ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ପିଵେନ୍ମୂତ୍ରଂ ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ଘୃତଂ ପିଵେତ୍ । ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ପଯଃ ପୀତ୍ଵାଃ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ପରଂ ତ୍ର୍ଯହମ୍ ।। ୨୯୨.

ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ମୁତ୍ର ପିଇବା, ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଘିଅ ପିଇବା; ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ପିଇ ଶେଷରେ ତିନି ଦିନ କେବଳ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରଵ୍ରତଂ ସର୍ଵ୍ଵପାପଘ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦଂ । ଶୀତୈସ୍ତୁ ଶୀତକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ସ୍ଯାଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦଂ ।। ୨୯୨.

ତାପ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୟ କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ଶୀତ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ଗୋମୂତ୍ରେଣାଚରେତ୍ସ୍ନାନଂ ଵୃତ୍ତିଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୋରସୈଃ । ଗୋଭିର୍ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ ଭୁକ୍ତାସୁ ଭୁଞ୍ଜୀତାଥ ଚ ଗୋଵ୍ରତୀ ।। ୨୯୨.

ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ଗୋ-ଉତ୍ପାଦରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ୍। ଗାଈ ସହିତ ଚଳିବା, ଗାଈ ଖାଇଥିବା ପରେ ଖାଇବା, ଏଭଳି ଗୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ମାସେନୈକେନ ନିଷ୍ପାପୋ ଗୋଲୋକୀ ସ୍ଵର୍ଗଗୋ ଭଵେତ୍ । ଵିଦ୍ଯାଞ୍ଚ ଗୋମତୀଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଗୋଲୋକଂ ପରମଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୯୨.

ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୋଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଗୋମତୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ।

ଗୌତୈର୍ନ୍ନୃତ୍ଯେରପ୍ସରୋଭିଵିଂମାନେ ତତ୍ର ମୋଦତେ । ଗାଵଃ ସୁରଭଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଗାଵୋ ଗୁଗ୍ଗୁଲଗନ୍ଧିକାଃ ।। ୨୯୨.

ସେଠାରେ ମଣିଷ ଦେବୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଗାଈମାନେ ସଦା ସୁଗନ୍ଧିତ, ଗୁଗୁଳ ଗନ୍ଧ ସର୍ବଦା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥାଏ।

ଗାଵଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭୂତାନାଂ ଗାଵଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ପରଂ । ଅନ୍ନମେଵ ପରଂ ଗାଵୋ ଦେଵାନାଂ ହଵିରୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆଧାର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ସ୍ରୋତ; ଗାଈମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହବି।

ପାଵନଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ କ୍ଷରନ୍ତି ଚ ଵଦନ୍ତି ଚ । ହଵିଷା ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଵମରାନ୍ଦିଵି ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହବି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଅମରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନ୍ତୁ।

ଋଷୀଣାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ଗାଵୋ ହୋମେଷୁ ଯୋଜିତାଃ । ସର୍ଵ୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ଗାଵଃ ଶରଣମୁତ୍ତମଂ ।। ୨୯୨.

ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ଗାଈମାନେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ।

ଗାଵଃ ପଚିତ୍ରଂ ପରମଂ ଗାଵୋ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯମୁତ୍ତମଂ । ଗାଵଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ଗାଵୋ ଧନ୍ଯାଃ ସନାତନାଃ ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଗାଈମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ସ୍ରୋତ; ଗାଈମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପାଇଁଡ଼ି, ଗାଈମାନେ ଚିରକାଳ ଧନ୍ୟ।

ନମୋ ଗୋଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୀମତୀଭ୍ଯଃ ସୌରଭେଯୀଭ୍ଯ ଏଵ ଚ । ନମୋ ବ୍ରହ୍ମସୁତାଭ୍ଯଶ୍ଚ ପଵିତ୍ରାବ୍ଯୋ ନମୋ ନମଃ ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ, ଶ୍ରୀମତୀ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈମାନେ ପ୍ରଣାମ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ, ପବିତ୍ର ଗାଈମାନେ ପ୍ରଣାମ ପ୍ରଣାମ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ଗାଵଶ୍ଚ କୁଲମେକଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍ । ଏକତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ହଵିରେକତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ।। ୨୯୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈମାନେ ଏକ ଗୋତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଗୋଟିଏଠିରେ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ଅନ୍ୟଠିରେ ହବି ଅଛି।

ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଗୋସାଧୁସାଧ୍ଵୀଭିଃ ସକଲଂ ଜଗତ୍ । ଧାର୍ଯ୍ଯତେ ଵୈ ସଦା ସସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵେ ପୂଜ୍ଯତମା ମତାଃ ।। ୨୯୨.

ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ସାଧୁ ଓ ସାଧ୍ବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟ।

ପିଵନ୍ତି ଯତ୍ର ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗହ୍ଗାଦ୍ଯା ଗାଵ ଏଵ ହି । ଗଵାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁକ୍ତଂ ହି ଚିକିତ୍ସାଞ୍ଚ ତଥା ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୨୯୨.

ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନେ ପିଉଛନ୍ତି, ସେଠା ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପରି ତୀର୍ଥ; ଗାଈର ମହିମା କହାଯାଇଛି, ଏବେ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ଶୁଣ।

ଶ୍ରୃଙ୍ଗାମଯେଷୁ ଧେନୂନାଂ ତୈଲଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସସୈନ୍ଧଵଂ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵେରବଲାମାଂସକଲ୍କସିଦ୍ଧଂ ସମାକ୍ଷିକଂ ।। ୨୯୨.

ଗାଈର ଶିଙ୍ଗର ରୋଗରେ, ଶୁଣ୍ଠି, ବଳା, ମାଂସ ଚଟଣି, ମଧ ଓ ସେଉଁଥିରେ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମିଶାଇ ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ୍।

କର୍ଣଶୂଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାହିଙ୍ଗୁସୈନ୍ଧଵୈଃ । ସିଦ୍ଧଂ ତୈଲଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ରସୋନେନୈଥ ଵା ପୁନଃ ।। ୨୯୨.

ସମସ୍ତ କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ହିଂଗୁ, ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମିଶାଇ ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ୍, କିମ୍ବା ରସୁଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।

ଵିଲ୍ଵମୂଲମପାମାର୍ଗନ୍ଧାତକୀ ଚ ସପାଟଲା । କୁଟଜନ୍ଦନ୍ତମୂଲେଷୁ ଲେପାତ୍ତଚ୍ଛୂଲନାଶନଂ ।। ୨୯୨.

ବେଲ ମୂଳ, ଅପାମାର୍ଗ, ଧାତକୀ, ପାଟଳା, କୁଟଜ ଓ ଦନ୍ତମୂଳ ଚଟଣି ଲେପ କରିଲେ ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନଶ୍ୟ ହୁଏ।

ଦନ୍ତଶୂଲହରୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଘୃତଂ ରାମ ଵିପାଚିତଂ । ମୁଖରୋଗହରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଜିହ୍ଵାରୋଗେଷୁ ସୈନ୍ଧଵଂ ।। ୨୯୨.

ଦନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହରିବା ଔଷଧ ସହିତ ଘିଅ ରାମ, ରାନ୍ଧିଲେ ମୁଖ ରୋଗ ହଟେ; ଜିଭ ରୋଗରେ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵେରଂ ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ତ୍ରିଫଲା ଚ ଗଲଗ୍ରହେ । ହୃଚ୍ଛୂଲେ ଵସ୍ତିଶୁଲେ ଚ ଵାତରୋଗେ କ୍ଷଯେ ତଥା ।। ୨୯୨.

ଶୁଣ୍ଠି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦି ଓ ତ୍ରିଫଳା ଗଳା ରୋଗରେ ଦିଆଯାଏ; ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁତ୍ରାଶୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବାତ ରୋଗ ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ।

ତ୍ରିଫଲା ଘୃତମିଶ୍ରା ଚ ଗଵାଂ ପାନେ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ଅତୀସାରେ ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପାଠାଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ।। ୨୯୨.

ତ୍ରିଫଳା ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇ ଗାଈକୁ ପିଇବାକୁ ଦେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅତିସାରରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦି ଓ ପାଠା ଦେବା ଉଚିତ୍।

ସର୍ଵେଷୁ କୋଷ୍ଠରୋଗେଷୁ ତଥା ଶାଖାଗଦେଷୁ ଚ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵେରଞ୍ଚ ଭାର୍ଗୀଞ୍ଚ କାସେ ଶ୍ଵାସେ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ।। ୨୯୨.

ପେଟ ଓ ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶର ରୋଗରେ, କାଶ ଓ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟରେ ଅଦା ଓ ପିପ୍ପଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଦାତଵ୍ଯା ଭଗ୍ନସନ୍ଧାନେ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁର୍ଲଵଣାନ୍ଵିତା । ତୈଲଂ ଵାତହରଂ ପିତ୍ତେ ମଧୁଯଷ୍ଟୀଵିପାଚିତଂ ।। ୨୯୨.

ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଠିଏଠାରେ, ଲୁଣ ମିଶାଇ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଦେବା ଉଚିତ। ବାୟୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ତେଲ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ, ପିତ୍ତ ରୋଗରେ ଯଷ୍ଟିମଧୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ।

କଫେ ଵ୍ଯୋଷଞ୍ଚ ସମଧୁ ସପୁଷ୍ଟକରଜୋଽସ୍ରଜେ । ତୈଲାଜ୍ଯଂ ହରିତାଲଞ୍ଚ ଭଗ୍ନକ୍ଷତିଶ୍ରୃତନ୍ଦଦେତ୍ ।। ୨୯୨.

କଫ ରୋଗରେ ତିକ୍ତ ମସଲା, ମଧୁ ଓ ପୁଷ୍ଟିକର ଗୁଣ୍ଡ ମିଶାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ଭାଙ୍ଗିବା, ଆଘାତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ତେଲ, ଘିଅ ଓ ହରିତାଳ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ।

ମାଷାସ୍ତିଲାଃ ସଗୋଧୂମାଃ ପଶୁକ୍ଷୀରଂ ଘୃତଂ ତଥା । ଏଷାଂ ପିଣ୍ଡୀ ସଲଵଣା ଵତ୍ସାନାଂ ପୁଷ୍ଟିଦା ତ୍ଵିଯଂ ।। ୨୯୨.

ମାଷ, ତିଳ, ଗହୁଁ, ଗାଈ ଦୁଧ ଓ ଘିଅ—ଏମାନେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ପିଣ୍ଡି କରି ଛୁଆଁ ଗାଈ ପାଇଁ ପୁଷ୍ଟିଦାୟକ।

ବଲପ୍ରଦା ଵିଷାଣାଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଗ୍ରହନାଶାଯ ଧୂପକଃ । ଦେଵଦାରୁ ଵଚା ମାଂସୀ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁହିଙ୍ଗୁସର୍ଷପାଃ ।। ୨୯୨.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଶୁଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଧୂପ କରିଲେ ଗ୍ରହ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ଦେବଦାରୁ, ବଚା, ମାଂସୀ, ଗୁଗୁଳୁ, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ସରଷପ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ଗ୍ରହାଦିଗଦନାଶାଯ ଏଷ ଧୁପୋ ଗଵାଂ ହିତଃ । ଘଷ୍ଟା ଚୈଵ ଗଵାଂ କାର୍ଯା ଧୂପେନାନେନ ଧୂପିତା ।। ୨୯୨.

ଏହି ଧୂପ ଗାଈଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ଦୂର କରିବାରେ ଉପକାରୀ। ଗାଈଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ମସାଇ ଏହି ଧୂପ ଦେଇ ଧୂପିତ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଶ୍ଵଗନ୍ଧାତିଲୈଃ ଶୁକ୍ଲଂ ତେନ ଗୌଃ କ୍ଷୀରିଣୀ ଭଵେତ୍ । ରସାଯନଞ୍ଚ ପିନ୍ଯାକଂ ମତ୍ତୋ ଯୋ ଧାର୍ଯ୍ଯତେ ଗୃହେ ।। ୨୯୨.

ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ତେଲ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଇଥାଏ। ତେଲ ତିଆରି ପରେ ଥିବା ଛାଡ଼ ଘରେ ରଖିଲେ ତାହା ରସାୟନ ଭାବେ କାମ କରେ।

ଗଵାଂ ପୁରୀଷେ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯଂ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ଶ୍ରିଯଂ ଯଜେତ୍ । ଵାସୁଦେଵଞ୍ଚ ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରପରା ଶାନ୍ତିରୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୯୨.

ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଦିନେ ଦିନେ ଗାଈ ଗୋବର ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ କରାଯିବା।

ଅଶ୍ଵଯୁକ୍‌ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ଯଜେଦ୍ଧରିଂ । ହରିରୁଦ୍ରମଜଂ ସୂର୍ଯ୍ଯଂ ଶ୍ରିଯମଗ୍ନିଂ ଘୃତେନ ଚ ।। ୨୯୨.

ଅଶ୍ୱୟୁଜ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଂଦର ତାରିଖରେ ହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ହରି, ରୁଦ୍ର, ଅଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘିଅ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦଧି ସମ୍ପ୍ରାଶ୍ଯ ଗାଃ ପୂଜ୍ଯ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଵହ୍ନିପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ । ଵୃଷାଣାଂ ଯୋଜଯେଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଗୀତଵାଦ୍ଯରଵୈର୍ଵହିଃ ।। ୨୯୨.

ଦହି ଦେଇ ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ବାହାରେ ବାଜା, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ସହ ବୃଷ ମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରାଯିବା ଉଚିତ।