ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵିଡ଼ଙ୍ଗସୈନ୍ଧଵକ୍ଷାରମୃତ୍ରେନାପି ହରୀତକୀ । ଶଲ୍ଲକୀଵଦରୀଜମ୍ବୁପିଯାଲାମ୍ରାର୍ଜୁନତ୍ଵଚଃ ।। ୨୮୫.

ବୀରଙ୍ଗ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, କ୍ଷାର ଓ ମୁତ୍ର ସହିତ ହରୀତକୀ; ଏହା ସହିତ ଶଲ୍ଲକୀ, ବଦରୀ, ଜାମ୍ବୁ, ପିଆଳ, ଆମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଚାଲ—

ପୀତାଃ କ୍ଷୀରେଣ ମଧ୍ଵକ୍ତାଃ ପୃଥକ୍ଶୋଣିତଵାରଣାଃ । ଵିଲ୍ଵାମ୍ରଧାତକୀପାଠାଶୁଣ୍ଠୀମୋଚରସାଃ ସମାଃ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଖୀର ଓ ମଧୁ ସହିତ ଅଲଗା ଭାବରେ ନେଲେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ହୁଏ; ବିଳ୍ବ, ଆମ୍ବ, ଧାତକୀ, ପାଠା, ଶୁଂଠି ଓ ମୋଚା ଚାଲ ସମମାନରେ।

ପୀତା ରୁନ୍ଧନ୍ତ୍ଯତୀସାରଂ ଗୁଡ଼ତକ୍ରେଣ ଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଚାଙ୍ଗେରୀକୋଲଦଧ୍ଯମ୍ବୁନାଗରକ୍ଷାରସଂଯୁତମ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦଧି ଛାସ, ଚାଙ୍ଗେରୀ, କୋଳ, ଦହି ଜଳ, ଶୁଂଠି ଓ କ୍ଷାର ସହିତ ନେଲେ ଦୁର୍ଜୟ ଅତିସାର ମଧ୍ୟ ରୁକିଯାଏ।

ଘୃତତଯୁକ୍କ୍କାଥିତଂ ପେଯଂ ଗୁଦଭ୍ରଂସେ ରୁଜାପହମ୍ । ଵିଡ଼ଙ୍ଗାତିଵିଷାମୁସ୍ତଂ ଦାରୁପାଠାକଲିଙ୍ଗକମ୍ ।। ୨୮୫.

ଘିଅ ସହିତ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା କଢ଼ା ପିଇଲେ ଗୁଦଭ୍ରଂଶରେ ବେଦନା ହ୍ରାସ ପାଯାଏ; ବୀରଙ୍ଗ, ଅତିବିଷା, ମୁସ୍ତା, ଦାରୁ, ପାଠା ଓ କଳିଙ୍ଗ ସହିତ।

ମରୀଚେନ ସମାଯୁକ୍ତଂ ଶୋଥାତୀସାରନାଶନମ୍ । ଶର୍କରାସିନ୍ଧୁଶୁଣ୍ଠୀଭିଃ କୃଷ୍ଣାମଧୁଗୁଡ଼େନ ଵା ।। ୨୮୫.

ମରିଚ ସହିତ ମିଶିଲେ ଏହା ଶୋଥ ଓ ଅତିସାର ନଶ୍ୟ କରେ; କିମ୍ବା ଚିନି, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ଶୁଂଠି ଓ କଳା ମଧୁ କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ସହିତ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଖାଦେଦ୍ଧରୀତକ୍ଯୌ ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସୁଖୀ । ତ୍ରିଫଲା ପିପ୍ପଲୀଯୁକ୍ତା ସମଧ୍ଵାଜ୍ଯା ତଥୈଵ ସା ।। ୨୮୫.

ଦିନକୁ ଦୁଇଟି ହରୀତକୀ ଖାଇଲେ ଲୋକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚେ; ତ୍ରିଫଳା ପିପ୍ପଳୀ ସହିତ, ସମମାନ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ନେଲେ ମଧ୍ୟ।

ଚୂର୍ଣମାମଲକଂ ତେନ ସୁରସେନ ତୁ ଭାଵିତମ୍ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଶର୍କରାଯୁକ୍ତଂ ଲିଢ୍‌ଵା ସ୍ତ୍ରୀଶଃ ପଯଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଭାବରେ ସୁରସେନା ସହିତ ତିଆରି ଆମଳକୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି ମିଶାଇ ଚାଟିବା ଉଚିତ; ପରେ ମହିଳାମାନେ ଦୁଧ ପିବନ୍ତୁ।

ମାସପିପ୍ପଲିଶାଲୀନାଂ ଯଵଗୋଧୂମଯୋସ୍ତଥା । ଚୂର୍ଣଭାଗୈଃ ସମାଂଶୈଶ୍ଚ ପଚେତ୍ ପିପ୍ପଲିକାଂ ଶୁଭାଂ ।। ୨୮୫.

ମାସ, ପିପ୍ପଳୀ, ଚାଉଳ, ଯବ ଓ ଗହୁଁ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ଗୁଣା ମିଶାଇ ସମାନ ଅଂଶରେ ଗୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ତାଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ ପିଵେତ୍ ଶର୍କରାମଧୁରଂ ପଯଃ । ନଵଶ୍ଚଟକଵଜ୍ଜମ୍ଭେଦ୍‌ ଦଶଵାରାନ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ତିଆରି ଖାଇ ସେଉଁଠାରେ ଚିନି ମିଶା ମିଠା ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଡିଅଁ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଚଡ଼ା ପକାଇଥାଏ।

ସମଙ୍ଗାଧାତକୀପୁଷ୍ପଲୋଧ୍ରନୀଲୋତ୍ପଲାନି ଚ । ଏତତ୍ କ୍ଷୀରେଣ ଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଦରନାଶନଂ ।। ୨୮୫.

ସମଙ୍ଗା, ଧାତକୀ ଫୁଲ, ଲୋଧ୍ର, ନୀଳୋତ୍ପଳ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଧ ସହିତ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଗର୍ଭାଶୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ଵୀଜଙ୍କୌରଣ୍ଟକଞ୍ଚାପି ମଧୁକଂ ଶ୍ଵେତଚନ୍ଦନଂ । ପଦ୍ମୋତ୍ପଲସ୍ଯ ମୂଲାନି ମଧୁକଂ ଶର୍କରାତିଲାନ୍ ।। ୨୮୫.

ବିଜା, କୌରଣ୍ଟକ, ମଧୁକ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳର ମୂଳ, ମଧୁକ, ଚିନି ଓ ତିଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେବା।

ଦ୍ରଵମାଣେଷୁ ଗର୍ଭେଷୁ ଗର୍ଭସ୍ଥାପନମୁତ୍ତମଂ । ଦେଵଦାରୁ ନଭଃ କୁଷ୍ଠଂ ନଲଦଂ ଵିଶ୍ଵଭେଷଜଂ ।। ୨୮୫.

ଗର୍ଭ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଲେ ଗର୍ଭ ଭଲ ଭାବେ ରହିଥାଏ। ଦେବଦାରୁ, ନଭ, କୁଷ୍ଠ, ନଳଦା ଓ ବିଶ୍ୱଭେଷଜ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ତମ।

ଲେପଃ କାଞ୍ଜିକସମ୍ପିଷ୍ଟସ୍ତୈଲଯୁକ୍ତଃ ଶିରୋର୍ତ୍ତିନୁତ୍ । ଵସ୍ତ୍ରପୂତଂ କ୍ଷିପେତ୍ କୋଷ୍ଣଂ ସିନ୍ଧୂତ୍ଥଂ କର୍ଣଶୂଲନୁତ୍ ।। ୨୮୫.

କାଞ୍ଜିକ ଓ ତେଲ ମିଶାଇ ପିଷି ଲେପ ତିଆରି କରି ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇଲେ ମୁଣ୍ଡବେଦନା ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହି ଲେପକୁ କପଡ଼ିରେ ଛାଣି ହଳକା ଗରମ କରି କାନରେ ଦେଲେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କାନବେଦନା ଶମିତ ହୁଏ।

ଲଶୁନାର୍ଦ୍ରକଶିଗ୍ରୂଣାଂ କଦଲ୍ଯା ଵା ରସଃ ପୃଥକ୍ । ବଲାଶତାଵରୀରାସ୍ନାମୃତାଃ ମୈରୀଯକୈଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ପିଆଜ, ଅଦା, ସଜନା ବା କଦଳୀର ରସ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ନେଇ, ବଳା, ଶତାବରୀ, ରାସ୍ନା, ଅମୃତା ଓ ମେରିୟକର ଚୁରୁଣା ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଫଲାସହିତଂ ସର୍ପିସ୍ତିମିରଘ୍ନମନୁତ୍ତମଂ । ତ୍ରିଫଲାଵ୍ଯୋଷସିନ୍ଧୂତ୍ଥୈର୍ଘୃତଂ ସିଦ୍ଧଂ ପିଵେନ୍ନରଃ ।। ୨୮୫.

ତ୍ରିଫଳା ମିଶା ଘିଅ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତ୍ରିଫଳା, ବ୍ୟୋଷ ଓ ସିନ୍ଧୁ ଲବଣ ସହିତ ଘିଅ ରନ୍ଧି ପିଇଲେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ।

ଚାକ୍ଷୁଷ୍ଯମ୍ଭେଦନଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଦୀପନଂ କଫରୋଗନୁତ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲସ୍ଯ କିଞ୍ଜଲ୍କଂ ଗୋଶକୃଦ୍ରସସଂଯୁତଂ ।। ୨୮୫.

ନୀଳୋତ୍ପଳର ରେଣୁ ଗୋମୟର ରସ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଚକ୍ଷୁର ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ ଓ କଫ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ଗୁଟିକାଞ୍ଜନମେତତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ଦିନରାତ୍ର୍ଯନ୍ଧଯୋର୍ହିତଂ । ଯଷ୍ଟିମଧୁଵଚାକୃଷ୍ଣାଵୀଜାନଂ ଗୁଟଜସ୍ଯ ଚ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଗୁଟିକା ଆଞ୍ଜନ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଅନ୍ଧ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରେ। ଏଥିରେ ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ବଚା, କୃଷ୍ଣା ବିଜ ଓ ଗୁଟଜ ମିଶାଯାଏ।

କଲ୍କେନାଲୋଡ୍ଯ ନିମ୍ବସ୍ଯ କଷାଯୋ ଵମନାଯସଃ । ସ୍ନିଗ୍ଧସ୍ଵିନ୍ନଯଵନ୍ତୋଯଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଵିରେଚନମ୍ ।। ୨୮୫.

ନିମ୍ବର କଳ୍କ ମିଶାଇ ତିଆରି କରା କଢ଼ା ବାମନ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ତେଲିଆ ଓ ଘମେଇଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗରମ ପାଣି ପିଇଲେ ବିରେଚନ ହୁଏ।

ଅନ୍ଯ୍ଥା ଯୋଜିତଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ମନ୍ଦାଗ୍ନିଂ ଗୌରଵାରୁଚିଂ। ପଥ୍ଯାସୈନ୍ଧଵକୃଷ୍ଣାନାଂ ଚୂର୍ଣମୁଷ୍ଣାମ୍ବୁନା ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ଅନ୍ୟଥା, ଦୀନ ଅଗ୍ନି, ଭାର ଓ ରୁଚି ନଥିଲେ, ପଥ୍ୟା, ସେନ୍ଧା ଲବଣ ଓ କଳା ଲବଣର ଚୁରୁଣା ଗରମ ପାଣି ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ।

ଵିରେକଃ ସର୍ଵ୍ଵରୋଗଘନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାରାଚସଂଜ୍ଞକଃ । ସିଦ୍ଧଯୋଗା ମୁନିଭ୍ଯୋ ଯେ ଆତ୍ରେଯେଣ ପ୍ରଦର୍ଶିତାଃ ।। ୨୮୫.

ନାରାଚ ନାମକ ବିରେଚନ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ଟ କରେ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗ ଆତ୍ରେୟ ମୁନିମାନେ ଦେଖାଇଥିଲେ।

ସର୍ଵରୋଗହରାଃ ସର୍ଵଯୋଗାଗ୍ର୍ଯାଃ ସୁଶ୍ରୁତେନ ହି ।। ୨୮୫.

ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଗ ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ କଲ୍ପାନ୍ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଚଯାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ହ୍ଯାଯୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ରୋଗମର୍ଦ୍ଦନାନ୍ । ତ୍ରିଶତୀ ରୋଗହା ସେଵ୍ଯା ମଧ୍ଵାଜ୍ଯତ୍ରିଫଲାମୃତା ।। ୨୮୬.

ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବା, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେବା ଓ ରୋଗ ନଶ୍ଟ କରିବାର ବିଧି କହିବି। ତିନିଶ ଯୋଗ ମଧୁ, ଘିଅ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଅମୃତା ସହିତ ଦେଲେ, ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ।

ପଲଂ ପଲାର୍ଦ୍ଧଂ କର୍ଷଂ ଵା ତ୍ରିଫଲାଂ ସକଲାଂ ତଥା । ଵିଲ୍ଵତୈଲସ୍ଯ ନସ୍ଯଞ୍ଚ ମାସଂ ପଞ୍ଚଶତୀ କଵି ।। ୨୮୬.

ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଳ, ଅର୍ଧ ପଳ କିମ୍ବା କର୍ଷ ମାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଫଳା ଓ ବେଳ ତେଲର ନସ୍ୟ ପଞ୍ଚ ମାସ ଧରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ରୀଗାପମୃତ୍ଯୁବଲିଜତ୍ ତିଲଂ ଭଲ୍ଲାତକଂ ତଥା । ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଂ ଵାକୁଚୀଚୂର୍ଣଂ ଷଣ୍ମାସଂ ଶକଦିରୋଦକୈଃ ।। ୨୮୬.

ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ତିଳ, ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ବାକୁଚୀର ପଞ୍ଚ ଅଂଶ ଚୁରୁଣା ଛଅ ମାସ ଧରି ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଦେବା ଉଚିତ।

କ୍କାଥୈଃ କୁଷ୍ଠଞ୍ଜଯେତ୍ ସେଵ୍ଯଂ ଚୂର୍ଣଂ ଲୀଲକୁରୁଣ୍ଟଜମ୍ । କ୍ଷୀରେଣ ମଧୁନା ଵାପି ଶତାଯୁଃ ଖଣ୍ଡଦୁଗ୍ଧଭୁକ୍ ।। ୨୮୬.

କଢ଼ା ସହିତ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ଜୟ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଲୀଲା ଓ କୁରୁଣ୍ଟଜ ଚୁରୁଣା ଦୁଧ କିମ୍ବା ମଧୁ ସହିତ ବା ଖଣ୍ଡ ଦୁଧ ଖାଉଥିବା ଲୋକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।

ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଶୁଣ୍ଠୀଂ ସଂସେଵ୍ଯ ପଲଂ ପ୍ରାତଃ ସ ମୃତ୍ଯୁଜିତ୍ । ବଲୀପଲିତଜିଜ୍ଜୀଵେନ୍ମାଣ୍ଡୂକୀ ଚୂର୍ଣଦୁଗ୍ଧପାଃ ।। ୨୮୬.

ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଶୁଖିଲା ଶୁଣ୍ଠି ଏକ ପଳା ମାତ୍ରାରେ ଖାଇଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥାଏ। ମାଣ୍ଡୂକୀ ଗଛର ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଦୁଧ ସହିତ ପିଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେଶରେ ପକା ନ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ।

ଉଚ୍ଚଟାମଧୁନା କର୍ଷ ପଯଃପା ମୃତ୍ଯୁଜିନ୍ନରଃ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯୈଃ ପଯସା ଵାପି ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ରୋଗମୃତ୍ଯୁଜିତ୍ ।। ୨୮୬.

ଉଚ୍ଚଟା ଗଛର ଏକ କର୍ଷ ମାତ୍ରା ମଧୁ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ପିଇଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ, ମଧୁ, ଘିଅ କିମ୍ବା ଦୁଧ ସହିତ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ନେଲେ ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ।

ପଲାଶତୈଲଂ କର୍ଷୈକଂ ଷଣ୍ମାସଂ ମଧୁନା ପିଵେତ୍ । ଦୁଗ୍ଧଭୋଜୀ ପଞ୍ଚଶତୀ ସହସ୍ରାଯୁର୍ଭ୍ଵେନ୍ନରଃ ।। ୨୮୬.

ପଳାଶ ଗଛର ତେଲ ଏକ କର୍ଷ ମାତ୍ରା ମଧୁ ସହିତ ଛଅ ମାସ ଧରି ପିଇଲେ, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଦୁଧ ନେଲେ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଞ୍ଚ ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଓ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ପାଏ।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀପତ୍ରରସଂ ପଯସା ତ୍ରିଫଲାଂ ପିଵେତ୍ । ମଧୁନାଜ୍ଯନ୍ତତସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ଶତାଵର୍ଯ୍ଯା ରଜଃ ପଲଂ ।। ୨୮୬.

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଗଛର ପତ୍ରର ରସ ଦୁଧ ସହିତ ଏବଂ ତ୍ରିଫଳା ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ। ପରେ, ଏହିପରି ଭାବେ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ ଶତାବରୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପଳା ମାତ୍ରା ନେବା ଉଚିତ।