ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଗଜାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ହସ୍ତିପଂ ଚ ଗଣିତଜ୍ଞଞ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ଗଜାଧ୍ଯକ୍ଷାଯ ତନ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ ଡିଣ୍ଡିମଂ ସୋପି ଵାଦଯେତ୍ ।। ୨୯୧.

ହାତୀ ଅଧିକାରୀ, ହାତୀପାଳକ ଓ ଗଣନାଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଢୋଲକୁ ହାତୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଦେଇବା ଓ ସେ ଏହା ବଜାଇବେ।

ଶୁଭଗମ୍ଭୀରଶବ୍ଦୈଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜଘନସ୍ଥୋଽଭିଵାଦଯେତ୍ ।। ୨୯୧.

ଶୁଭ ଓ ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ, ପଛରୁ ଶିରୋନମନ କରିବା ଉଚିତ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ ଗୋଵିପ୍ରପାଲନଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞା ଗୋଶାନ୍ତିମାଵଦେ । ଗାଵଃ ପଵିତ୍ରା ମାଙ୍ଗଲ୍ଯା ଗୋଷୁ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୨୯୨.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କୁ ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଗୋଶାଳାରେ ଶାନ୍ତି ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି; ଗାଁ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଗାଁରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଶକୃନ୍‌ମୂତ୍ରଂ ପରଂ ତାସାମଲକ୍ଷମୀନାଶନଂ ପରଂ । ଗଵାଂ କଣ୍ଡୂଯନଂ ଵାରି ଶ୍ରୃହ୍ଗସ୍ଯାଘୌଘମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୯୨.

ଗାଁର ଗୋବିଷ୍ଟା ଓ ମୁତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅଶୁଭ ନାଶ କରେ; ଗାଁ ଦେହ ଚୁଲୁଆଉଥିବା ବେଳେ ତାହାର ପାଣି ପାପ ନାଶ କରେ।

ରୋଚନା ଵିଷରକ୍ଷୋଘ୍ନୀ ଗ୍ରାସଦଃ ସ୍ଵର୍ଗଗୋ ଗଵାଂ । ଯଦ୍‌ଗୃହେ ଦୁଃଖିତା ଗାଵଃ ସ ଯାତି ନରକନ୍ନରଃ ।। ୨୯୨.

ରୋଚନା ବିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ନାଶ କରେ, ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ଗାଁ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଘରରେ ଗାଁ ଦୁଃଖିତ ଥାଏ, ସେ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ।

ପରଗୋଗ୍ରାସଦଃ ସ୍ଵର୍ଗୀ ଗୋହିତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଭାକ୍ । ଗୋଦାନାତ୍‌କୀର୍ତ୍ତନାଦ୍ରକ୍ଷାଂ କୃତ୍ଵା ଚୋଦ୍ଧରତେ କୁଲମ୍ ।। ୨୯୨.

ଅନ୍ୟର ଗାଁକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ଗାଁର ଭଲ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପାଏ; ଗାଁ ଦାନ, ଗାଁର ଗୁଣଗାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କରି ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ଗଵାଂ ଶ୍ଵାସାତ୍ ପଵିତ୍ରା ଭୂସ୍ପର୍ଶନାତ୍କିଲ୍ଵିଷକ୍ଷଯଃ । ଗୋମୃତ୍ରଂ ଗୋମଯଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ସର୍ପିଃ କୁଶୋଦକମ୍ ।। ୨୯୨.

ଗାଁର ଶ୍ୱାସରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ; ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଗାଁର ମୁତ୍ର, ବିଷ୍ଟା, ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ ଓ କୁଶାପାଣି—

ଏକରାତ୍ରୋପଵାସଶ୍ଚ ଶ୍ଵପାକମପି ଶୋଧଯେତ୍ । ସର୍ଵ୍ଵାଶୁଭଵିନାଶାଯ ପୁରାଚରିତମୀଶ୍ଵରୈଃ ।। ୨୯୨.

ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ; ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯେକଞ୍ଚ ତ୍ର୍ଯହାଭ୍ଯସ୍ତଂ ମହାସାନ୍ତପନଂ ସ୍ମୃତଂ । ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଞ୍ଚୈତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵାଶୁଭଵୀମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୯୨.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ତିନି ଦିନ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କଲେ ଏହାକୁ ମହାପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନାଶ କରେ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପଯସା ଦିଵସାନେକଵିଂଶତିଂ । ନିର୍ମ୍ମଲାଃ ସର୍ଵ୍ଵକାମାପ୍ତ୍ଯା ସ୍ଯୁର୍ଗଗାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ୍ନରୋତ୍ତମାଃ ।। ୨୯୨.

ଏକୋଇଶି ଦିନ ଦୁଧ ଦେଇ ଅତିକଠିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପାଏ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଦେବତା ସମାନ ହୁଏ।

ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ପିଵେନ୍ମୂତ୍ରଂ ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ଘୃତଂ ପିଵେତ୍ । ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ପଯଃ ପୀତ୍ଵାଃ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ପରଂ ତ୍ର୍ଯହମ୍ ।। ୨୯୨.

ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ମୁତ୍ର ପିଇବା, ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଘିଅ ପିଇବା; ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ପିଇ ଶେଷରେ ତିନି ଦିନ କେବଳ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରଵ୍ରତଂ ସର୍ଵ୍ଵପାପଘ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦଂ । ଶୀତୈସ୍ତୁ ଶୀତକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ସ୍ଯାଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦଂ ।। ୨୯୨.

ତାପ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୟ କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ଶୀତ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ଗୋମୂତ୍ରେଣାଚରେତ୍ସ୍ନାନଂ ଵୃତ୍ତିଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୋରସୈଃ । ଗୋଭିର୍ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ ଭୁକ୍ତାସୁ ଭୁଞ୍ଜୀତାଥ ଚ ଗୋଵ୍ରତୀ ।। ୨୯୨.

ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ଗୋ-ଉତ୍ପାଦରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ୍। ଗାଈ ସହିତ ଚଳିବା, ଗାଈ ଖାଇଥିବା ପରେ ଖାଇବା, ଏଭଳି ଗୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ମାସେନୈକେନ ନିଷ୍ପାପୋ ଗୋଲୋକୀ ସ୍ଵର୍ଗଗୋ ଭଵେତ୍ । ଵିଦ୍ଯାଞ୍ଚ ଗୋମତୀଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଗୋଲୋକଂ ପରମଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୯୨.

ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୋଲୋକ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଗୋମତୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୋଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ।

ଗୌତୈର୍ନ୍ନୃତ୍ଯେରପ୍ସରୋଭିଵିଂମାନେ ତତ୍ର ମୋଦତେ । ଗାଵଃ ସୁରଭଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଗାଵୋ ଗୁଗ୍ଗୁଲଗନ୍ଧିକାଃ ।। ୨୯୨.

ସେଠାରେ ମଣିଷ ଦେବୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଗାଈମାନେ ସଦା ସୁଗନ୍ଧିତ, ଗୁଗୁଳ ଗନ୍ଧ ସର୍ବଦା ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥାଏ।

ଗାଵଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭୂତାନାଂ ଗାଵଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ପରଂ । ଅନ୍ନମେଵ ପରଂ ଗାଵୋ ଦେଵାନାଂ ହଵିରୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆଧାର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ସ୍ରୋତ; ଗାଈମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହବି।

ପାଵନଂ ସର୍ଵ୍ଵଭୂତାନାଂ କ୍ଷରନ୍ତି ଚ ଵଦନ୍ତି ଚ । ହଵିଷା ମନ୍ତ୍ରପୂତେନ ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଵମରାନ୍ଦିଵି ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହବି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଅମରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନ୍ତୁ।

ଋଷୀଣାମଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ଗାଵୋ ହୋମେଷୁ ଯୋଜିତାଃ । ସର୍ଵ୍ଵେଷାମେଵ ଭୂତାନାଂ ଗାଵଃ ଶରଣମୁତ୍ତମଂ ।। ୨୯୨.

ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ଗାଈମାନେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଗାଈମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ।

ଗାଵଃ ପଚିତ୍ରଂ ପରମଂ ଗାଵୋ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯମୁତ୍ତମଂ । ଗାଵଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ସୋପାନଂ ଗାଵୋ ଧନ୍ଯାଃ ସନାତନାଃ ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଗାଈମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳର ସ୍ରୋତ; ଗାଈମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପାଇଁଡ଼ି, ଗାଈମାନେ ଚିରକାଳ ଧନ୍ୟ।

ନମୋ ଗୋଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୀମତୀଭ୍ଯଃ ସୌରଭେଯୀଭ୍ଯ ଏଵ ଚ । ନମୋ ବ୍ରହ୍ମସୁତାଭ୍ଯଶ୍ଚ ପଵିତ୍ରାବ୍ଯୋ ନମୋ ନମଃ ।। ୨୯୨.

ଗାଈମାନେ, ଶ୍ରୀମତୀ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗାଈମାନେ ପ୍ରଣାମ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ, ପବିତ୍ର ଗାଈମାନେ ପ୍ରଣାମ ପ୍ରଣାମ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ଗାଵଶ୍ଚ କୁଲମେକଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତମ୍ । ଏକତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ହଵିରେକତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ।। ୨୯୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈମାନେ ଏକ ଗୋତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ଗୋଟିଏଠିରେ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ଅନ୍ୟଠିରେ ହବି ଅଛି।

ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଗୋସାଧୁସାଧ୍ଵୀଭିଃ ସକଲଂ ଜଗତ୍ । ଧାର୍ଯ୍ଯତେ ଵୈ ସଦା ସସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵ୍ଵେ ପୂଜ୍ଯତମା ମତାଃ ।। ୨୯୨.

ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ସାଧୁ ଓ ସାଧ୍ବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟ।

ପିଵନ୍ତି ଯତ୍ର ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗହ୍ଗାଦ୍ଯା ଗାଵ ଏଵ ହି । ଗଵାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁକ୍ତଂ ହି ଚିକିତ୍ସାଞ୍ଚ ତଥା ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୨୯୨.

ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନେ ପିଉଛନ୍ତି, ସେଠା ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପରି ତୀର୍ଥ; ଗାଈର ମହିମା କହାଯାଇଛି, ଏବେ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ଶୁଣ।

ଶ୍ରୃଙ୍ଗାମଯେଷୁ ଧେନୂନାଂ ତୈଲଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସସୈନ୍ଧଵଂ । ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵେରବଲାମାଂସକଲ୍କସିଦ୍ଧଂ ସମାକ୍ଷିକଂ ।। ୨୯୨.

ଗାଈର ଶିଙ୍ଗର ରୋଗରେ, ଶୁଣ୍ଠି, ବଳା, ମାଂସ ଚଟଣି, ମଧ ଓ ସେଉଁଥିରେ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମିଶାଇ ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ୍।

କର୍ଣଶୂଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାହିଙ୍ଗୁସୈନ୍ଧଵୈଃ । ସିଦ୍ଧଂ ତୈଲଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ରସୋନେନୈଥ ଵା ପୁନଃ ।। ୨୯୨.

ସମସ୍ତ କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ହିଂଗୁ, ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମିଶାଇ ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ୍, କିମ୍ବା ରସୁଣ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।

ଵିଲ୍ଵମୂଲମପାମାର୍ଗନ୍ଧାତକୀ ଚ ସପାଟଲା । କୁଟଜନ୍ଦନ୍ତମୂଲେଷୁ ଲେପାତ୍ତଚ୍ଛୂଲନାଶନଂ ।। ୨୯୨.

ବେଲ ମୂଳ, ଅପାମାର୍ଗ, ଧାତକୀ, ପାଟଳା, କୁଟଜ ଓ ଦନ୍ତମୂଳ ଚଟଣି ଲେପ କରିଲେ ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନଶ୍ୟ ହୁଏ।

ଦନ୍ତଶୂଲହରୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଘୃତଂ ରାମ ଵିପାଚିତଂ । ମୁଖରୋଗହରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଜିହ୍ଵାରୋଗେଷୁ ସୈନ୍ଧଵଂ ।। ୨୯୨.

ଦନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହରିବା ଔଷଧ ସହିତ ଘିଅ ରାମ, ରାନ୍ଧିଲେ ମୁଖ ରୋଗ ହଟେ; ଜିଭ ରୋଗରେ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵେରଂ ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ତ୍ରିଫଲା ଚ ଗଲଗ୍ରହେ । ହୃଚ୍ଛୂଲେ ଵସ୍ତିଶୁଲେ ଚ ଵାତରୋଗେ କ୍ଷଯେ ତଥା ।। ୨୯୨.

ଶୁଣ୍ଠି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦି ଓ ତ୍ରିଫଳା ଗଳା ରୋଗରେ ଦିଆଯାଏ; ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁତ୍ରାଶୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବାତ ରୋଗ ଓ କ୍ଷୟ ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ।

ତ୍ରିଫଲା ଘୃତମିଶ୍ରା ଚ ଗଵାଂ ପାନେ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ଅତୀସାରେ ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ପାଠାଞ୍ଚୈଵ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ।। ୨୯୨.

ତ୍ରିଫଳା ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇ ଗାଈକୁ ପିଇବାକୁ ଦେବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅତିସାରରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦି ଓ ପାଠା ଦେବା ଉଚିତ୍।