ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵନମାଲାଞ୍ଚ ଶ୍ରୀଵତ୍ସକୌସ୍ତୁଭୌ ଦିକ୍‌ପତୀନ୍ଵହିଃ। ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୂଜଯେତ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁରର୍ଘୋଵସାନତଃ

ବନମାଳା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, କୌସ୍ତୁଭ ଓ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ବାହାରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ଵ୍ଯସ୍ତେନ ଚ ସମସ୍ତେନ ଅଙ୍ଗୈର୍ଵୀଜେନ ଵୈ ଯଜେତ୍। ଜପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ସ୍ତୁତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଞ୍ଚ ସମର୍ପ୍ଯ ଚ

ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାକି କିମ୍ବା ସମସ୍ତଙ୍ଗରେ ବିଭାଗ କରି, ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ପରିକ୍ରମା, ସ୍ତୁତି ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଦରକାର।

ହୃଦଯେ ଵିନ୍ଯସେଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମା ହରିସ୍ତ୍ଵିତି। ଆଗଚ୍ଛାଵାହନେ ଯୋଜ୍ଯଂ କ୍ଷମସ୍ଵେତି ଵିସର୍ଜ୍ଜନେ

ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ହରି' ଭାବରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଆହ୍ୱାନ ସମୟରେ 'ଆସ', ବିଦାୟ ସମୟରେ 'ମୁଁ ଖ୍ମା କର' ବୋଲିବା ଦରକାର।

ଏଵମଷ୍ଟାକ୍ଷାରାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ଵିମୁକ୍ତିଭାକ୍। ଏକମୂର୍ତ୍ତ୍ଯର୍ଚ୍ଚନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନଵଵ୍ଯୂହାର୍ଚ୍ଚନଂ ଶ୍ରୃଣୁ

ଏଭଳି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିର ପୂଜା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା; ଏବେ ନବବ୍ୟୂହ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠକଦ୍ଵଯେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵଂ ବଲାଦିକାନ୍। ତର୍ଜ୍ଜନ୍ଯାଦୌ ଶରୀରେଥ ଶିରୋଲଲାଟଵକ୍ତ୍ରକେ

ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ତାପରେ ତରଜନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳି, ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ ଓ ମୁଖରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।

ହୃନ୍ନାଭିଗୁହ୍ଯଜାନ୍ଵଙ୍‌ଘ୍ରୌ ମଧ୍ଯେ ପୂର୍ଵାଦିକଂ ଯଜେତ୍ । ଏକପୀଠଂ ନଵଵ୍ଯୂହଂ ନଵପୀଠଞ୍ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍

ହୃଦୟ, ନାଭି, ଗୁପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଗୁଡ଼ି, ପାଦ ଓ ମଧ୍ୟରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବବତ୍ ଏକ ପୀଠ, ନବବ୍ୟୂହ ଓ ନବପୀଠ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।

ନଵାଵ୍ଜେ ନଵମୂର୍ତ୍ତ୍ଯା ଚ ନଵଵ୍ଯୂହଞ୍ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍। ଇଷ୍ଟଂ ମଧ୍ଯେ ତତଃ ସ୍ଥାନେ ଵାସୁଦେଵଞ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍

ନବଟି ପାଖୁଡ଼ିରେ, ନବମ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ପୂର୍ବବତ୍ ନବବ୍ୟୂହ ସହିତ, ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ନାରଦ ଉଵାଚ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେନ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵକାମଭାକ୍ ।୨୪.୦୦୧ ଚତୁରଭ୍ଯଧିକଂ ଵିଂଶମଙ୍ଗୁଲଂ ଚତୁରସ୍ରକଂ ॥୨୪.୦୦୧ ସୂତ୍ରେଣ ସୂତ୍ରଯିତ୍ଵା ତୁ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତାଵତ୍ଖନେତ୍ସମଂ ।୨୪.୦୦୨ ଖାତସ୍ଯ ମେଖଲା କାର୍ଯା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚୈଵାଙ୍ଗୁଲଦ୍ଵଯଂ ॥୨୪.୦୦୨ ସତ୍ତ୍ଵାଦିସଞ୍ଜ୍ଞା(୧) ପୂର୍ଵାଶା ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲମୁଚ୍ଛ୍ରିତା ।୨୪.୦୦୩ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲା ଦ୍ଵ୍ଯଙୁଲାଥ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତୃତା ॥୨୪.୦୦୩ ଯୋନିର୍ଦଶାଙ୍ଗୁଲା ରମ୍ଯା ଷଟ୍ଚତୁର୍ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲାଗ୍ରଗା ।୨୪.୦୦୪ କ୍ରମାନ୍ନିମ୍ନା ତୁ କର୍ତଵ୍ଯା ପଶ୍ଚିମାଶାଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ॥୨୪.୦୦୪ ଅଶ୍ଵତ୍ଥପତ୍ରସଦୃଶୀ କିଞ୍ଚିତ୍କୁଣ୍ଡେ ନିଵେଶିତା ।୨୪.୦୦୫ ତୁର୍ଯାଙ୍ଗୁଲାଯତା ନାଲଂ ପଞ୍ଚଦଶାଙ୍ଗୁଲାଯତଂ ॥୨୪.୦୦୫ ମୂଲନ୍ତୁ ତ୍ର୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ(୨) ଯୋନ୍ଯା ଅଗ୍ରଂ ତସ୍ଯାଃ ଷଡଙ୍ଗୁଲଂ ।୨୪.୦୦୬ ଲକ୍ଷଣଞ୍ଚୈକହସ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦ୍ଵିକରାଦିଷୁ ॥୨୪.୦୦୬ ଏକତ୍ରିମେଖଲଂ କୁଣ୍ଡଂ ଵର୍ତୁଲାଦି ଵଦାମ୍ଯହଂ ।୨୪.୦୦୭ କୁଣ୍ଡାର୍ଧେ ତୁ ସ୍ଥିତଂ ସୂତ୍ରଂ କୋଣେ ଯଦତିରିଚ୍ଯତେ ॥୨୪.୦୦୭ ତଦର୍ଧଂ ଦିଶି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଭ୍ରାମିତଂ ଵର୍ତୁଲଂ ଭଵେତ୍ ।୨୪.୦୦୮ କୁଣ୍ଡାର୍ଧଂ କୋଣଭାଗାର୍ଧଂ ଦିଶିଶ୍ଚୋତ୍ତରତୋ ଵହିଃ ॥୨୪.୦୦୮ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମତୋ ଯତ୍ନାଲ୍ଲାଞ୍ଛଯିତ୍ଵା ତୁ ମଧ୍ଯତଃ ।୨୪.୦୦୯ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଭ୍ରାମିତଂ କୁଣ୍ଡମର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ଭଵେତ୍ଶୁଭଂ ॥୨୪.୦୦୯ ପଦ୍ମାକାରେ ଦଲାନି ସ୍ଯୁର୍ମେଖଲାନାନ୍ତୁ ଵର୍ତୁଲେ ।୨୪.୦୧୦ ବାହୁଦଣ୍ଡପ୍ରମାଣନ୍ତୁ ହୋମାର୍ଥଂ କାରଯେତ୍ସ୍ରୁଚଂ ॥୨୪.୦୧୦ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲଂ ଵାପି ଚତୁରସ୍ରନ୍ତୁ କାରଯେତ୍ ।୨୪.୦୧୧ ତ୍ରିଭାଗେନ ଭଵେଦ୍ଗର୍ତଂ ମଧ୍ଯେ ଵୃତ୍ତଂ ସୁଶୋଭନମ୍ ॥୨୪.୦୧୧ ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ସମଂ ଖାତାଦ୍ଵହିରର୍ଧନ୍ତୁ ଶୋଧଯେତ୍ ।୨୪.୦୧୨ ଅଙ୍ଗୁଲସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥାଂଶଂ ଶେଷାର୍ଧାର୍ଧଂ ତଥାନ୍ତତଃ ॥୨୪.୦୧୨ ଖାତସ୍ଯ ମେଖଲାଂ ରମ୍ଯାଂ ଶେଷାର୍ଧେନ ତୁ କାରଯେତ୍ ।୨୪.୦୧୩ କଣ୍ଠଂ ତ୍ରିଭାଗଵିସ୍ତାରଂ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠକସମାଯତଂ ॥୨୪.୦୧୩ ସାର୍ଧମଙ୍ଗୁଷ୍ଠକଂ ଵା ସ୍ଯାତ୍ତଦଗ୍ରେ ତୁ ମୁଖଂ ଭଵେତ୍ ।୨୪.୦୧୪ ଚତୁରଙ୍ଗୁଲଵିସ୍ତାରଂ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗୁଲମଥାପି ଵା ॥୨୪.୦୧୪ ତ୍ରିକଂ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲକଂ ତତ୍ସ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ସୁଶୋଭନମ୍ ।୨୪.୦୧୫ ଆଯାମସ୍ତତ୍ସମସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯନିମ୍ନଃ ସୁଶୋଭନଃ ॥୨୪.୦୧୫ ଶୁଷିରଂ କଣ୍ଠଦେଶେ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଶେଦ୍ଯାଵତ୍କନୀଯସୀ ।୨୪.୦୧୬ ଶେଷକୁଣ୍ଡନ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଥାରୁଚି ଵିଚିତ୍ରିତଂ ॥୨୪.୦୧୬ ସ୍ରୁଵନ୍ତୁ ହସ୍ତମାତ୍ରଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦଣ୍ଡକେନ ସମନ୍ଵିତଂ (୧) ।୨୪.୦୧୭ ଵଟୁକଂ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଂ(୨) ଵୃତ୍ତଂ କର୍ତଵ୍ଯନ୍ତୁ ସୁଶୋଭନଂ ॥୨୪.୦୧୭ ଗୋପଦନ୍ତୁ ଯଥା ମଗ୍ନମଲ୍ପପଙ୍କେ ତଥା ଭଵେତ୍ ।୨୪.୦୧୮ ଉପଲିପ୍ଯ ଲିଖେଦ୍ରେଖାମଙ୍ଗୁଲାଂ ଵଜ୍ରନାସିକାଂ(୧) ॥୨୪.୦୧୮ ସୌମ୍ଯାଗ୍ରା ପ୍ରଥମା ତସ୍ଯାଂ ରେଖେ ପୂର୍ଵମୁଖେ ତଯୋଃ ।୨୪.୦୧୯ ମଧ୍ଯେ ତିସ୍ରସ୍ତଥା କୁର୍ଯାଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଦିକ୍ରମେଣ ତୁ ॥୨୪.୦୧୯ ଏଵମୁଲ୍ଲିଖ୍ଯ ଚାଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଣଵେନ ତୁ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ ।୨୪.୦୨୦ ଵିଷ୍ଟରଂ କଲ୍ପଯେତ୍ତେନ ତସ୍ମିନ୍ ଶକ୍ତିନ୍ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ ॥୨୪.୦୨୦ ଅଲଂ କୃତ୍ଵା ମୂର୍ତିମତୀଂ କ୍ଷିପେଦଗ୍ନିଂ ହରିଂ ସ୍ମରନ୍ ।୨୪.୦୨୧ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରାଃ ସମିଧୋ ଦତ୍ଵା ପରିସମୁହ୍ଯ ତଂ ॥୨୪.୦୨୧ ଦର୍ଭୈସ୍ତ୍ରିଧା ପରିସ୍ତୀର୍ଯ ପୂର୍ଵାଦୌ ତତ୍ର ପାତ୍ରକଂ ।୨୪.୦୨୨ ଆସାଦଯେଦିଧ୍ମଵହ୍ନୀ ଭୂମୌ ଚ ଶ୍ରୁକ୍ଶ୍ରୁଵଦ୍ଵଯଂ ॥୨୪.୦୨୨ ଆଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀ ଚରୁସ୍ଥାଲୀ କୁଶାଜ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରଣୀତଯା ।୨୪.୦୨୩ ପ୍ରୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଞ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵାପୂର୍ଯ ଵାରିଣା ॥୨୪.୦୨୩ ପଵିତ୍ରାନ୍ତର୍ହିତେ ହସ୍ତେ ପରିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଚ ତଜ୍ଜଲଂ ।୨୪.୦୨୪ ପ୍ରାଙ୍ନୀତ୍ଵା ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀପାତ୍ରଣ୍ଜ୍ଯୋତିରଗ୍ରେ ନିଧାଯ ଚ ॥୨୪.୦୨୪ ତଦଦ୍ଭିସ୍ତ୍ରିଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଇଦ୍ଧ୍ମଂ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ ।୨୪.୦୨୫ ପ୍ରଣୀତାଯାଂ ସୁପୁଷ୍ପାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵୋତ୍ତରେଣ ଚ ॥୨୪.୦୨୫ ଆଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀମଥାଜ୍ଯେନ ସମ୍ପୂର୍ଯାଗ୍ରେ ନିଧାଯ ଚ ।୨୪.୦୨୬ ସମ୍ପ୍ଲଵୋତ୍ପଵନାଭ୍ଯାନ୍ତୁ କୁର୍ଯାଦାଜ୍ଯସ୍ଯ ସଂସ୍କୃତିଂ ॥୨୪.୦୨୬ ଅଖଣ୍ଡିତାଗ୍ରୌ ନିର୍ଗର୍ଭୌ କୁଶୌ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରକୌ ।୨୪.୦୨୭ ତାଭ୍ଯାମୁତ୍ତାନପାଣିଭ୍ଯାମଙ୍ଗୁଷ୍ଠାନାମିକେନ ତୁ ॥୨୪.୦୨୭ ଆଜ୍ଯଂ ତଯୋସ୍ତୁ ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିର୍ନୀତ୍ଵା ତ୍ରିରଵାଙ୍କ୍ଷିପେତ୍(୨) ।୨୪.୦୨୮ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵୌ ଚାପି ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଵାରିଣ ॥୨୪.୦୨୮ ପ୍ରତପ୍ଯ ଦର୍ଭୈଃ ସମ୍ମୃଜ୍ଯ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯାଲ୍ଯ ଚୈଵ ହି ।୨୪.୦୨୯ ନିଷ୍ଟପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା(୧) ତୁ ପ୍ରଣଵେନୈଵ ସାଧକଃ ॥୨୪.୦୨୯ ପ୍ରଣଵାଦିନମୋନ୍ତେନ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧୋମଂ ସମାଚରେତ୍ ।୨୪.୦୩୦ ଗର୍ଭାଧାନାଦିକର୍ମାଣି ଯାଵଦଂଶଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା ॥୨୪.୦୩୦ ନାମାନ୍ତଂ ଵ୍ରତବନ୍ଧାନ୍ତଂ ସମାଵର୍ତାଵସାନକମ୍ ।୨୪.୦୩୧ ଅଧିକାରାଵସାନଂ ଵା କର୍ଯାଦଙ୍ଗାନୁସାରତଃ ॥୨୪.୦୩୧ ପ୍ରଣଵେନୋପଚାରନ୍ତୁ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତ୍ର ସାଧକଃ ।୨୪.୦୩୨ ଅଙ୍ଗୈର୍ହୋମସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯଥାଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ ॥୨୪.୦୩୨ ଗର୍ଭାଦାନନ୍ତୁ ପ୍ରଥମଂ ତତଃ ପୁଂସଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।୨୪.୦୩୩ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନଯନଂ ଜାତକର୍ମ ନାମାନ୍ନପ୍ରାଶନମ୍ ॥୨୪.୦୩୩ ଚୂଡକୃତିଂ ଵ୍ରତବନ୍ଧଂ ଵେଦଵ୍ରତାନ୍ଯଶେଷତଃ(୨) ।୨୪.୦୩୪ ସମାଵର୍ତନଂ ପତ୍ନ୍ଯା ଚ ଯୋଗଶ୍ଚାଥାଧିକାରକଃ(୩) ॥୨୪.୦୩୪ ହୃଦାଦିକ୍ରମତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଏକୈକଂ କର୍ମ ପୂଜ୍ଯ ଚ ।୨୪.୦୩୫ ଅଷ୍ଟାଵଷ୍ଟୌ ତୁ ଜୁହୁଯାତ୍ପ୍ରତିକର୍ମାହୁତୀଃ ପୁନଃ ॥୨୪.୦୩୫ ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ଶ୍ରୁଚା ମୂଲେନ ସାଧକଃ ।୨୪.୦୩୬ ଵୌଷଡନ୍ତେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ଲୁତଂ ସୁସ୍ଵରମୁଚ୍ଚରନ୍ ॥୨୪.୦୩୬ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵହ୍ନିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ ଶ୍ରପଯେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଞ୍ଚରୁମ୍ ।୨୪.୦୩୭ ଆରାଧ୍ଯ ସ୍ଥିଣ୍ଡିଲେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂଶ୍ରପେତ୍(୪) ॥୨୪.୦୩୭ ଆସନାଦିକ୍ରମେଣୈଵ ସାଙ୍ଗାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍ ।୨୪.୦୩୮ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଧ୍ଯାତା ଦେଵଂ ସୁରୋତ୍ତମମ୍ ॥୨୪.୦୩୮ ଆଧାଯେଧ୍ମମଥାଘାରାଵାଜ୍ଯାଵଗ୍ନୀଶସଂସ୍ଥିତୌ ।୨୪.୦୩୯ ଵାଯଵ୍ଯନୈର୍ଋତାଶାଦିପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ତୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥୨୪.୦୩୯ ଆଜ୍ଯଭାଗୌ ତତୋ ହୁତ୍ଵା ଚକ୍ଷୁଷୀ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ।୨୪.୦୪୦ ମଧ୍ଯେଥ ଜୁହୁଯାତ୍ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରାନର୍ଚାକ୍ରମେଣ ତୁ ॥୨୪.୦୪୦ ଆଜ୍ଯେନ ତର୍ପଯେନ୍ମୂର୍ତେର୍ଦଶାଂଶେନାଙ୍ଗହୋମକମ୍ ।୨୪.୦୪୧ ଶତଂ ସହସ୍ରଂ ଵାଜ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ସମିଦ୍ଭିର୍ଵା ତିଲୈଃ ସହ(୧) ॥୨୪.୦୪୧ ସମାପ୍ଯାର୍ଚାନ୍ତୁ ହୋମାନ୍ତାଂ ଶୁଚୀନ୍ ଶିଷ୍ଯାନୁପୋଷିତାନ୍ ।୨୪.୦୪୨ ଆହୂଯାଗ୍ରେ ନିଵେଶ୍ଯାଥ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପଶୂନ୍ ॥୨୪.୦୪୨ ଶିଷ୍ଯାନାତ୍ମନି ସଂଯୋଜ୍ଯ ଅଵିଦ୍ଯାକର୍ମବନ୍ଧନୈଃ ।୨୪.୦୪୩ ଲିଙ୍ଗାନୁଵୃତ୍ତଶ୍ଚୈତନ୍ଯଂ ସହ ଲିଙ୍ଗେନ ପାଶିତମ୍(୨) ॥୨୪.୦୪୩ ଧ୍ଯାନମାର୍ଗେନ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଵାଯୁବୀଜେନ ଶୋଧଯେତ୍ ।୨୪.୦୪୪ ତତୋ ଦହନବୀଜେନ ସୃଷ୍ଟିଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସଞ୍ଜ୍ଞିକାମ୍ ॥୨୪.୦୪୪ ନିର୍ଦଗ୍ଧାଂ ସକଲାଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଭସ୍ମକୂଟନିଭସ୍ଥିତାମ୍ ।୨୪.୦୪୫ ପ୍ଲାଵଯେଦ୍ଵାରିଣା ଭସ୍ମ ସଂସାରଂ ଵାର୍ମଯଂ ସ୍ମରେତ୍(୩)୨୪.୦୪୫ ତତ୍ର ଶକ୍ତିଂ ନ୍ଯସେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପାର୍ଥିଵୀଂ ବୀଜସଞ୍ଜ୍ଞିକାମ୍ ।୨୪.୦୪୬ ତନ୍ମାତ୍ରାଭିଃ ସମସ୍ତାଭିଃ ସଂଵୃତଂ ପାର୍ଥିଵଂ ଶୁଭମ୍ ॥୨୪.୦୪୬ ଅଣ୍ଡନ୍ତଦୁଦ୍ଭଵନ୍ଧ୍ଯାଯେତ୍ତଦାଧାରନ୍ତଦାତ୍ମକମ୍ ।୨୪.୦୪୭ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚିନ୍ତଯେନ୍ମୂର୍ତିଂ ପୌରୁଷୀଂ ପ୍ରଣଵାତ୍ମିକାମ୍ ॥୨୪.୦୪୭ ଲିଙ୍ଗଂ ସଙ୍କ୍ରାମଯେତ୍ପଶ୍ଚାଦାତ୍ମସ୍ଥଂ ପୂର୍ଵସଂସ୍କୃତମ୍ (୪) ।୨୪.୦୪୮ ଵିଭକ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯସଂସ୍ଥାନଂ କ୍ରମାଦ୍ଵୃଦ୍ଧଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥୨୪.୦୪୮ ତତୋଣ୍ଡମବ୍ଦମେକଂ ତୁ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଶକଲୀକୃତମ୍ ।୨୪.୦୪୯ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୌ ଶକଲେ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଜାପତିମ୍ ॥୨୪.୦୪୯ ଜାତଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଣଵେନ ତୁ ସଂଶ୍ରିତମ୍ ।୨୪.୦୫୦ ମନ୍ତ୍ରାତ୍ମକତନୁଂ କୃତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାସଂ ପୁରୋଦିତମ୍ ॥୨୪.୦୫୦ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହସ୍ତଂ ତତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଦତ୍ଵା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍ ।୨୪.୦୫୧ ଏଵମେକଂ ବହୂନ୍ ଵାପି ଜନିତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଯୋଗତଃ ॥୨୪.୦୫୧ କରୌ ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ମୂଲେନ ନେତ୍ରେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଵାସସା ।୨୪.୦୫୨ ନେତ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ତାନ୍ ସଦନେନାହତେନ ତୁ ॥୨୪.୦୫୨ କୃତପୂଜୋ ଗୁରୁଃ ସମ୍ଯକ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ।୨୪.୦୫୩ ଶିଷ୍ଯାନ୍ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିଭୃତଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖାନୁପଵେଶଯେତ୍ ॥୨୪.୦୫୩ ଅର୍ଚଯେଯୁଶ୍ଚ ତେପ୍ଯେଵମ୍ପ୍ରସୂତା ଗୁରୁଣା ହରିମ୍ ।୨୪.୦୫୪ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିଂ ତତ୍ର ପୁଷ୍ପାଦିଭିରନନ୍ତରମ୍ ॥୨୪.୦୫୪ ଅମନ୍ତ୍ରମର୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା(୧) ଗୁରୋଃ ପାଦାର୍ଚନନ୍ତତଃ ।୨୪.୦୫୫ ଵିଧାଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଚାର୍ଧମେଵ ଵା ॥୨୪.୦୫୫ ଗୁରୁଃ ସଂଶିକ୍ଷଯେଚ୍ଛିଷ୍ଯାନ୍ ତୈଃ ପୂଜ୍ଯୋ ନାମଭିର୍ହରିଃ ।୨୪.୦୫୬ ଵିଶ୍ଵକ୍ସେନଂ ଯଜେଦୀଶଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ॥୨୪.୦୫୬ ତଜ୍ଜପନ୍ତଞ୍ଚ ତର୍ଜନ୍ଯା ମଣ୍ଡଲସ୍ଥଂ ଵିସର୍ଜଯେତ୍

ନାରଦ ଉଵାଚ ଵାସୁଦେଵାଦିମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ପୂଜ୍ଯାନାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵଦେ। ଵାସୁଦେଵଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚାନିରୁଦ୍ଧକଃ

ନାରଦ କହିଲେ: ବାସୁଦେବ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହ। ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ।

ନମୋ ଭଗଵତେ ଚାଦୌ ଅ ଆ ଅଂ ଅଃ ସ୍ଵଵୀଜକାଃ । ଓଙ୍କାରାଦ୍ଯା ନମୋନ୍ତାଶ୍ଚ ନମୋ ନାରାଯଣସ୍ତତଃ

ଆଦିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅ, ଆ, ଅଂ, ଅଃ ଏହି ବୀଜାକ୍ଷରମାନେକୁ ନମସ୍କାର; ଓଁକାର ଆରମ୍ଭ ଓ 'ନମଃ' ଶେଷ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେକୁ ନମସ୍କାର; ପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଓଂ ତତ୍ ସଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଚୈଵ ଓଂ ନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେ ନମଃ। ଓଂ କ୍ଷୋଂ ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ନରସିଂହାଯ ଵୈ ନମଃ

ଓଁ, ତତ୍, ସତ୍ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ; ଓଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ପୁନି ନମସ୍କାର; ଓଁ, କ୍ଷଂ, ଓଁ, ପ୍ରଭୁ ନରସିଂହଙ୍କୁ ନିଜେ ନମସ୍କାର।

ଓଂ ଭୂର୍ନମୋ ଭଗଵତେ ଵରାହାଯ ନରାଧିପାଃ। ଜଵାରୁଣହରିଦ୍ରାଭା ନୀଲଶ୍ଯାମଲଲୋହିତାଃ

ଓଁ ଭୂଃ, ପ୍ରଭୁ ବରାହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ରାଜାମାନେ; ତାଙ୍କର ରୂପ ତେଜସ୍ୱୀ, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଗାଢ଼ ନୀଳ, କଳା ଓ ଲାଲ।

ମେଘାଗ୍ନିମଧୁପିଙ୍ଗାଭା ଵଲ୍ଲଭା ନଵ ନାଯକାଃ। ଅଙ୍ଗାନି ସ୍ଵରଵୀଜାନାଂ ସ୍ଵନାମାନ୍ତୈର୍ଯଥାକ୍ରମମ୍

ମେଘ ରଙ୍ଗ, ଅଗ୍ନି ରଙ୍ଗ, ମଧୁ ରଙ୍ଗର, ପ୍ରିୟ, ନଉ ନାୟକ; ସ୍ୱର ବୀଜାକ୍ଷରମାନଙ୍କର ଅଂଗ, ନିଜ ନାମ ଶେଷରେ, ଅନୁକ୍ରମରେ।

ହୃଦଯାଦୀନି କଲ୍ପେତ ଵିଭକ୍ତୈସ୍ତନ୍ତ୍ରଵେଦିଭିଃ। ଵ୍ଯଞ୍ଚନାଦୀନି ବୀଜାନି ତେଷାଂ ଲକ୍ଷଣମନ୍ଯଥା

ହୃଦୟ ଓ ଆଦିକୁ ତନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭାଗ କରି ନିର୍ମାଣ କରିବେ; ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବୀଜାକ୍ଷରମାନେ ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଦୀର୍ଘସ୍ଵରୈସ୍ତୁ ଭିନ୍ନାନି ନମୋନ୍ତାନ୍ତସ୍ଥିତାନି ତୁ। ଅହ୍ଗାନି ହ୍ରସ୍ଵଯୁକ୍ତାନି ଉପାଙ୍ଗାନୀତି ଵର୍ଣ୍ଯତେ

'ନମଃ' ଶେଷ ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ଅଂଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ସହିତ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଉପାଂଗ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଵିଭକ୍ତନାମଵର୍ଣାନ୍ତସ୍ଥିତାନି ଵୀଦମୁତ୍ତମମ୍ । ଦୀର୍ଘୈର୍ହ୍ରସ୍ଵୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତଂ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗଂସ୍ଵରୈଃ କ୍ରମାତ୍

ଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଶେଷରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ଦୀର୍ଘ ଓ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ସହିତ ଯୋଗ କରି, ମୂଳ ଓ ଉପାଂଗ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିନ୍ୟାସ ହୁଏ।

ଵ୍ଯଞ୍ଚନାନାଂ କ୍ରମୋ ହ୍ଯେଷ ହୃଦଯାଦିପ୍ରକୂପ୍ତଯେ। ସ୍ଵଵୀଜେନ ସ୍ଵନାମାନ୍ତୈର୍ଵିଭକ୍ତାନ୍ଯଙ୍ଗନାଭିଃ

ହୃଦୟ ଆଦି ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟଞ୍ଜନମାନଙ୍କର ଏହି କ୍ରମ; ନିଜ ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ନିଜ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ମୂଳ ଓ ଉପାଂଗ ସହିତ।

ଯୁକ୍ତାନି ହୃଦଯାଦୀନି ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ତାଦି ପଞ୍ଚତଃ । ଆରଭ୍ଯ କଲ୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ଜପେତ୍ ସିଦ୍ଧ୍ଯନୁରୂପତଃ

ହୃଦୟ ଆଦି ଅଂଗମାନେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଶେଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭରୁ ଯୋଗ କରି, ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ହୃଦଯଞ୍ଚ ଶିରଶ୍ଚୁଡା କଵଚଂ ନେତ୍ରମସ୍ତକମ୍। ଷଡଙ୍ଗାନି ତୁ ଵୀଜାନାଂ ମୂଲସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗକମ୍

ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଚୂଡ଼ା, କବଚ, ନୟନ ଓ ମସ୍ତକ—ଏହିଛି ବୀଜାକ୍ଷରମାନଙ୍କର ଛଅ ଅଂଗ; ମୂଳରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଂଗ ଅଛି।

ହୃଚ୍ଛିରଶ୍ଚ ଶିଖା ଵର୍ମ୍ମ ଚାସ୍ତ୍ରନେତ୍ରନ୍ତଥୋଦରମ୍। ପୃଷ୍ଠବାହୂରୁଜାନୂଁଶ୍ଚ ଜଙ୍ଘା ପାଦୌ କ୍ରମାନ୍ନ୍ଯସେତ୍

ହୃଦୟ, ମୁଣ୍ଡ, ଶିଖା, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର, ନୟନ, ଉଦର; ପୃଷ୍ଠ, ବାହୁ, ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ପାଦ ଏକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

କଂ ଟଂ ପଂ ଶଂ ଵୈନତେଯଃ ଖଂ ଠଂ ଫଂ ଷଂ ଗଦାମନୁଃ । ଗଂ ଡଂ ବଂ ସଂ ପୁଷ୍ଟିମନ୍ତ୍ରୋ ଘଂ ଢଂ ଭଂ ହଂ ଶ୍ରିଯୈ ନମଃ

କଂ, ଟଂ, ପଂ, ଶଂ—ଏହିମାନେ ବେଣୁତେୟ; ଖଂ, ଠଂ, ଫଂ, ଷଂ—ଗଦାମନ୍ତ୍ର; ଗଂ, ଡଂ, ବଂ, ସଂ—ପୁଷ୍ଟିମନ୍ତ୍ର; ଘଂ, ଢଂ, ଭଂ, ହଂ—ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

ଵଂ ଶଂ ମଂ କ୍ଷଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ଛଂ ତଂ ପଂ କୌସ୍ତୁଭାଯ ଚ। ଜଂ ଖଂ ଵଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଯ ସଂ ଵଂ ଦଂ ଚଂ ଲଂ

ଵଂ, ଶଂ, ମଂ, କ୍ଷଂ—ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ପାଇଁ; ଛଂ, ତଂ, ପଂ—କୌସ୍ତୁଭ ପାଇଁ; ଜଂ, ଖଂ, ଵଂ—ସୁଦର୍ଶନ ପାଇଁ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ପାଇଁ—ସଂ, ଵଂ, ଦଂ, ଚଂ, ଲଂ।

ଓଂ ଧଂ ଵଂ ଵନମାଲାଯୈ ମହାନନ୍ତାଯ ଵୈ ନମଃ । ନିର୍ବୀଜପଦମନ୍ତ୍ରାଣଂ ପଦୈରଙ୍ଗାନି କଲ୍ପଯେତ୍

ଓଁ, ଢଂ, ଵଂ—ବନମାଳା ପାଇଁ; ମହାନନ୍ତ ପାଇଁ ନମସ୍କାର; ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ବୀଜାକ୍ଷର ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅଂଗ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଜାତ୍ଯନ୍ତୈର୍ନାମସଂଯୁକ୍ତୈର୍ହୃଦଯାଦୀନି ପଞ୍ଚଧା। ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦଯାଦୀନି ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ପଞ୍ଚଧା

ଜାତି ଶେଷରେ ନାମ ଯୋଗ କରି, ହୃଦୟ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ଅଛି; ପ୍ରଣବ ସହିତ, ହୃଦୟ ଆଦି ପୁଣି ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦଯଂ ପୂର୍ଵଂ ପରାଯେତି ଶିରଃ ଶିଖା। ନାମ୍ନାତ୍ମନା ତୁ କଵଚଂ ଅସ୍ତ୍ରଂ ନାମାନ୍ତକଂ ଭଵେତ୍

ପ୍ରଣବ ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟ, ପରା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଶିଖା; ନିଜ ନାମରେ କବଚ, ନାମ ଶେଷରେ ଅସ୍ତ୍ର ହୁଏ।

ଓଂ ପରାସ୍ତ୍ରାଦିସ୍ଵନାମାତ୍ମା ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତୋ ନମୋନ୍ତକଃ। ଏକଵ୍ଯୂହାଦିପଡ୍‌ଵିଶଵ୍ଯୂହାତ୍ତସ୍ଯାତ୍ମନୋ ମନୁଃ

ଓଁ, ପରା, ଅସ୍ତ୍ର, ନିଜ ନାମ, ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ଶେଷ ଓ 'ନମଃ' ଶେଷ; ଏକ ଭ୍ୟୂହରୁ ଦଶ ଭ୍ୟୂହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ନିଜ ମନ୍ତ୍ର।

କନିଷ୍ଠାଦିକରାଗ୍ରେଷୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଦେହକେର୍ଚ୍ଚଯେତ୍। ପରାଯ ପୁରୁଷାତ୍ମା ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାତ୍ମା ଦ୍ଵିରୂପକଃ

ଛୋଟ ଆଉ ହାତର ଆଗୁଁଠିରେ ଦେହର ସ୍ୱଭାବକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ପରା ପୁରୁଷର ଆତ୍ମା, ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର।

ଓଂ ପରାଯାଗ୍ନ୍ଯାତ୍ମନେ ଚୈଵ ଵାଯ୍ଵର୍କ୍କୌ ଚ ଦ୍ଵିରୂପକଃ। ଅଗ୍ନିଂ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତୌ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯାପକଂ କରଦେହଯୋଃ

ଓଁ। ପରମ ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ଏବଂ ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ଭାବିବା; ଏହି ତିନି ରୂପ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା।

ଵାଯ୍ଵର୍କ୍କୌ କରଶାଖାସୁ ସଵ୍ଯେତରକରଦ୍ଵଯେ। ହୃଦି ମୂର୍ତ୍ତୌ ତନାଵେଷ ତ୍ରିଵ୍ଯୂହେ ତୁର୍ଯ୍ଯରୂପକେ

ବାୟୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହାତର ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ, ଦାହାଣ ଓ ବାମ ହାତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା; ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହୃଦୟ ଓ ଦେହରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ଥ ରୂପରେ ବିସ୍ତାର କରିବା।