ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶେଷଂ ଶୈଲାନ୍ କୁଞ୍ଜରାଂଶ୍ଚ ଯେ ତେଽଷ୍ଟୌ ଦେଵଯୋନଯଃ । ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ମହାପଦ୍ମଂ ଭଦ୍ରଂ ସୁମନସନ୍ତଥା ।। ୨୯୧.

ଶେଷ, ପାହାଡ଼ ଓ ହାତୀମାନେ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ଦେବବଂଶୀ: ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହାପଦ୍ମ, ଭଦ୍ର, ସୁମନସ,

କୁମୁଦୈରାଵଣଃ ପଦ୍ମଃ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୋଽଥ ଵାମନଃ । ସୁପ୍ରତୀକୋଞ୍ଜନୋ ନାଗା ଅଷ୍ଟୌ ହୋମୋଽଥ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୨୯୧.

କୁମୁଦ, ଏଇରାବତ, ପଦ୍ମ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବାମନ, ସୁପ୍ରତୀକ, ଅଞ୍ଜନ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ନାଗଙ୍କୁ ହୋମ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଗଜାଃ ଶାନ୍ତ୍ଯୁଦକାସିକ୍ତା ଵୃଦ୍ଧୌ ନୈମିତ୍ତିକଂ ଶ୍ରୃଣୁ । ଗଜାନାଂ ମକରାଦୌ ଚ ଐଶାନ୍ଯାଂ ନଗରାଦ୍ବହିଃ ।। ୨୯୧.

ହାତୀମାନେ ଶାନ୍ତିଜଳ ଛିଟାଯାଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମକର ଆଦି ରାଶିରେ, ସହରର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ।

ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ କମଲେ ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଞ୍ଚ କେଶରେ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭାସ୍କରଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଯଜେତ୍ ସ୍କନ୍ଦଂ ହ୍ଯନନ୍ତକଂ ।। ୨୯୧.

ଏକ ମଞ୍ଚରେ, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ କେଶରରେ ପୂଜିବା; ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଖଂ ଶିଵଂ ସୋମମିନ୍ଦ୍ରାଦୀଂସ୍ତଦସ୍ତ୍ରାଣି ଦଲେ କ୍ରମାତ୍ । ଵଜ୍ରଂ ଶକ୍ତିଞ୍ଚ ଦଣ୍ଡଞ୍ଚ ତୋମରଂ ପାଶକଂ ଗଦାଂ ।। ୨୯୧.

ଖ (ଆକାଶ), ଶିବ, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖିବା: ବଜ୍ର, ଶକ୍ତି, ଦଣ୍ଡ, ତୋମର, ପାଶ, ଗଦା।

ଶୂଲଂ ପଦ୍ମଂ ବହିର୍ଵୃନ୍ତେ ଚକ୍ରେ ସୂର୍ଯ୍ଯନ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ । ଵସୂନଷ୍ଟୌ ତଥା ସାଧ୍ଯାନ୍ ଯାମ୍ଯେଽଥ ନୈର୍ଋତେ ଦଲେ ।। ୨୯୧.

ଶୂଳ ଓ ପଦ୍ମ ବାହାର ଡଣ୍ଡରେ; ଚକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ; ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନୈୃତ୍ୟ ଭାଗରେ।

ଦେଵାନାଙ୍ଗିରସଶ୍ଚାଶ୍ଵିଭୃଗଵୋ ମରୁତୋଽନିଲେ । ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଂସ୍ତଥା ଦକ୍ଷେ ରୁଦ୍ରା ରୌଦ୍ରେଽଥ ମଣ୍ଡଲେ ।। ୨୯୧.

ଦେବତା, ଆଙ୍ଗିରସ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଭୃଗୁ, ମରୁତ, ବାୟୁ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ଦକ୍ଷ, ରୁଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ର ଭାଗରେ ମଣ୍ଡଳ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଵୃତ୍ତଯା ରେଖଯା ତୁ ଦେଵାନ୍ ଵୈ ବାହ୍ଯତୋ ଯଜେତ୍ । ସୂତ୍ରକାରାନୃଷୀନ୍ ଵାଣୀଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ ସରିତୋ ଗିରୀନ୍ ।। ୨୯୧.

ତାପରେ ବୃତ୍ତାକାର ରେଖା ଦ୍ୱାରା ବାହାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ସୂତ୍ରକାର, ଋଷି, ବାଣୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ।

ମହାଭୂତାନି କୋଣେଷୁ ଐଶାନ୍ଯାଦିଷୁ ସଂଯଜେତ୍ । ପଦ୍ମଂ ଚକ୍ରଂ ଗଦାଂ ଶଂଖଂ ଚତୁରସ୍ରନ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲଂ ।। ୨୯୧.

ମହାଭୂତମାନେ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ, ଆଇଶାନ୍ୟ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ; ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଂଖ, ଚତୁରସ୍ର ଓ ମଣ୍ଡଳ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ତତଃ କୁମ୍ଭାଃ ଅଗ୍ନ୍ଯାଦୌ ଚ ପତାକିକାଃ। ଚତ୍ଵାରସ୍ତୋରଣା ଦ୍ଵାରି ନାଗାନୈରାଵତାଦିକାନ୍ ।। ୨୯୧.

ଚାରିଟି ଦ୍ୱାରରେ କଳଶ ରଖିବା, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପତାକା; ଦ୍ୱାରରେ ଚାରିଟି ତୋରଣ ଓ ଏଇରାବତ ଆଦି ହାତୀମାନେ।

ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ ଚୌଷଧୀଭିଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ଭାଜନଂ ପୃଥକ୍ । ପୃଥକ୍ଶତାହୁତୀଶ୍ଚାଜ୍ଯୈର୍ଗଜାନର୍ଚ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ।। ୨୯୧.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଔଷଧି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ପାତ୍ର; ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଶତଶତ ହୋମ; ହାତୀମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପୂଜିତ ହେବେ।

ନାଗଂ ଵହ୍ନିଂ ଦେଵତାଦୀନ୍ ବାହ୍ଯୈର୍ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ । ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ହସ୍ତିଵୈଦ୍ଯାଦିକାଂସ୍ତଥା ।। ୨୯୧.

ନାଗ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବାହାର ଠାରୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାତୀ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

କରିଣୀନ୍ତୁ ସମାରୁହ୍ଯ ଵଦେତ୍ କର୍ଣନ୍ତୁ କାଲଵିତ୍ । ନାଗାରାଜେଽମୃତେ ଶାନ୍ତିଂ କୃତ୍ଵାଽମୁଷ୍ମିନ୍ ଜପନ୍ମନୁମ୍ ।। ୨୯୧.୧୫ ଶ୍ରୀଗଜସ୍ତ୍ଵଂ କୃତୋ ରାଜ୍ଞା ଭଵାନସ୍ଯ ଗଜାଗ୍ରଣୀଃ । ପ୍ରଭୁର୍ମାଲ୍ଯାଗ୍ରଭକ୍ତୈସ୍ତ୍ଵାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯତି ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୯୧.

କୌଣସି ଜଣେ ସମୟ ଜ୍ଞାନୀ, ମହିଳା ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ କାନରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହିବା ଉଚିତ: 'ନାଗରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି: ହେ ଶ୍ରୀମତୀ ହାତୀ, ରାଜା ତୁମକୁ ମୁଖ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ରାଜା ତୁମକୁ ମାଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରିବେ।'

ଲୋକସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯତି ତଦା ତଵ । ପାଲନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜା ଯୁଦ୍ଧେଽଧ୍ଵନି ତଥା ଗୃହେ ।। ୨୯୧.

ତୁମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରିବେ; ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାସ୍ତାରେ ଏବଂ ଘରେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍ ହେବା।

ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଭାଵଂ ସମୁତ୍‌ସୃଜ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଭାଵମନୁସ୍ମର । ଦେଵାସୁରେ ପୁରା ଯୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରୀଗଜସ୍ତ୍ରିଦଶୈଃ କୃତଃ ।। ୨୯୧.

ପଶୁସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ସ୍ମରଣ କର; ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଭ ହାତୀକୁ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଐରାଵଣସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନରିଷ୍ଟୋ ନାମ ଵାରଣଃ । ଶ୍ରୀଗଜାନାନ୍ତୁ ତତ୍ ତେଜଃ ସର୍ଵ୍ଵମେଵୋପତିଷ୍ଠତେ ।। ୨୯୧.

ଏଇରାବତଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ ହାତୀ; ଶୁଭ ହାତୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏବେ ତୁମ ଭିତରେ ବସିଛି।

ତତ୍ତେଜସ୍ତଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଦିଵ୍ଯଭାଵସମନ୍ଵିତଂ । ଉପତିଷ୍ଠତୁ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ରକ୍ଷ ରାଜାନମାହଵେ ।। ୨୯୧.

ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କର।

ଇତ୍ଯେଵମଭିଷିକ୍ତୈନମାରୋହେତ ଶୁଭେ ନୃପଃ । ତସ୍ଯାନୁଗମନଂ କୁର୍ଯୁଃ ସଶସ୍ତ୍ରନଵସଦ୍‌ଗଜାଃ ।। ୨୯୧.

ଏଭଳି ଅଭିଷେକ କରି ରାଜା ଶୁଭ ହାତୀରେ ଆରୋହଣ କରିବେ; ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଓ ନୂତନ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହାତୀମାନେ ଚଲିବେ।

ଶାଲାସ୍ଵସୌ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଽବ୍ଜେ ଦିକପାଲାଦୀନ୍ ଯଜେଦ୍ଵହିଃ । କେଶରେଷୁ ବଲଂ ନାଗଂ ଭୁଵଞ୍ଚୈଵ ସରସ୍ଵତୀଂ ।। ୨୯୧.

ଶାଳାରେ, ବେଦିରେ, ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ବାହାରେ ଦିଗପାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କେଶରରେ, ସେନାରେ, ହାତୀରେ, ଭୂମିରେ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ମଧ୍ଯେଷୁ ଡିଣ୍ଡିମଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ । ହୁତ୍ଵା ଦେଯସ୍ତୁ କଲଶୋ ରସପୂର୍ଣୋ ଦ୍ଵିଜାଯ ଚ ।। ୨୯୧.

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଢୋଲକୁ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ହୋମ କରିବା ପରେ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଗଜାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ହସ୍ତିପଂ ଚ ଗଣିତଜ୍ଞଞ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ଗଜାଧ୍ଯକ୍ଷାଯ ତନ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ ଡିଣ୍ଡିମଂ ସୋପି ଵାଦଯେତ୍ ।। ୨୯୧.

ହାତୀ ଅଧିକାରୀ, ହାତୀପାଳକ ଓ ଗଣନାଜ୍ଞକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଢୋଲକୁ ହାତୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଦେଇବା ଓ ସେ ଏହା ବଜାଇବେ।

ଶୁଭଗମ୍ଭୀରଶବ୍ଦୈଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜଘନସ୍ଥୋଽଭିଵାଦଯେତ୍ ।। ୨୯୧.

ଶୁଭ ଓ ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ, ପଛରୁ ଶିରୋନମନ କରିବା ଉଚିତ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ ଗୋଵିପ୍ରପାଲନଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞା ଗୋଶାନ୍ତିମାଵଦେ । ଗାଵଃ ପଵିତ୍ରା ମାଙ୍ଗଲ୍ଯା ଗୋଷୁ ଲୋକାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।। ୨୯୨.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କୁ ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଗୋଶାଳାରେ ଶାନ୍ତି ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି; ଗାଁ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଗାଁରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଶକୃନ୍‌ମୂତ୍ରଂ ପରଂ ତାସାମଲକ୍ଷମୀନାଶନଂ ପରଂ । ଗଵାଂ କଣ୍ଡୂଯନଂ ଵାରି ଶ୍ରୃହ୍ଗସ୍ଯାଘୌଘମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୯୨.

ଗାଁର ଗୋବିଷ୍ଟା ଓ ମୁତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅଶୁଭ ନାଶ କରେ; ଗାଁ ଦେହ ଚୁଲୁଆଉଥିବା ବେଳେ ତାହାର ପାଣି ପାପ ନାଶ କରେ।

ରୋଚନା ଵିଷରକ୍ଷୋଘ୍ନୀ ଗ୍ରାସଦଃ ସ୍ଵର୍ଗଗୋ ଗଵାଂ । ଯଦ୍‌ଗୃହେ ଦୁଃଖିତା ଗାଵଃ ସ ଯାତି ନରକନ୍ନରଃ ।। ୨୯୨.

ରୋଚନା ବିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ନାଶ କରେ, ଭୋଜନ ଦେଇଥାଏ, ଗାଁ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଘରରେ ଗାଁ ଦୁଃଖିତ ଥାଏ, ସେ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ।

ପରଗୋଗ୍ରାସଦଃ ସ୍ଵର୍ଗୀ ଗୋହିତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଭାକ୍ । ଗୋଦାନାତ୍‌କୀର୍ତ୍ତନାଦ୍ରକ୍ଷାଂ କୃତ୍ଵା ଚୋଦ୍ଧରତେ କୁଲମ୍ ।। ୨୯୨.

ଅନ୍ୟର ଗାଁକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ଗାଁର ଭଲ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପାଏ; ଗାଁ ଦାନ, ଗାଁର ଗୁଣଗାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା କରି ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

ଗଵାଂ ଶ୍ଵାସାତ୍ ପଵିତ୍ରା ଭୂସ୍ପର୍ଶନାତ୍କିଲ୍ଵିଷକ୍ଷଯଃ । ଗୋମୃତ୍ରଂ ଗୋମଯଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ସର୍ପିଃ କୁଶୋଦକମ୍ ।। ୨୯୨.

ଗାଁର ଶ୍ୱାସରେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ; ଭୂମି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ଗାଁର ମୁତ୍ର, ବିଷ୍ଟା, ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ ଓ କୁଶାପାଣି—

ଏକରାତ୍ରୋପଵାସଶ୍ଚ ଶ୍ଵପାକମପି ଶୋଧଯେତ୍ । ସର୍ଵ୍ଵାଶୁଭଵିନାଶାଯ ପୁରାଚରିତମୀଶ୍ଵରୈଃ ।। ୨୯୨.

ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ; ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରତ୍ଯେକଞ୍ଚ ତ୍ର୍ଯହାଭ୍ଯସ୍ତଂ ମହାସାନ୍ତପନଂ ସ୍ମୃତଂ । ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଞ୍ଚୈତତ୍ ସର୍ଵ୍ଵାଶୁଭଵୀମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୯୨.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ତିନି ଦିନ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କଲେ ଏହାକୁ ମହାପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନାଶ କରେ।