ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଵୌ କ୍ଷାରୌ ଶାଦ୍ଵଲା ଦନ୍ତୀ ସ୍ଵର୍ଣକ୍ଷୀରୀ ଵିଷାଣିକା । କୋଲପ୍ରମାଣାଂ ଗୁଟିକାଂ ପିଵେତ୍ ସୌଵୀରକାଯୁତାଂ ।। ୨୮୫.

ଦୁଇ ପ୍ରକାର କ୍ଷାର, ଶାଦ୍ବଳା, ଦନ୍ତୀ, ସ୍ବର୍ଣ୍ଣକ୍ଷୀରୀ ଓ ବିଷାଣିକା—ଏହାମାନେ ମିଶାଇ କୋଳା ଆକାରର ଗୁଟିକା ବନେଇ, ସୌଭୀରକ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ଶୋଥାଵପାକେ ତ୍ରିଵୃତା ପ୍ରଵୃଦ୍ଧେ ଚୋଦରାଦିକେ । କ୍ଷୀରଂ ଶୋଥହରଂ ଦାରୁ ଵର୍ଷାଭୂର୍ନାଗରୈଃ ଶୁଭମ୍ ।। ୨୮୫.

ଶୋଥ ଓ ଅତି ବୃଦ୍ଧ ଅପାକ ଓ ଉଦର ଆଦି ରୋଗରେ, ଦାରୁ, ବର୍ଷାଭୂ ଓ ଶୁଂଠି ସହିତ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଖୀର ଶୋଥ ହରିବାରେ ଉପକୃତ।

ସେକସ୍ତଥାର୍କଵର୍ଷାଭୂନିମ୍ବକ୍କାଥେନ ଶୋଥଜିତ୍ । ଵ୍ଯୋଷଗର୍ଭଂ ପଲାଶସ୍ଯ ତ୍ରିଗୁଣେ ଭସ୍ମଵାରିଣି ।। ୨୮୫.

ଅର୍କ, ବର୍ଷାଭୂ ଓ ନିମ୍ବ ଚାଲ ସହିତ ସେକ ଦେଲେ ଶୋଥ ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ବ୍ୟୋଷ ମିଶିଥିବା ପଳାଶ ଛାର ଜଳ, ତିନି ଗୁଣ ମାତ୍ରାରେ।

ସାଧିତଂ ପିଵତଃ ସର୍ପିଃ ପତତ୍ଯର୍ଶୋ ନ ସଂଶଯଃ । ଵିଶ୍ଵକ୍ସେନାଵନିର୍ଗ୍ଗୁଣ୍ଡୀସାଧିତଂ ଚାପି ଲାଵଣଂ ।। ୨୮୫.

ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧ ଘିଅ ପିଇଲେ ଅର୍ଶ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶମିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକ୍ସେନା, ଅବନିଗୁଣ୍ଡୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ତିଆରି ଲୁଣ ମଧ୍ୟ।

ଵିଡ଼ଙ୍ଗାନଲସିନ୍ଧୂତ୍ଥରାସ୍ନାଗ୍ରକ୍ଷାରଦାରୁଭିଃ । ତୈଲଞ୍ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ସିଦ୍ଧଂ କଟୁଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜଲେନ ଵା ।। ୨୮୫.

ବିରଙ୍ଗ, ଅନଳସିନ୍ଧୁ, ହରାସ୍ନା, ଗ୍ରକ୍ଷାର ଓ ଦାରୁ ସହିତ ଚାରି ଗୁଣ ମାତ୍ରାରେ ତିଆରି ତେଲ କିମ୍ବା ତୀକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପାଣି ସହିତ।

ଗଣଅଡମାଲାପହଂ ତୈଲମଭ୍ଯଙ୍ଗାତ୍ ଗଲଗଣ୍ଡନୁତ୍ । ଶଟୀକୁନାଗବଲଯକ୍କାଥଃ କ୍ଷୀରସସେ ଯୁତମ୍ ।। ୨୮୫.

ଗଠିଲା ଗଠିକା ହଟାଇବା ତେଲ ଦେହରେ ମସାଜ କଲେ ଗଳଗଣ୍ଡ ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ତେଲ ଶଟୀ, କୁନାଗ, ବଳା, ଯକ୍କାଥ ଓ ଖୀର ଛାସ ସହିତ ତିଆରି।

ପଯସ୍ଯାପିପ୍ପଲୀଵାସାକଲ୍କଂ ସିଦ୍ଧଂକ୍ଷଯେ ହିତମ୍ । ଵଚାଵିଡ଼ଭଯାଶୁଣ୍ଠୀହିଙ୍ଗୁକୁଷ୍ଠାଗ୍ନିଦୀପ୍ଯକାନ୍ ।। ୨୮୫.

ପୟସ୍ୟା, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ବାସାର କଳ୍କ ଭଲ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧ କରି ଖାଇଲେ କ୍ଷୟରେ ଉପକୃତ; ବଚା, ବୀରଭୟା, ଶୁଂଠି, ହିଙ୍ଗୁ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ନିଦୀପକ ଦ୍ରବ୍ୟ—

ଦ୍ଵିତ୍ରିଷଟ୍‌ଚତୁରେକାଂଶସପ୍ତପଞ୍ଚାଶିକାଃ କ୍ରମାତ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ପୀତଂ ହନ୍ତି ଗୁଲ୍ମଂ ଉଦରଂ ଶୂଲକାସନୁତ୍ ।। ୨୮୫.

ଦୁଇ, ତିନି, ଛଅ, ଚାରି, ଏକ, ସାତ, ପାଞ୍ଚ ଓ ପଚାଶ ମାତ୍ରାକ୍ରମେ ମିଶାଇ ତିଆରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ପିଇଲେ ଗୁଲ୍ମ, ଉଦର ଫୁଲା, ବେଦନା ଓ କାଶ ଦୂର ହୁଏ।

ପାଠାନିକୁମ୍ଭତ୍ରିକଟୁତ୍ରିଫଲାଗ୍ନିଷୁ ସାଧିତମ୍ । ମୂତ୍ରେଣ ଚୂର୍ଣଗୁଟିକା ଗୁଲ୍ମପ୍ଲୀହାଦିମର୍ଦ୍ଦନୀ ।। ୨୮୫.

ପାଠା, ନିକୁମ୍ଭ, ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଅଗ୍ନି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ମିଶାଇ, ମୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗୁଟିକା ବନେଇ ନେଲେ ଗୁଲ୍ମ, ପ୍ଳୀହା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ରୋଗ ନଶ୍ୟ।

ଵାସାନିମ୍ବପଟୋଲାନି ତ୍ରିଫଲା ଵାତପିତ୍ତନୁତ୍ । ଲିହ୍ଯାତ୍ କ୍ଷୌଦ୍ରେଣ ଵିଡ଼ଙ୍ଗଂ ଚୂର୍ଣଂ କୃମିଵିନାଶନମ୍ ।। ୨୮୫.

ବାସା, ନିମ୍ବ, ପଟୋଳ ଓ ତ୍ରିଫଳା ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ହରେ; ବୀରଙ୍ଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ଚାଟିବା ଉଚିତ—ଏହା କୀଟ ନଶ୍ୟ କରେ।

ଵିଡ଼ଙ୍ଗସୈନ୍ଧଵକ୍ଷାରମୃତ୍ରେନାପି ହରୀତକୀ । ଶଲ୍ଲକୀଵଦରୀଜମ୍ବୁପିଯାଲାମ୍ରାର୍ଜୁନତ୍ଵଚଃ ।। ୨୮୫.

ବୀରଙ୍ଗ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, କ୍ଷାର ଓ ମୁତ୍ର ସହିତ ହରୀତକୀ; ଏହା ସହିତ ଶଲ୍ଲକୀ, ବଦରୀ, ଜାମ୍ବୁ, ପିଆଳ, ଆମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଚାଲ—

ପୀତାଃ କ୍ଷୀରେଣ ମଧ୍ଵକ୍ତାଃ ପୃଥକ୍ଶୋଣିତଵାରଣାଃ । ଵିଲ୍ଵାମ୍ରଧାତକୀପାଠାଶୁଣ୍ଠୀମୋଚରସାଃ ସମାଃ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଖୀର ଓ ମଧୁ ସହିତ ଅଲଗା ଭାବରେ ନେଲେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ହୁଏ; ବିଳ୍ବ, ଆମ୍ବ, ଧାତକୀ, ପାଠା, ଶୁଂଠି ଓ ମୋଚା ଚାଲ ସମମାନରେ।

ପୀତା ରୁନ୍ଧନ୍ତ୍ଯତୀସାରଂ ଗୁଡ଼ତକ୍ରେଣ ଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଚାଙ୍ଗେରୀକୋଲଦଧ୍ଯମ୍ବୁନାଗରକ୍ଷାରସଂଯୁତମ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦଧି ଛାସ, ଚାଙ୍ଗେରୀ, କୋଳ, ଦହି ଜଳ, ଶୁଂଠି ଓ କ୍ଷାର ସହିତ ନେଲେ ଦୁର୍ଜୟ ଅତିସାର ମଧ୍ୟ ରୁକିଯାଏ।

ଘୃତତଯୁକ୍କ୍କାଥିତଂ ପେଯଂ ଗୁଦଭ୍ରଂସେ ରୁଜାପହମ୍ । ଵିଡ଼ଙ୍ଗାତିଵିଷାମୁସ୍ତଂ ଦାରୁପାଠାକଲିଙ୍ଗକମ୍ ।। ୨୮୫.

ଘିଅ ସହିତ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା କଢ଼ା ପିଇଲେ ଗୁଦଭ୍ରଂଶରେ ବେଦନା ହ୍ରାସ ପାଯାଏ; ବୀରଙ୍ଗ, ଅତିବିଷା, ମୁସ୍ତା, ଦାରୁ, ପାଠା ଓ କଳିଙ୍ଗ ସହିତ।

ମରୀଚେନ ସମାଯୁକ୍ତଂ ଶୋଥାତୀସାରନାଶନମ୍ । ଶର୍କରାସିନ୍ଧୁଶୁଣ୍ଠୀଭିଃ କୃଷ୍ଣାମଧୁଗୁଡ଼େନ ଵା ।। ୨୮୫.

ମରିଚ ସହିତ ମିଶିଲେ ଏହା ଶୋଥ ଓ ଅତିସାର ନଶ୍ୟ କରେ; କିମ୍ବା ଚିନି, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ଶୁଂଠି ଓ କଳା ମଧୁ କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ସହିତ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଖାଦେଦ୍ଧରୀତକ୍ଯୌ ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସୁଖୀ । ତ୍ରିଫଲା ପିପ୍ପଲୀଯୁକ୍ତା ସମଧ୍ଵାଜ୍ଯା ତଥୈଵ ସା ।। ୨୮୫.

ଦିନକୁ ଦୁଇଟି ହରୀତକୀ ଖାଇଲେ ଲୋକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚେ; ତ୍ରିଫଳା ପିପ୍ପଳୀ ସହିତ, ସମମାନ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ନେଲେ ମଧ୍ୟ।

ଚୂର୍ଣମାମଲକଂ ତେନ ସୁରସେନ ତୁ ଭାଵିତମ୍ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଶର୍କରାଯୁକ୍ତଂ ଲିଢ୍‌ଵା ସ୍ତ୍ରୀଶଃ ପଯଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଭାବରେ ସୁରସେନା ସହିତ ତିଆରି ଆମଳକୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି ମିଶାଇ ଚାଟିବା ଉଚିତ; ପରେ ମହିଳାମାନେ ଦୁଧ ପିବନ୍ତୁ।

ମାସପିପ୍ପଲିଶାଲୀନାଂ ଯଵଗୋଧୂମଯୋସ୍ତଥା । ଚୂର୍ଣଭାଗୈଃ ସମାଂଶୈଶ୍ଚ ପଚେତ୍ ପିପ୍ପଲିକାଂ ଶୁଭାଂ ।। ୨୮୫.

ମାସ, ପିପ୍ପଳୀ, ଚାଉଳ, ଯବ ଓ ଗହୁଁ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ଗୁଣା ମିଶାଇ ସମାନ ଅଂଶରେ ଗୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ତାଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ ପିଵେତ୍ ଶର୍କରାମଧୁରଂ ପଯଃ । ନଵଶ୍ଚଟକଵଜ୍ଜମ୍ଭେଦ୍‌ ଦଶଵାରାନ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ତିଆରି ଖାଇ ସେଉଁଠାରେ ଚିନି ମିଶା ମିଠା ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଡିଅଁ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଚଡ଼ା ପକାଇଥାଏ।

ସମଙ୍ଗାଧାତକୀପୁଷ୍ପଲୋଧ୍ରନୀଲୋତ୍ପଲାନି ଚ । ଏତତ୍ କ୍ଷୀରେଣ ଦାତଵ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଦରନାଶନଂ ।। ୨୮୫.

ସମଙ୍ଗା, ଧାତକୀ ଫୁଲ, ଲୋଧ୍ର, ନୀଳୋତ୍ପଳ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଧ ସହିତ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଗର୍ଭାଶୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ଵୀଜଙ୍କୌରଣ୍ଟକଞ୍ଚାପି ମଧୁକଂ ଶ୍ଵେତଚନ୍ଦନଂ । ପଦ୍ମୋତ୍ପଲସ୍ଯ ମୂଲାନି ମଧୁକଂ ଶର୍କରାତିଲାନ୍ ।। ୨୮୫.

ବିଜା, କୌରଣ୍ଟକ, ମଧୁକ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳର ମୂଳ, ମଧୁକ, ଚିନି ଓ ତିଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେବା।

ଦ୍ରଵମାଣେଷୁ ଗର୍ଭେଷୁ ଗର୍ଭସ୍ଥାପନମୁତ୍ତମଂ । ଦେଵଦାରୁ ନଭଃ କୁଷ୍ଠଂ ନଲଦଂ ଵିଶ୍ଵଭେଷଜଂ ।। ୨୮୫.

ଗର୍ଭ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଲେ ଗର୍ଭ ଭଲ ଭାବେ ରହିଥାଏ। ଦେବଦାରୁ, ନଭ, କୁଷ୍ଠ, ନଳଦା ଓ ବିଶ୍ୱଭେଷଜ—ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ତମ।

ଲେପଃ କାଞ୍ଜିକସମ୍ପିଷ୍ଟସ୍ତୈଲଯୁକ୍ତଃ ଶିରୋର୍ତ୍ତିନୁତ୍ । ଵସ୍ତ୍ରପୂତଂ କ୍ଷିପେତ୍ କୋଷ୍ଣଂ ସିନ୍ଧୂତ୍ଥଂ କର୍ଣଶୂଲନୁତ୍ ।। ୨୮୫.

କାଞ୍ଜିକ ଓ ତେଲ ମିଶାଇ ପିଷି ଲେପ ତିଆରି କରି ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇଲେ ମୁଣ୍ଡବେଦନା ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହି ଲେପକୁ କପଡ଼ିରେ ଛାଣି ହଳକା ଗରମ କରି କାନରେ ଦେଲେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କାନବେଦନା ଶମିତ ହୁଏ।

ଲଶୁନାର୍ଦ୍ରକଶିଗ୍ରୂଣାଂ କଦଲ୍ଯା ଵା ରସଃ ପୃଥକ୍ । ବଲାଶତାଵରୀରାସ୍ନାମୃତାଃ ମୈରୀଯକୈଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ପିଆଜ, ଅଦା, ସଜନା ବା କଦଳୀର ରସ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ନେଇ, ବଳା, ଶତାବରୀ, ରାସ୍ନା, ଅମୃତା ଓ ମେରିୟକର ଚୁରୁଣା ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଫଲାସହିତଂ ସର୍ପିସ୍ତିମିରଘ୍ନମନୁତ୍ତମଂ । ତ୍ରିଫଲାଵ୍ଯୋଷସିନ୍ଧୂତ୍ଥୈର୍ଘୃତଂ ସିଦ୍ଧଂ ପିଵେନ୍ନରଃ ।। ୨୮୫.

ତ୍ରିଫଳା ମିଶା ଘିଅ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତ୍ରିଫଳା, ବ୍ୟୋଷ ଓ ସିନ୍ଧୁ ଲବଣ ସହିତ ଘିଅ ରନ୍ଧି ପିଇଲେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ।

ଚାକ୍ଷୁଷ୍ଯମ୍ଭେଦନଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଦୀପନଂ କଫରୋଗନୁତ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲସ୍ଯ କିଞ୍ଜଲ୍କଂ ଗୋଶକୃଦ୍ରସସଂଯୁତଂ ।। ୨୮୫.

ନୀଳୋତ୍ପଳର ରେଣୁ ଗୋମୟର ରସ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଚକ୍ଷୁର ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଜଠରାଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ ଓ କଫ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ଗୁଟିକାଞ୍ଜନମେତତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ଦିନରାତ୍ର୍ଯନ୍ଧଯୋର୍ହିତଂ । ଯଷ୍ଟିମଧୁଵଚାକୃଷ୍ଣାଵୀଜାନଂ ଗୁଟଜସ୍ଯ ଚ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଗୁଟିକା ଆଞ୍ଜନ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଅନ୍ଧ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରେ। ଏଥିରେ ଯଷ୍ଟିମଧୁ, ବଚା, କୃଷ୍ଣା ବିଜ ଓ ଗୁଟଜ ମିଶାଯାଏ।

କଲ୍କେନାଲୋଡ୍ଯ ନିମ୍ବସ୍ଯ କଷାଯୋ ଵମନାଯସଃ । ସ୍ନିଗ୍ଧସ୍ଵିନ୍ନଯଵନ୍ତୋଯଂ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଵିରେଚନମ୍ ।। ୨୮୫.

ନିମ୍ବର କଳ୍କ ମିଶାଇ ତିଆରି କରା କଢ଼ା ବାମନ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ତେଲିଆ ଓ ଘମେଇଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗରମ ପାଣି ପିଇଲେ ବିରେଚନ ହୁଏ।

ଅନ୍ଯ୍ଥା ଯୋଜିତଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ମନ୍ଦାଗ୍ନିଂ ଗୌରଵାରୁଚିଂ। ପଥ୍ଯାସୈନ୍ଧଵକୃଷ୍ଣାନାଂ ଚୂର୍ଣମୁଷ୍ଣାମ୍ବୁନା ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ଅନ୍ୟଥା, ଦୀନ ଅଗ୍ନି, ଭାର ଓ ରୁଚି ନଥିଲେ, ପଥ୍ୟା, ସେନ୍ଧା ଲବଣ ଓ କଳା ଲବଣର ଚୁରୁଣା ଗରମ ପାଣି ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ।