ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଓଂ ତତ୍ ସଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଚୈଵ ଓଂ ନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେ ନମଃ। ଓଂ କ୍ଷୋଂ ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ନରସିଂହାଯ ଵୈ ନମଃ

ଓଁ, ତତ୍, ସତ୍ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ; ଓଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପୁନି ନମସ୍କାର; ଓଁ, କ୍ଷଂ, ଓଁ, ପ୍ରଭୁ ନରସିଂହଙ୍କୁ ନିଜେ ନମସ୍କାର।

ଓଂ ଭୂର୍ନମୋ ଭଗଵତେ ଵରାହାଯ ନରାଧିପାଃ। ଜଵାରୁଣହରିଦ୍ରାଭା ନୀଲଶ୍ଯାମଲଲୋହିତାଃ

ଓଁ ଭୂଃ, ପ୍ରଭୁ ବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ରାଜାମାନେ; ତାଙ୍କର ରୂପ ତେଜସ୍ୱୀ, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଗାଢ଼ ନୀଳ, କଳା ଓ ଲାଲ।

ମେଘାଗ୍ନିମଧୁପିଙ୍ଗାଭା ଵଲ୍ଲଭା ନଵ ନାଯକାଃ। ଅଙ୍ଗାନି ସ୍ଵରଵୀଜାନାଂ ସ୍ଵନାମାନ୍ତୈର୍ଯଥାକ୍ରମମ୍

ମେଘ ରଙ୍ଗ, ଅଗ୍ନି ରଙ୍ଗ, ମଧୁ ରଙ୍ଗର, ପ୍ରିୟ, ନଉ ନାୟକ; ସ୍ୱର ବୀଜାକ୍ଷରମାନଙ୍କର ଅଂଗ, ନିଜ ନାମ ଶେଷରେ, ଅନୁକ୍ରମରେ।

ହୃଦଯାଦୀନି କଲ୍ପେତ ଵିଭକ୍ତୈସ୍ତନ୍ତ୍ରଵେଦିଭିଃ। ଵ୍ଯଞ୍ଚନାଦୀନି ବୀଜାନି ତେଷାଂ ଲକ୍ଷଣମନ୍ଯଥା

ହୃଦୟ ଓ ଆଦିକୁ ତନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭାଗ କରି ନିର୍ମାଣ କରିବେ; ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବୀଜାକ୍ଷରମାନେ ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଦୀର୍ଘସ୍ଵରୈସ୍ତୁ ଭିନ୍ନାନି ନମୋନ୍ତାନ୍ତସ୍ଥିତାନି ତୁ। ଅହ୍ଗାନି ହ୍ରସ୍ଵଯୁକ୍ତାନି ଉପାଙ୍ଗାନୀତି ଵର୍ଣ୍ଯତେ

'ନମଃ' ଶେଷ ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ଅଂଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ସହିତ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଉପାଂଗ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଵିଭକ୍ତନାମଵର୍ଣାନ୍ତସ୍ଥିତାନି ଵୀଦମୁତ୍ତମମ୍ । ଦୀର୍ଘୈର୍ହ୍ରସ୍ଵୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତଂ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗଂସ୍ଵରୈଃ କ୍ରମାତ୍

ଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଶେଷରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ଦୀର୍ଘ ଓ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ କରି, ମୂଳ ଓ ଉପାଂଗ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିନ୍ୟାସ ହୁଏ।

ଵ୍ଯଞ୍ଚନାନାଂ କ୍ରମୋ ହ୍ଯେଷ ହୃଦଯାଦିପ୍ରକୂପ୍ତଯେ। ସ୍ଵଵୀଜେନ ସ୍ଵନାମାନ୍ତୈର୍ଵିଭକ୍ତାନ୍ଯଙ୍ଗନାଭିଃ

ହୃଦୟ ଆଦି ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟଞ୍ଜନମାନଙ୍କର ଏହି କ୍ରମ; ନିଜ ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ନିଜ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ମୂଳ ଓ ଉପାଂଗ ସହିତ।

ଯୁକ୍ତାନି ହୃଦଯାଦୀନି ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ତାଦି ପଞ୍ଚତଃ । ଆରଭ୍ଯ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ଜପେତ୍ ସିଦ୍ଧ୍ଯନୁରୂପତଃ

ହୃଦୟ ଆଦି ଅଂଗମାନେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଶେଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭରୁ ଯୋଗ କରି, ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ହୃଦଯଞ୍ଚ ଶିରଶ୍ଚୁଡା କଵଚଂ ନେତ୍ରମସ୍ତକମ୍। ଷଡଙ୍ଗାନି ତୁ ଵୀଜାନାଂ ମୂଲସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗକମ୍

ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଚୂଡ଼ା, କବଚ, ନୟନ ଓ ମସ୍ତକ—ଏହିଛି ବୀଜାକ୍ଷରମାନଙ୍କର ଛଅ ଅଂଗ; ମୂଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଂଗ ଅଛି।

ହୃଚ୍ଛିରଶ୍ଚ ଶିଖା ଵର୍ମ୍ମ ଚାସ୍ତ୍ରନେତ୍ରନ୍ତଥୋଦରମ୍। ପୃଷ୍ଠବାହୂରୁଜାନୂଁଶ୍ଚ ଜଙ୍ଘା ପାଦୌ କ୍ରମାନ୍ନ୍ଯସେତ୍

ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଶିଖା, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର, ନୟନ, ଉଦର; ପୃଷ୍ଠ, ବାହୁ, ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ପାଦ ଏକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

କଂ ଟଂ ପଂ ଶଂ ଵୈନତେଯଃ ଖଂ ଠଂ ଫଂ ଷଂ ଗଦାମନୁଃ । ଗଂ ଡଂ ବଂ ସଂ ପୁଷ୍ଟିମନ୍ତ୍ରୋ ଘଂ ଢଂ ଭଂ ହଂ ଶ୍ରିଯୈ ନମଃ

କଂ, ଟଂ, ପଂ, ଶଂ—ଏହିମାନେ ବେଣୁତେୟ; ଖଂ, ଠଂ, ଫଂ, ଷଂ—ଗଦାମନ୍ତ୍ର; ଗଂ, ଡଂ, ବଂ, ସଂ—ପୁଷ୍ଟିମନ୍ତ୍ର; ଘଂ, ଢଂ, ଭଂ, ହଂ—ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵଂ ଶଂ ମଂ କ୍ଷଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ଛଂ ତଂ ପଂ କୌସ୍ତୁଭାଯ ଚ। ଜଂ ଖଂ ଵଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଯ ସଂ ଵଂ ଦଂ ଚଂ ଲଂ

ଵଂ, ଶଂ, ମଂ, କ୍ଷଂ—ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ପାଇଁ; ଛଂ, ତଂ, ପଂ—କୌସ୍ତୁଭ ପାଇଁ; ଜଂ, ଖଂ, ଵଂ—ସୁଦର୍ଶନ ପାଇଁ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ପାଇଁ—ସଂ, ଵଂ, ଦଂ, ଚଂ, ଲଂ।

ଓଂ ଧଂ ଵଂ ଵନମାଲାଯୈ ମହାନନ୍ତାଯ ଵୈ ନମଃ । ନିର୍ବୀଜପଦମନ୍ତ୍ରାଣଂ ପଦୈରଙ୍ଗାନି କଲ୍ପଯେତ୍

ଓଁ, ଢଂ, ଵଂ—ବନମାଳା ପାଇଁ; ମହାନନ୍ତ ପାଇଁ ନମସ୍କାର; ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ବୀଜାକ୍ଷର ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅଂଗ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଜାତ୍ଯନ୍ତୈର୍ନାମସଂଯୁକ୍ତୈର୍ହୃଦଯାଦୀନି ପଞ୍ଚଧା। ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦଯାଦୀନି ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ପଞ୍ଚଧା

ଜାତି ଶେଷରେ ନାମ ଯୋଗ କରି, ହୃଦୟ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ଅଛି; ପ୍ରଣବ ସହିତ, ହୃଦୟ ଆଦି ପୁଣି ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦଯଂ ପୂର୍ଵଂ ପରାଯେତି ଶିରଃ ଶିଖା। ନାମ୍ନାତ୍ମନା ତୁ କଵଚଂ ଅସ୍ତ୍ରଂ ନାମାନ୍ତକଂ ଭଵେତ୍

ପ୍ରଣବ ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟ, ପରା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶିଖା; ନିଜ ନାମରେ କବଚ, ନାମ ଶେଷରେ ଅସ୍ତ୍ର ହୁଏ।

ଓଂ ପରାସ୍ତ୍ରାଦିସ୍ଵନାମାତ୍ମା ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତୋ ନମୋନ୍ତକଃ। ଏକଵ୍ଯୂହାଦିପଡ୍‌ଵିଶଵ୍ଯୂହାତ୍ତସ୍ଯାତ୍ମନୋ ମନୁଃ

ଓଁ, ପରା, ଅସ୍ତ୍ର, ନିଜ ନାମ, ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ଶେଷ ଓ 'ନମଃ' ଶେଷ; ଏକ ଭ୍ୟୂହରୁ ଦଶ ଭ୍ୟୂହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ନିଜ ମନ୍ତ୍ର।

କନିଷ୍ଠାଦିକରାଗ୍ରେଷୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଦେହକେର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ପରାଯ ପୁରୁଷାତ୍ମା ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାତ୍ମା ଦ୍ଵିରୂପକଃ

ଛୋଟ ଆଉ ହାତର ଆଗୁଁଠିରେ ଦେହର ସ୍ୱଭାବକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ପରା ପୁରୁଷର ଆତ୍ମା, ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର।

ଓଂ ପରାଯାଗ୍ନ୍ଯାତ୍ମନେ ଚୈଵ ଵାଯ୍ଵର୍କ୍କୌ ଚ ଦ୍ଵିରୂପକଃ। ଅଗ୍ନିଂ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତୌ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯାପକଂ କରଦେହଯୋଃ

ଓଁ। ପରମ ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ଏବଂ ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ଭାବିବା; ଏହି ତିନି ରୂପ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

ଵାଯ୍ଵର୍କ୍କୌ କରଶାଖାସୁ ସଵ୍ଯେତରକରଦ୍ଵଯେ। ହୃଦି ମୂର୍ତ୍ତୌ ତନାଵେଷ ତ୍ରିଵ୍ଯୂହେ ତୁର୍ଯ୍ଯରୂପକେ

ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହାତର ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ, ଦାହାଣ ଓ ବାମ ହାତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହୃଦୟ ଓ ଦେହରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ଥ ରୂପରେ ବିସ୍ତାର କରିବା।

ଋଗ୍ଵେଦଂ ଵ୍ଯାପକଂ ହସ୍ତେ ଅଙ୍ଗୁଲୀଷୁ ଯଜୁର୍ନ୍ଯସେତ୍। ତଲଦ୍ଵଯେଥର୍ଵରୂପଂ ଶିରୋହୃଚ୍ଚରଣାନ୍ତକଃ

ଋଗ୍ବେଦକୁ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଭାବେ ହାତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଯଜୁର୍ବେଦକୁ ଆଠିରେ; ଅଥର୍ବ ରୂପକୁ ଦୁଇତି ତଳେ; ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ ଓ ପାଦର ଶେଷ ଅଂଶରେ।

ଆକାଶଂ ଵ୍ଯାପକଂ ନ୍ଯସ୍ଯ କରେ ଦେହେ ତୁ ପୂର୍ଵଵତ୍। ଅଙ୍ଗୁଲୀଷୁ ଚ ଵାଯ୍ଵାଦି ଶିରୋହୃଦ୍‌ଗୁହ୍ଯପାଦକେ

ଆକାଶକୁ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଭାବେ ପୂର୍ବବତ୍ ହାତ ଓ ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଆଠିରେ ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ମୁଣ୍ଡ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ପାଦରେ।

ଵାଯୁର୍ଜ୍ଯୋତିର୍ଜଲଂ ପୃଥ୍ଵୀ ପଞ୍ଚଵ୍ଯୂହଃ ସମୀରିତଃ। ମନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରନ୍ତ୍ଵଗ୍ଦୃଗ୍ଜିହ୍ଵା ଘ୍ରାଣଂ ଷଡ୍‌ଵ୍ଯୂହ ଈରିତଃ

ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ପୃଥିବୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି; ମନ, କାନ, ଚର୍ମ, ଆଖି, ଜିଭ୍, ନାକ—ଏହି ଛଅ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵ୍ଯାପକଂ ମାନସଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ତତୋଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦିତଃ କ୍ରମାତ୍। ମୂର୍ଦ୍ଧାସ୍ଯହୃଦ୍‌ଗୁହ୍ଯପତ୍ସୁ କଥିତଃ କରୁଣାତ୍ମକଃ

ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ମନକୁ ପ୍ରଥମେ ଅଂଗୁଠିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ପାଦରେ କରୁଣାମୟଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି।

ଆଦିମୂର୍ତ୍ତିସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ଵ୍ଯାପକୋ ଜୀଵସଞ୍‌ଜ୍ଞିତଃ। ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵର୍ମ୍ମହର୍ଜ୍ଜନସ୍ତପଃ ସତ୍ଯଞ୍ଚ ସପ୍ତଧା

ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଏହାକୁ ଜୀବ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱଃ, ମହର୍, ଜନ, ତପ, ସତ୍ୟ—ଏହି ସାତଟି ଭିନ୍ନ ଭାଗ।

କରେ ଦେହେ ନ୍ଯସେଦାଦ୍ଯମଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦିକ୍ରମେଣ ତୁ। ତଲସଂସ୍ଥଃ ସପ୍ତମଶ୍ଚ ଲୋକେଶୋ ଦେହକେ କ୍ରମାତ୍

ହାତ ଓ ଦେହରେ, ଆଦି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଅଂଗୁଠିଠାରୁ କ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ସପ୍ତମଟି ତଳରେ ଥିବା, ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଥ, ଦେହରେ କ୍ରମାନୁସାରେ।

ଦେହେ ଶିରୋଲଲାଟାସ୍ଯହୃଦ୍‌ଗୁହ୍ଯାଙ୍‌ଘ୍ରିଷୁସଂସ୍ଥିତଃ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମସ୍ତଥୋକ୍ଥସ୍ତୁ ଷୋଡଶୀ ଵାଜପେଯକଃ

ଦେହରେ—ମୁଣ୍ଡ, ଲଳାଟ, ମୁଁହ, ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ପାଦର ଶେଷ ଅଂଶରେ—ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଉକ୍ଥ, ଷୋଡଶୀ ଓ ବାଜପେୟ ବିଦ୍ୟମାନ।

ଅତିରାତ୍ରାପ୍ତୋର୍ଯାମଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞାତ୍ମା ସପ୍ତରୂପକଃ। ଧୀରହଂ ମନଃ ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶରୂପରସାସ୍ତତ

ଅତିରାତ୍ର ଓ ଅପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଯଜ୍ଞର ସାର୍, ସପ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ଧୈର୍ୟ୍ୟଶୀଳ ଆତ୍ମା, ମନ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ, ଏବଂ

ଗନ୍ଧୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯାପକଂ ତୁ କରେ ଦେହେ ନ୍ଯସେତ୍ କ୍ରମାତ୍। ନ୍ଯସେଦନ୍ତ୍ଯୌ ଚ ତଲଯୋଃ କେ ଲଲାଟେ ମୁଖେ ହୃଦି

ଗନ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧି, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ହାତ ଓ ଦେହରେ କ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଶେଷ ଦୁଇଟିକୁ ତଳରେ, ଲଳାଟ, ମୁଁହ ଓ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

ନାଭୌ ଗୁହ୍ଯେ ଚ ପାଦେ ଚ ଅଷ୍ଟଵ୍ଯୂହଃ ପୁମାନ୍ ସ୍ମୃତ । ଜୀଵୋ ବୁଦ୍ଧିରହଙ୍କାରୋ ମନଃ ଶବ୍ଦୋ ଗୁଣୋନିଲଃ

ନାଭି, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ପାଦରେ, ଅଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପୁରୁଷକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ: ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ମନ, ଶବ୍ଦ, ଗୁଣ, ବାୟୁ।