ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶୁଭେ ଦିନେ ଶ୍ରୀଧରଞ୍ଚ ଶ୍ରିଯମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵାଶ୍ଚ ତଂ । ହଯରାଜଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୈର୍ଜୁହୁଯାଦ୍ଘୃତଂ ।। ୨୯୦.

ଶୁଭ ଦିନରେ ଶ୍ରୀଧର ଓ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍‌ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଘୋଡ଼ାରାଜାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିଅ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାନ୍ଦଦ୍ଯାଦଶ୍ଵଵୃଦ୍ଧିସ୍ତଥା ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ଵଯୁକ୍ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଞ୍ଚ ଶାନ୍ତିକଂ ।। ୨୯୦.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ ଘୋଡ଼ାର ଉନ୍ନତି ହୁଏ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପନ୍ଦର ତାରିଖରେ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ବହିଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷେଣ ନାସତ୍ଯୌ ଵରୁଣଂ ଯଜେତ୍ । ସମୁଲ୍ଲିଖ୍ଯ ତତୋ ଦେଵୀଂ ଶାଖାଭିଃ ପରିଵାରଯେତ୍ ।। ୨୯୦.

ବାହାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ନାସତ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଡାଳି ଦ୍ୱାରା ଘେରିବା ଦରକାର।

ଘଟାନ୍ସର୍ଵ୍ଵରସୈଃ ପୂର୍ଣାନ୍ ଦିକ୍ଷୁ ଦଦ୍ଯାତ୍ସଵସ୍ତ୍ରକାନ୍ । ଯଵାଜ୍ଯଂ ଜୁହୁଯାତ୍ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଯଜେଦଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ସାଶ୍ଵିନାନ୍ ।। ୨୯୦.

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଦିଗ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିବା ଓ ଚାଦର ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ; ଯବ ଓ ଘିଅ ଅର୍ପଣ କରି, ଘୋଡ଼ା ଓ ଆଶ୍ୱିନୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାନ୍ଦଦ୍ଯାନ୍ନୈମିତ୍ତିକମତଃ ଶ୍ରୃଣୁ । ମକରାଦୌ ହଯାନାଞ୍ଚ ପଦ୍ମୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶ୍ରିଯଂ ଯଜେତ୍ ।। ୨୯୦.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବେ ନିମିତ୍ତିକ ଶାନ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ: ମକର ଆରମ୍ଭରେ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶଙ୍କରଂ ସୋମମାଦିତ୍ଯଞ୍ଚ ତଥାଶ୍ଵିନୌ । ରେଵନ୍ତମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସନ୍ଦିକ୍ପାଲାଂଶ୍ଚ ଦଲେଷ୍ଵପି ।। ୨୯୦.

ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର, ସୋମ, ଆଦିତ୍ୟ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ରେବନ୍ତ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ।

ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପୂର୍ଣଂକୁମ୍ଭୈଶ୍ଚ ଵେଦ୍ଯାନ୍ତତ୍ସୌମ୍ଯତଃ ସ୍ଥଲେ । ତିଲାକ୍ଷତାଜ୍ଯସିଦ୍ଧାର୍ଥାନ୍ ଦେଵତାନାଂ ଶତଂ ଶତଂ ।। ୨୯୦.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦୀର ଶେଷରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ରଖି, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଭାବରେ ଭୂମିରେ, ତିଳ, ଅକ୍ଷତ, ଘିଅ ଓ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଦାଣାର ସେଉଁଠି ଶତଶତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଉପୋଷିତେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କର୍ମ୍ମ ଚାଶ୍ଵରୁଜାପହଂ ।। ୨୯୦.

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଘୋଡ଼ାର ରୋଗ ଦୂର କରେ, ଉପବାସୀ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।

ଶାଲିହୋତ୍ର ଉଵାଚ ଗଜଶାନ୍ତିଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗଜରୋଗଵିମର୍ଦ୍ଦନୀମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶ୍ରିଯଞ୍ଚ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ନାଗମୈରାଵତଂ ଯଜେତ୍ ।। ୨୯୧.

ଶାଳିହୋତ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ଗଜଶାନ୍ତି ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ହାତୀର ରୋଗ ନାଶ କରେ; ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ଏଇରାବତ ନାଗଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶଙ୍କରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶକ୍ରଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଯମଂ । ଚଦ୍ରାର୍କୌ ଵରୁଣଂ ଵାଯୁମଗ୍ନିଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ତଥା ଚ ଖଂ ।। ୨୯୧.

ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୈଶ୍ରବଣ, ଯମ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ ଓ ଖ (ଆକାଶ) ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଶେଷଂ ଶୈଲାନ୍ କୁଞ୍ଜରାଂଶ୍ଚ ଯେ ତେଽଷ୍ଟୌ ଦେଵଯୋନଯଃ । ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ମହାପଦ୍ମଂ ଭଦ୍ରଂ ସୁମନସନ୍ତଥା ।। ୨୯୧.

ଶେଷ, ପାହାଡ଼ ଓ ହାତୀମାନେ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ଦେବବଂଶୀ: ବିରୂପାକ୍ଷ, ମହାପଦ୍ମ, ଭଦ୍ର, ସୁମନସ,

କୁମୁଦୈରାଵଣଃ ପଦ୍ମଃ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୋଽଥ ଵାମନଃ । ସୁପ୍ରତୀକୋଞ୍ଜନୋ ନାଗା ଅଷ୍ଟୌ ହୋମୋଽଥ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୨୯୧.

କୁମୁଦ, ଏଇରାବତ, ପଦ୍ମ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବାମନ, ସୁପ୍ରତୀକ, ଅଞ୍ଜନ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ନାଗଙ୍କୁ ହୋମ ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଗଜାଃ ଶାନ୍ତ୍ଯୁଦକାସିକ୍ତା ଵୃଦ୍ଧୌ ନୈମିତ୍ତିକଂ ଶ୍ରୃଣୁ । ଗଜାନାଂ ମକରାଦୌ ଚ ଐଶାନ୍ଯାଂ ନଗରାଦ୍ବହିଃ ।। ୨୯୧.

ହାତୀମାନେ ଶାନ୍ତିଜଳ ଛିଟାଯାଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମକର ଆଦି ରାଶିରେ, ସହରର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ।

ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ କମଲେ ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଞ୍ଚ କେଶରେ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭାସ୍କରଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଯଜେତ୍ ସ୍କନ୍ଦଂ ହ୍ଯନନ୍ତକଂ ।। ୨୯୧.

ଏକ ମଞ୍ଚରେ, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ କେଶରରେ ପୂଜିବା; ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଖଂ ଶିଵଂ ସୋମମିନ୍ଦ୍ରାଦୀଂସ୍ତଦସ୍ତ୍ରାଣି ଦଲେ କ୍ରମାତ୍ । ଵଜ୍ରଂ ଶକ୍ତିଞ୍ଚ ଦଣ୍ଡଞ୍ଚ ତୋମରଂ ପାଶକଂ ଗଦାଂ ।। ୨୯୧.

ଖ (ଆକାଶ), ଶିବ, ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖିବା: ବଜ୍ର, ଶକ୍ତି, ଦଣ୍ଡ, ତୋମର, ପାଶ, ଗଦା।

ଶୂଲଂ ପଦ୍ମଂ ବହିର୍ଵୃନ୍ତେ ଚକ୍ରେ ସୂର୍ଯ୍ଯନ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ । ଵସୂନଷ୍ଟୌ ତଥା ସାଧ୍ଯାନ୍ ଯାମ୍ଯେଽଥ ନୈର୍ଋତେ ଦଲେ ।। ୨୯୧.

ଶୂଳ ଓ ପଦ୍ମ ବାହାର ଡଣ୍ଡରେ; ଚକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ; ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନୈୃତ୍ୟ ଭାଗରେ।

ଦେଵାନାଙ୍ଗିରସଶ୍ଚାଶ୍ଵିଭୃଗଵୋ ମରୁତୋଽନିଲେ । ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଂସ୍ତଥା ଦକ୍ଷେ ରୁଦ୍ରା ରୌଦ୍ରେଽଥ ମଣ୍ଡଲେ ।। ୨୯୧.

ଦେବତା, ଆଙ୍ଗିରସ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଭୃଗୁ, ମରୁତ, ବାୟୁ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ଦକ୍ଷ, ରୁଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ର ଭାଗରେ ମଣ୍ଡଳ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ତତୋ ଵୃତ୍ତଯା ରେଖଯା ତୁ ଦେଵାନ୍ ଵୈ ବାହ୍ଯତୋ ଯଜେତ୍ । ସୂତ୍ରକାରାନୃଷୀନ୍ ଵାଣୀଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ ସରିତୋ ଗିରୀନ୍ ।। ୨୯୧.

ତାପରେ ବୃତ୍ତାକାର ରେଖା ଦ୍ୱାରା ବାହାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ସୂତ୍ରକାର, ଋଷି, ବାଣୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ।

ମହାଭୂତାନି କୋଣେଷୁ ଐଶାନ୍ଯାଦିଷୁ ସଂଯଜେତ୍ । ପଦ୍ମଂ ଚକ୍ରଂ ଗଦାଂ ଶଂଖଂ ଚତୁରସ୍ରନ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲଂ ।। ୨୯୧.

ମହାଭୂତମାନେ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ, ଆଇଶାନ୍ୟ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ; ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଂଖ, ଚତୁରସ୍ର ଓ ମଣ୍ଡଳ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରଂ ତତଃ କୁମ୍ଭାଃ ଅଗ୍ନ୍ଯାଦୌ ଚ ପତାକିକାଃ। ଚତ୍ଵାରସ୍ତୋରଣା ଦ୍ଵାରି ନାଗାନୈରାଵତାଦିକାନ୍ ।। ୨୯୧.

ଚାରିଟି ଦ୍ୱାରରେ କଳଶ ରଖିବା, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପତାକା; ଦ୍ୱାରରେ ଚାରିଟି ତୋରଣ ଓ ଏଇରାବତ ଆଦି ହାତୀମାନେ।

ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ ଚୌଷଧୀଭିଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ଭାଜନଂ ପୃଥକ୍ । ପୃଥକ୍ଶତାହୁତୀଶ୍ଚାଜ୍ଯୈର୍ଗଜାନର୍ଚ୍ଯ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ।। ୨୯୧.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଔଷଧି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ପାତ୍ର; ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଶତଶତ ହୋମ; ହାତୀମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପୂଜିତ ହେବେ।

ନାଗଂ ଵହ୍ନିଂ ଦେଵତାଦୀନ୍ ବାହ୍ଯୈର୍ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍ । ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ହସ୍ତିଵୈଦ୍ଯାଦିକାଂସ୍ତଥା ।। ୨୯୧.

ନାଗ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବାହାର ଠାରୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାତୀ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

କରିଣୀନ୍ତୁ ସମାରୁହ୍ଯ ଵଦେତ୍ କର୍ଣନ୍ତୁ କାଲଵିତ୍ । ନାଗାରାଜେଽମୃତେ ଶାନ୍ତିଂ କୃତ୍ଵାଽମୁଷ୍ମିନ୍ ଜପନ୍ମନୁମ୍ ।। ୨୯୧.୧୫ ଶ୍ରୀଗଜସ୍ତ୍ଵଂ କୃତୋ ରାଜ୍ଞା ଭଵାନସ୍ଯ ଗଜାଗ୍ରଣୀଃ । ପ୍ରଭୁର୍ମାଲ୍ଯାଗ୍ରଭକ୍ତୈସ୍ତ୍ଵାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯତି ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୯୧.

କୌଣସି ଜଣେ ସମୟ ଜ୍ଞାନୀ, ମହିଳା ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କ କାନରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହିବା ଉଚିତ: 'ନାଗରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି: ହେ ଶ୍ରୀମତୀ ହାତୀ, ରାଜା ତୁମକୁ ମୁଖ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ରାଜା ତୁମକୁ ମାଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରିବେ।'

ଲୋକସ୍ତଦାଜ୍ଞଯା ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯତି ତଦା ତଵ । ପାଲନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜା ଯୁଦ୍ଧେଽଧ୍ଵନି ତଥା ଗୃହେ ।। ୨୯୧.

ତୁମ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଲୋକମାନେ ପୂଜା କରିବେ; ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାସ୍ତାରେ ଏବଂ ଘରେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍ ହେବା।

ତିର୍ଯ୍ଯଗ୍ଭାଵଂ ସମୁତ୍‌ସୃଜ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଂ ଭାଵମନୁସ୍ମର । ଦେଵାସୁରେ ପୁରା ଯୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରୀଗଜସ୍ତ୍ରିଦଶୈଃ କୃତଃ ।। ୨୯୧.

ପଶୁସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବକୁ ସ୍ମରଣ କର; ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଭ ହାତୀକୁ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଐରାଵଣସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନରିଷ୍ଟୋ ନାମ ଵାରଣଃ । ଶ୍ରୀଗଜାନାନ୍ତୁ ତତ୍ ତେଜଃ ସର୍ଵ୍ଵମେଵୋପତିଷ୍ଠତେ ।। ୨୯୧.

ଏଇରାବତଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ ହାତୀ; ଶୁଭ ହାତୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏବେ ତୁମ ଭିତରେ ବସିଛି।

ତତ୍ତେଜସ୍ତଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଦିଵ୍ଯଭାଵସମନ୍ଵିତଂ । ଉପତିଷ୍ଠତୁ ଭଦ୍ରନ୍ତେ ରକ୍ଷ ରାଜାନମାହଵେ ।। ୨୯୧.

ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ରହୁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କର।

ଇତ୍ଯେଵମଭିଷିକ୍ତୈନମାରୋହେତ ଶୁଭେ ନୃପଃ । ତସ୍ଯାନୁଗମନଂ କୁର୍ଯୁଃ ସଶସ୍ତ୍ରନଵସଦ୍‌ଗଜାଃ ।। ୨୯୧.

ଏଭଳି ଅଭିଷେକ କରି ରାଜା ଶୁଭ ହାତୀରେ ଆରୋହଣ କରିବେ; ତାଙ୍କ ପଛରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଓ ନୂତନ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହାତୀମାନେ ଚଲିବେ।

ଶାଲାସ୍ଵସୌ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଽବ୍ଜେ ଦିକପାଲାଦୀନ୍ ଯଜେଦ୍ଵହିଃ । କେଶରେଷୁ ବଲଂ ନାଗଂ ଭୁଵଞ୍ଚୈଵ ସରସ୍ଵତୀଂ ।। ୨୯୧.

ଶାଳାରେ, ବେଦିରେ, ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ବାହାରେ ଦିଗପାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କେଶରରେ, ସେନାରେ, ହାତୀରେ, ଭୂମିରେ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।