାଲାସ୍ଥି ନକୁଲାଙ୍ଗରୁହୈଃ ସମୈଃ ।। ୨୯୮.

କଳା ଉଡ଼ଦ, ଅଖଣ୍ଡ ଦୁଧ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଶେଷରେ ମଧୁ ଦିଅ; ବ୍ୟୋଷ, ପକ୍ଷୀର ପର, ବିଲାଇ ଅସ୍ଥି ଓ ନକୁଳ ଅଂଗ ଏକ ସମାନ ମାପରେ।

ଚୂର୍ଣିତୈର୍ମ୍ମେଷଦୁଗ୍ଧାକ୍ତୈର୍ଧୂପଃ ସର୍ଵଵିଷାପହଃ । ରୋମନିର୍ଗୁଣ୍ଡିକାକୋଲଵର୍ଣୈର୍ଵା ଲଶୁନଂ ସମଂ ।। ୨୯୮.

ମେଷ ଦୁଧରେ ମିଶାଇ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଧୂପ କଲେ ସମସ୍ତ ବିଷ ହଟିଯାଏ; କିମ୍ବା ରୋମନିର୍ଗୁଣ୍ଡିକା ଓ କୋଲା ପତ୍ର ସହିତ ଲସୁଣ।

ମୁନିପତ୍ରୈଃ କୃତସ୍ଵେଦଂ ଦଷ୍ଟଂ କାଞ୍ଜିକପାଚିତୈଃ । ମୂଷିକାଃ ଷୋଡଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ରସଙ୍କାର୍ପାସକଜମ୍ପିଵେତ୍ ।। ୨୯୮.

ମୁନିପତ୍ରରେ ସ୍ୱେଦନ କରି, କଟାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ କାଞ୍ଜିରେ ରନ୍ଧିବା; ଷୋଳ ଧରଣର ଉଠୁକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି—ସେମାନେ ରସଙ୍କା, ଅର୍ପାସକ ଓ ଜାମ ପିଉନ୍ତୁ।

ସତୈଲଂ ମୂଷିକାର୍ତ୍ତିଘ୍ନଂ ଫଲିନୀକୁସୁମନ୍ତଥା । ସନାଗରଗୁଡମ୍ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ତଦ୍ଵିଷାରୋଚକାପହଂ ।। ୨୯୮.

ତେଲ ସହିତ ଏହା ଉଠୁ କଟା ରୋଗ ଭଲ କରେ; ଫଳିନୀ ଓ କୁସୁମ ସହିତ, ନାଗର ଓ ଗୁଡ଼ ଖାଇଲେ ବିଷ ଓ ରୁଚିହାନି ହଟିଯାଏ।

ଚିକିତ୍ସା ଵିଂଶତିର୍ଭୂତା ଲୂତାଵିଷହରୋ ଗଣଃ । ପଦ୍ମକଂ ପାଟଲୀ କୁଷ୍ଠଂ ନତମୂଶୀରଚନ୍ଦନଂ ।। ୨୯୮.

ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଭାବରେ ବିଶ୍ ଚିକିତ୍ସା ଶ୍ରେଣୀ ବିଶଟି ଅଛି; ଲୁତା ବିଷ ନଶ୍ଟ କରିବା ଦଳ: ପଦ୍ମକ, ପାଟଳୀ, କୁଷ୍ଠ, ନତ, ଉଶୀର ଓ ଚନ୍ଦନ।

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ଶାରିଵା ଶେଲୁ ଲୂତାର୍ତ୍ତଂ ସେଚଯେଜ୍ଜଲୈଃ । ଗୁଞ୍ଜାନିର୍ଗୁଣ୍ଡିକଙ୍କୋଲପର୍ଣଂ ଶୁଣ୍ଠୀ ନିଶାଦ୍ଵଯଂ ।। ୨୯୮.

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ଶାରିବା, ଶେଲୁ—ଏହାକୁ ଜଳରେ ଛିଟିବା ଦ୍ୱାରା ଲୁତା ଦୁଃଖ ହଟିଯାଏ; ଗୁଞ୍ଜା, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡିକା, କୋଲା ପତ୍ର, ଶୁଂଠି ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନିଶା।

କରଞ୍ଜାସ୍ଥି ଚ ତତ୍ପଙ୍କୈଃ ଵୃଶ୍ଚିକାର୍ତ୍ତିହରଂ ଶ୍ରୃଣୁ । ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ଵ୍ଯୋଷପୁଷ୍ପଂ ଶିରୀଷକୌମୁଦଂ ।। ୨୯୮.

କରଞ୍ଜ ଅସ୍ଥି ଓ ଏହାର ଲେପ ଦ୍ୱାରା ବିଛି କଟା ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ—ଶୁଣ: ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ବ୍ୟୋଷ, ଶିରୀଷ ପୁଷ୍ପ ଓ କୁମୁଦ।

ସଂଯୋଜ୍ଯାଶ୍ଚତୁରୋ ଯୋଗା ଲେପାଦୌ ଵୃଶ୍ଚିକାପହାଃ ।। ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ରୁଦ୍ରାଯ ଚିଵି ଛିନ୍ଦ କିରି ଭିନ୍ଦ ଖଙ୍ଗେନ ଛେଦଯ ଶୁଲେନ ଭେଦଯ ଚକ୍ରେଣ ଦାରଯ ଓଂ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍ । ମନ୍ତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରିତୋ ଦେଯୋ ଗର୍ଦ୍ଧଭାଦୀନ୍ନିକୃନ୍ତତି ।। ୨୯୮.

ଲେପ ଲଗାଇବାର ଆରମ୍ଭରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଯୋଗ ମିଶାଇଲେ ବିଛିର ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ବଢ଼ିଆ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଛେଦ, କାଟ, ଭାଙ୍ଗ, ତଳ, ତଳୱାରରେ କାଟ, ବାଣରେ ଛିଦ୍ର କର, ଚକ୍ରରେ ଚିର—ଓଁ ହ୍ରୂଁ ଫଟ୍। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର କରି ଦେଲେ, ଗଧା ଓ ଅନ୍ୟ ବିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।

ତ୍ରିଫଲୋଶୀରମୁସ୍ତାମ୍ବୁମାଂସୀପଦ୍ମକଚନ୍ଦନଂ । ଅଜାକ୍ଷୀରେଣ ପାନାଦେର୍ଗର୍ଦ୍ଧଭାଦେର୍ଵିଷଂ ହରେତ୍ ।। ୨୯୮.

ତ୍ରିଫଳା, ଉଶୀର, ମୁଷ୍ଟା, ପାନି, ମାଂସୀ, ପଦ୍ମ ଓ ଚନ୍ଦନ—ଏଗୁଡିକୁ ଛାଗଳୀ ଦୁଧରେ ମିଶାଇ ପିଇଲେ, ଗଧା ଓ ଏପରି ଜନ୍ତୁଙ୍କ ବିଷ ଦୂର ହୁଏ।

ହରେତ୍ ଶିରୀଷପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯୋଷଂ ଶତପଦୀଵିଷଂ । ସକନ୍ଧରଂ ଶିରୀଷାସ୍ଥି ହରେଦୁନ୍ଦୂରଜଂ ଵିଷଂ ।। ୨୯୮.

ଶିରୀଷ ଗଛର ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ଓ ବେଶ ମସଲା ମିଶାଇଲେ ଶତପଦୀ (କେଉଁଠିଆ) ବିଷ ଦୂର ହୁଏ। ଶିରୀଷ ତଣ୍ଡ ଓ ଶିରୀଷ କାଠ ମିଶାଇଲେ ଉନ୍ଦୁର ବିଷ ଦୂର ହୁଏ।

ଵ୍ଯୋଷଂ ସସର୍ପିଃ ପିଣ୍ଡୀତମୂଲମସ୍ଯ ଵିଷଂ ହରେତ୍ । କ୍ଷାରଵ୍ଯୋଷଵଚାହିଙ୍ଗୁଵିଡଙ୍ଗଂ ସୈନ୍ଧଵନ୍ନତଂ ।। ୨୯୮.

ବେଶ ମସଲା ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଗୋଲା ବନେଇ ଦେଲେ ଏହି ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଖାର, ବେଶ ମସଲା, ବଚ, ହିଙ୍ଗୁ, ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।