ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୃତ୍ତିକା ଭରଣୀ ସ୍ଵାତୀ ମୂଲଂ ପୂର୍ଵ୍ଵତ୍ରଯାଶ୍ଵିନୀ । ଵିଶାଖାର୍ଦ୍ରା ମଘାଶ୍ଲେଷା ଶ୍ରଵଣରୋହିଣୋ ।। ୨୯୪.

କୃତ୍ତିକା, ଭରଣୀ, ସ୍ୱାତୀ, ମୂଳ, ପୂର୍ବ ତିନି, ଅଶ୍ୱିନୀ; ବିଶାଖା, ଆର୍ଦ୍ରା, ମଘା, ଶ୍ଳେଷା, ଶ୍ରବଣ, ରୋହିଣୀ।

ହସ୍ତା ମନ୍ଦକୁଜୌ ଵାରୌ ପଞ୍ଚମୀ ଚାଷ୍ଟମୀ ତିଥିଃ । ଷଷ୍ଠୀ ରିକ୍ତା ଶିଵା ନିନ୍ଦ୍ଯା ପଞ୍ଚମୀ ଚ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ।। ୨୯୪.

ହସ୍ତ, ମନ୍ଦ, କୁଜ, ବାର, ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି; ଷଷ୍ଠୀ, ଖାଲି, ଶିଭା, ନିନ୍ଦିତ, ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ।

ସନ୍ଧ୍ଯାଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଦଗ୍ଧଯୋଗାଶ୍ଚ ରାଶଯଃ । ଏକଦ୍ଵିବହଵୋ ଦଂଶା ଦଷ୍ଟଵିଦ୍ଧଞ୍ଚ ଖଣ୍ଡିତମ୍ ।। ୨୯୪.

ଚାରି ସନ୍ଧ୍ୟା ଅଶୁଭ, ଦଗ୍ଧ ଯୋଗ ଓ ରାଶି ମଧ୍ୟ; ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅନେକ ଦଂଶ, ଦଂଶିତ ଓ ଆହତ, ଭାଙ୍ଗିଗଲା।

ଅଦଂଶମଵଗୁପ୍ତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦଂଶମେଵଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ତ୍ରଯୋ ଦ୍‌ଵ୍ଯେକକ୍ଷତା ଦଂଶା ଵେଦନା ରୁଧିରୋଲ୍ଵଣା ।। ୨୯୪.

ଅଦଂଶ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ, ଦଂଶ ଚାରି ପ୍ରକାର; ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ ଆହତ ଦଂଶ, ବେଦନା ଓ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଅଧିକ।

ନକ୍ତନ୍ତ୍ଵେକାଙ୍‌ଘ୍ରିକୂର୍ମ୍ମାବା ଦଂଶାଶ୍ଚ ଯମଚୋଦିତାଃ । ଦୀହୀପିପୀଲିକାସ୍ପର୍ଶୀ କଣ୍ଠଶୋଥରୁଜାନ୍ଵିତଃ ।। ୨୯୪.

ରାତିରେ ଏକାଙ୍ଘ୍ରି, କୁର୍ମ ଦେହ ଦଂଶ, ଯମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ; ପିପିଳିକା ସ୍ପର୍ଶ, କଣ୍ଠ ଫୁଲିବା ଓ ବେଦନା ସହିତ।

ସତୋଦୋ ଗ୍ରନ୍ଥିତୋ ଦଂଶଃ ସଵିଷୋ ନ୍ଯସ୍ତନିର୍ଵ୍ଵିଷଃ । ଦେଵାଲଯେ ଶୂନ୍ଯଗୃହେ ଵଲ୍ମୀକୋଦ୍ଯାନକୋଟରେ ।। ୨୯୪.

ଭିଜା କିମ୍ବା ଜମା ଥିବା, ବିଷାକ୍ତ କିମ୍ବା ଅବିଷାକ୍ତ ଦଂଶ, ଦେଉଳ, ଖାଲି ଘର, ପିଲାମାଟି ଦେଉଳି, କିମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନର ଗଛର ଖୋଲିରେ ମିଳିଥିଲେ।

ରଥ୍ଯାସନ୍ଧୌ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ନଦ୍ଯାଞ୍ଚ ସିନ୍ଧୁସଙ୍ଗମେ । ଦ୍ଵୀପେ ଚତୁଷ୍ପଥେ ସୌଧେ ଗୃହେଽବ୍ଜେ ପର୍ଵ୍ଵତାଗ୍ରତଃ ।। ୨୯୪.

ରାସ୍ତାର ମୁହାଁରେ, ଶ୍ମଶାନରେ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ମିଳନସ୍ଥଳୀରେ, ଦ୍ୱୀପରେ, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ, ଉଚ୍ଚ ମହଳରେ, ଘରରେ, ପଦ୍ମରେ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ।

ଵିଲଦ୍ଵାରେ ଜୀର୍ଣକୂପେ ଜୀର୍ଣଵେଶ୍ମନି କୁଡ୍ଯକେ । ଶିଗ୍ରୁଶ୍ଲେଷ୍ମାତକାକ୍ଷେଷୁ ଜମ୍ବୂ ଡୁମ୍ବରଣେଷୁ ଚ ।। ୨୯୪.

ଝୁଲଣ ଦ୍ୱାରରେ, ପୁରୁଣା କୁଆଁରେ, ଭଙ୍ଗା ଘରରେ, ଦିୱାଳରେ, ସୋଉଁଜ, ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଆମଳା, ଜାମୁନ ଓ ଡୁମୁର ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ।

ଵଟେ ଚ ଜୀର୍ଣପ୍ରାକାରେ ଖାସ୍ଯହୃତ୍‌କକ୍ଷଜତ୍ରୁଣି । ତାଲୌ ଶଙ୍ଖେ ଗଲେ ମୂଦ୍‌ର୍ଧ୍ନି ଚିଵୁକେ ନାଭିପାଦଯୋଃ ।। ୨୯୪.

ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଭଙ୍ଗା ପ୍ରାକାରରେ, ମୁହଁ, ହୃଦୟ, ବାହୁମୁଳ, କନ୍ଧର, ହାତେ, ଶଂଖରେ, ଗଳାରେ, ମୁଣ୍ଡରେ, ଗାଲିରେ, ନାଭିରେ କିମ୍ବା ପାଦରେ।

ଦଂଶୋଽଶୁଭଃ ଶୁଭୋ ଦୂନଃ ପୁଷ୍ପହସ୍ତଃ ସୁଵାକ୍ ସୁଧୀଃ । ଲିଙ୍ଗଵର୍ଣଂସମାନଶ୍ଚ ଶୁକ୍ଲଵସ୍ତ୍ରୋଽମଲଃ ଶୁଚିଃ ।। ୨୯୪.

ଅଶୁଭ ଦଂଶ କ୍ଷତିକାରକ, ଶୁଭ ଦଂଶ ମୃଦୁ, ହାତରେ ଫୁଲ ଧରିଥିବା, ଭଲ କଥା କହୁଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର।

ଅପଦ୍ଵାରଗତଃ ଶସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରମାଦୀ ଭୂଗତେକ୍ଷ୍ଣଃ । ଵିଵର୍ଣଵାସାଃ ପାଶାଦିହସ୍ତୋ ଗଦଗଦଵର୍ଣଭାକ୍ ।। ୨୯୪.

ଅନୁଚିତ ଦ୍ୱାରରୁ ଆସିଥିବା, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅସାବଧାନ, ମାଟିରେ ଚାଲୁଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦାଁଡି କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଥିବା।

ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠାଶ୍ରିତଃ ଖିନ୍ନସ୍ତିଲାକ୍ତକକରାଂଶୁକଃ । ଆର୍ଦ୍ରଵାସାଃ କୃଷ୍ଣାରକ୍ତପୁଷ୍ପଯୁକ୍ତଶିରୋରୁହଃ ।। ୨୯୪.

ଶୁଖିଲା କାଠ ଭିତରେ ବସୁଥିବା, କ୍ଲାନ୍ତ, ତିଳ ତେଲ ଲାଗିଥିବା ହାତ, ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, କଳା କିମ୍ବା ଲାଲ ଫୁଲ ଲଗାଇଥିବା କେଶ।

କୁଚମର୍ଦୀଂ ନଖଚ୍ଛେଦୀ ଗୁଦସ୍ପୃକ୍ ପାଦଲେଖକଃ । କେଶମୁଞ୍ଚୀ ତୃଣଚ୍ଛେଦୀ ଦୁଷ୍ଟା ଦୂତାସ୍ତଥୈକଶଃ ।। ୨୯୪.

ସ୍ତନ ଦବାଇଥିବା, ନଖ କାଟୁଥିବା, ଗୁଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା, ପାଦରେ ଚିହ୍ନ ଦେଉଥିବା, କେଶ ଖୋଲିଥିବା, ଘାସ କାଟୁଥିବା—ଏମିତି ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଭଳି।

ଇଡ଼ାନ୍ଯା ଵା ଵହେଦ୍‌ଦ୍ଵେଧା ଯଦି ଦୂତସ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ । ଆଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ପୁଷ୍ଟଯାସ୍ମାନ୍ ଵିଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରୀପୁନ୍ନପୁଂସକାନ୍ ।। ୨୯୪.

ପ୍ରତିନିଧି କିମ୍ବା ନିଜେ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଥିବା ଛଡ଼ି ଧରିଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ—ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନପୁଂସକ।

ଦୂତଃ ସ୍ପୃଶତି ଯଦ୍‌ଗାତ୍ରଂ ତସ୍ମିନ୍ ଦଂଶମୁଦାହରେତ୍ । ଦୂତାଙ୍‌ଘ୍ରିଚଲନଂ ଦୁଷ୍ଟମୁତ୍ଥିତିର୍ନିଶ୍ଚଲା ଶୁଭା ।। ୨୯୪.

ପ୍ରତିନିଧି ଯେଉଁ ଅଂଶରେ ଶରୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେଠାରେ ଦଂଶ ଘଟିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତିନିଧିର ପାଦ ଚଳନ ଅଶୁଭ, ଅଚଳ ଭାବେ ଉଠିଲେ ଶୁଭ।

ଜୀଵପାର୍ଶ୍ଵେ ଶୁଭୋ ଦୂତୋ ଦୁଷ୍ଟୋଽନ୍ଯତ୍ର ସମାଗତଃ । ଜୀଵୋ ଗତାଗତୈର୍ଦୁଷ୍ଟଃ ଶୁଭୋ ଦୂତନିଵେଦନେ ।। ୨୯୪.

ଜୀବନ୍ତଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରେ ପ୍ରତିନିଧି ଥିଲେ ଶୁଭ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ। ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାରେ ଜୀବ ଅଶୁଭ, ପ୍ରତିନିଧି ସୂଚନାରେ ଶୁଭ।

ଦ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ ପ୍ରଦୁଷ୍ଟା ସା ପୂର୍ଵ୍ଵାମଜାର୍ଦ୍ଧନିନ୍ଦିତା । ଵିଭକ୍ତୈସ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯାନ୍ତୈର୍ଵିଷୈର୍ନିର୍ଵ୍ଵିଷକାଲତା ।। ୨୯୪.

ପ୍ରତିନିଧିର କଥା ପୂର୍ବରୁ ନିନ୍ଦିତ କିମ୍ବା ଅପମାନିତ ହେଲେ ଦୁଷ୍ଟ। ତାଙ୍କର କଥା ବିଭାଗ, ବିଷ କିମ୍ବା ଅବିଷ, ଓ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

ଆଦ୍ଯୈଃ ସ୍ଵରୈଶ୍ଚ କାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵର୍ଗୈର୍ଭିନ୍ନଲିପିର୍ଦ୍ଵିଧା । ସ୍ଵରଜୋ ଵସୁମାନ୍ଵର୍ଗୀ ଇତିକ୍ଷେପା ଚ ମାତୃକା ।। ୨୯୪.

ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଲିପି ଦୁଇ ପ୍ରକାର। ସ୍ୱର, ରଜସ, ମାଟି, ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷରମାନେ ବିଭାଜିତ।

ଵାତାଗ୍ନୀନ୍ଦ୍ରଜଲାତ୍ମାନୋ ଵର୍ଗେଷୁ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ନପୁଂସକାଃ ପଞ୍ଚମାଃ ସ୍ଯୁଃ ସ୍ଵରାଃ ଶକ୍ରାମ୍ବୁଯୋନଯଃ ।। ୨୯୪.

ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ଜଳ—ଏହି ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ। ପଞ୍ଚମ, ନପୁଂସକ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଜଳ ମୂଳ ଅକ୍ଷର।

ଦୁଷ୍ଟୌ ଦୂତସ୍ଯ ଵାକ୍‌ପାଦୌ ଵାତଗ୍ନୀ ମଧ୍ଯମୋ ହରିଃ । ପ୍ରଶସ୍ତା ଵାରୁଣା ଵର୍ଣା ଅତିଦୁଷ୍ଟା ନପୁଂସକାଃ ।। ୨୯୪.

ପ୍ରତିନିଧି ଦୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ଓ ପାଦ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନିର। ମଧ୍ୟରେ ହରି, ଶୁଭ ହେଉଛି ବାରୁଣୀ ବର୍ଣ୍ଣ, ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି ନପୁଂସକ।

ପ୍ରସ୍ଥାନେ ମଙ୍ଗଲଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗର୍ଜ୍ଜିତଂ ମେଘହସ୍ତିନୋଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଫଲେ ଵୃକ୍ଷେ ଵାମସ୍ଯ ଚ ରୁତଂ ଜିତଂ ।। ୨୯୪.

ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ମଘ ଓ ହାତୀର ଗର୍ଜନ ଶୁଭ, ଡାହାଣକୁ ପରିକ୍ରମା, ଗଛରେ ଫଳ, ବାମ ପାଖର ଧ୍ୱନି ବିଜୟଶାଳୀ।

ଶୁଭା ଗୀତାଦିଶବ୍ଦାଃ ସ୍ଯୁରୀଦୃଶଂ ସ୍ଯାଦସିଦ୍ଧଯେ । ଅନର୍ଥଗୀରଥାକ୍ରନ୍ଦୋ ଦକ୍ଷିଣେ ଵିରୁତଂ କ୍ଷୁତମ୍ ।। ୨୯୪.

ଗୀତ ଓ ଏହାଭଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଭ ହୁଏ, ଏମିତି ଶବ୍ଦ ସଫଳତା ପାଇଁ। ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା, ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର, ଡାହାଣ ପାଖର ଧ୍ୱନି, ଛିଁକିବା ଅଶୁଭ।

ଵେଶ୍ଯା କ୍ଷୁତୋ ନୃପଃ କନ୍ଯା ଗୌର୍ଦ୍ଦନ୍ତୀ ମୁରଜଧ୍ଵଜୌ । କ୍ଷୀରାଜ୍ଯଦଧିଙ୍ଖାମ୍ବୁ ଛତ୍ରଂ ଭେରୀ ଫଲଂ ସୁରାଃ ।। ୨୯୪.

ବେଶ୍ୟା, ଛିଁକିବା, ରାଜା, କନ୍ୟା, ଦୁଇ ଦାନ୍ତ ଥିବା ଗାଈ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ପତାକା, ଖୀର, ଘିଅ, ଦହି, ପାଣି, ଛତା, ଢୋଳ, ଫଳ, ଓ ଦେବତାମାନେ।

ତଣ୍ଡୁଲା ହେମ ରୂପ୍ଯଞ୍ଚ ସିଦ୍ଧଯେଽଭିମୁଖା ଅମୀ । ସକାଷ୍ଠଃ ସାନଲଃ କାରୁର୍ମ୍ମଲିନାମ୍ବରଭାଵଭୃତ୍ ।। ୨୯୪.

ଚାଉଳ, ସୁନା ଓ ଚାଁଦି ସଫଳତା ପାଇଁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ; କାଠ ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ କାମ କରୁଥିବା କାରିଗର, ମେଳା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ହୁଏ।

ଗଲସ୍ଥଟଙ୍କୋ ଗୋମାଯୁଗୃଧ୍ରୋଲୂକକପର୍ଦ୍ଦିକାଃ । ତୈଲଂ କପାଲକାର୍ପାସା ନିଷେଧେ ଭସ୍ମ ନଷ୍ଟଯେ ।। ୨୯୪.

ଗଳାରେ ଚିହ୍ନ, ଶିଆଳ, ହେନା, ଉଲୁ ଓ ଖପର ଧାରିଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ; ତେଲ, ଖପର ଓ କପାସ ବିଷୟରେ ନିଷେଧ ଅଛି, ଭସ୍ମ ବ୍ୟବହାର କଲେ କ୍ଷତି ହୁଏ।

ଵିଷରୋଗାଶ୍ଚ ସପ୍ତ ସ୍ଯୁର୍ଧାତୋର୍ଧାତ୍ଵନ୍ତରାପ୍ତିତଃ । ଵିଷଦଂଶୋ ଲଲାଟଂ ଯାତ୍ଯତୋ ନେତ୍ରଂ ତତୋ ମୁଖମ୍ । ଆସ୍ଯାଚ୍ଚ ଵଚନୀନାଡ୍ଯୌ ଧାତୂନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ହି କ୍ରମାତ୍ ।। ୨୯୪.

ସାତ ପ୍ରକାରର ବିଷ ରୋଗ ଅଛି, ଏହା ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହ ସଂଯୋଗରୁ ହୁଏ; ବିଷ ପ୍ରଥମେ କପାଳକୁ, ପରେ ଚକୁ, ତାପରେ ମୁଁହକୁ, ଏବଂ ମୁଁହରୁ ଦେହର ଭିତରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କଥା ନାଳୀ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପହଁଚିଯାଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ମନ୍ତ୍ରଧ୍ଯାନୌଷଧୈର୍ଦଷ୍ଟତିକିତ୍ସାଂ ପ୍ରଵଦାମି ତେ । ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ନୀଲକଣ୍ଠାଯେତି । ଜପନାଦ୍ଵିଷହାନିଃ ସ୍ଯାଦୌଷଧଂ ଜୀଵରକ୍ଷଣଂ ।। ୨୯୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ବିଷ ଦଶାର ଚିକିତ୍ସା ବୁଝେଇବି। 'ଓଁ, ଭଗବତ ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବିଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଔଷଧ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରେ।

ସାକଜ୍ଯଂ ସକୃଦ୍ରସଂ ପେଯଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଵିଷମୁଚ୍ଯତେ । ଜଙ୍ଗମଂ ସର୍ପମୂଷାଦି ଶ୍ରୃଙ୍‌ଗ୍ଯାଦି ସ୍ଥାଵରଂ ଵିଷଂ ।। ୨୯୫.

ବିଷକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଏ: ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ସହିତ ନିଆଯାଇଥିବା ବିଷ, ଓ ଅନ୍ୟଟି ନିଅ। ପଶୁ ଜନ୍ୟ ବିଷ ସର୍ପ, ବିଛା ଇତ୍ୟାଦି; ଉଦ୍ଭିଦ ଜନ୍ୟ ବିଷ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଏହା ସଦୃଶ।

ଶାନ୍ତସ୍ଵରାନ୍ଵିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋହିତଂ ତାରକଂ ଶିଵଃ । ଵିଯତେର୍ନାମମନ୍ତ୍ରୋଽଯଂ ତାର୍କ୍ଷଃ ଶବ୍ଦମଯଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୯୫.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ୱର ଶାନ୍ତ ରହେ, ରକ୍ତର ସ୍ୱର ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଶିବଙ୍କର ସ୍ୱର ତାରା ସଦୃଶ; ଆକାଶର ମନ୍ତ୍ରକୁ ତାର୍କ୍ଷ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଶବ୍ଦରୁ ଗଠିତ।