ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତ୍ରିକକଟୁତ୍ରିଫଲାକ୍କାଥଂ୯ ସକ୍ଷାରଲଵଣଂ ପିଵେତ୍ । କଫଵାତାତ୍ମକେଷ୍ଵେଵ ଵିଂରେକଃ କଫଵୃଦ୍ଧିନୁତ୍ ।। ୨୮୫.

ତ୍ରିକଟୁ ଓ ତ୍ରିଫଳାର କଢ଼ା ତେଉଁ ଛାର ଲୁଣ ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ; କଫ ଓ ବାତ ରୋଗରେ ବିରେଚନ କଫ ବୃଦ୍ଧି କମାଏ।

ପିପ୍ପଲୀପିପ୍ପଲୀମୂଲଵଚାଚିତ୍ରକନାଗରୈଃ । କ୍କାଥିତଂ ଵା ପିଵେତ୍ପେଯମାମଵାତଵିନାଶନଂ ।। ୨୮୫.

ପିପ୍ପଳୀ, ପିପ୍ପଳୀ ମୂଳ, ବଚା, ଚିତ୍ରକ ଓ ନାଗର ଦ୍ୱାରା କଢ଼ା କିମ୍ବା ପାନୀୟ ତିଆରି କରି ପିଇଲେ ଅପାଚିତ ବାତ ରୋଗ ନଶାଏ।

ରାସ୍ନାଂ ଗୁଡୁଚୀମେରଣ୍ଡଦେଵଦାରୁମହୌଷଧଂ । ପିଵେତ୍ ସର୍ଵାଡ୍ଗିକେ ଵାତେ ସାମେ ସନ୍ଧ୍ଯସ୍ଥିମଜ୍ଜଗେ ।। ୨୮୫.

ରାସ୍ନା, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ଏରଣ୍ଡ, ଦେବଦାରୁ ଓ ମହାଔଷଧ ଦ୍ୱାରା କଢ଼ା ପିଇଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବାତ, ଯୋଡ଼, ହାଡ଼ ଓ ମଜ୍ଜାର ରୋଗ ହଟେ।

ଦଶମୂଲକଷାଯଂ ଵା ପିଵେଦ୍ଵା ନାଗରାମ୍ଭସା । ସୁଣ୍ଠୀଗୋକ୍ଷୁରକକ୍କାଥଃ ପ୍ରାତଃ ପ୍ରାତର୍ନ୍ନିଷେଵିତଃ ।। ୨୮୫.

ପୁନି, ଦଶମୂଳର କଢ଼ା କିମ୍ବା ନାଗର ଜଳ ପିଇବା ଉପଯୋଗୀ; ସୁଣ୍ଠି ଓ ଗୋକ୍ଷୁରର କଢ଼ା ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ନେବା ଉଚିତ।

ସାମଵାତକଟୀଶୂଲପାଚନୋ ରୁକ୍ପ୍ରଣାଶନଃ । ସମୂଲପତ୍ରଶାଖାଯାଃ ପ୍ରସାରଣ୍ଯାଶ୍ଚ ତୈଲକଂ ।। ୨୮୫.

ପ୍ରସାରଣୀ ଗଛର ମୂଳ, ପତ୍ର ଓ ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ସାମବାତ ଓ କଟିବେଦନାର ରୋଗରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ହଟାଏ।

ଗୁଡୁଚ୍ଯାଃ ସୁରସଃ କଲ୍କଃ ଚୂର୍ଣଂ ଵା କ୍କାଥମେଵ ଚ । ପ୍ରଭୂତକାଲମାସେଵ୍ଯ ମୁଚ୍ଯତେ ଵାତଶୋଣିତାତ୍ । ୨୮୫.

ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ସୁରସାର ଲେପ, ଚୁରୁଣ୍ଣ କିମ୍ବା କଢ଼ା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନେଲେ ବାତ ଓ ରକ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ପିପ୍ପଲୀ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଂ ଵା ସେଵ୍ଯଂ ପଥ୍ଯା ଗୁଡେନ୍ ଵା । ପଟୋଲତ୍ରିଫଲାତୀଵ୍ରକଟୁକାମୃତସାଧିତଂ ।। ୨୮୫.

ପିପ୍ପଳୀ କିମ୍ବା ବର୍ଦ୍ଧମାନାକୁ ପଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ସହିତ ନେବା ଉପଯୋଗୀ; ପଟୋଳ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ତୀବ୍ର କଟୁ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଭଲ।

ପକ୍ଵଂ ପୀତ୍ଵା ଜଯତ୍ଯାଶୁ ସଦାହଂ ଵାତଶୋଣିତଂ । ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ କୋଷ୍ଣଶୀତେ ତୁ ଗୁଡୁଚୀ ତ୍ରିଫଲାମ୍ଭ୍ସା ।। ୨୮୫.

ଏହାକୁ ରାନ୍ଧି ପିଇଲେ ଶୀଘ୍ର ଜଳନା ଓ ବାତ-ରକ୍ତ ରୋଗ ନଶାଏ; ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ତ୍ରିଫଳା ଜଳ ଗରମ କିମ୍ବା ଢଣ୍ଡା ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ।

ବଲାପୁନର୍ନ୍ନଵୈରଣ୍ଡଵୃହତୀଦ୍ଵଯଗୋକ୍ଷୁରୈଃ । ସହିଙ୍ଗୁ ଲଵଣୈଃ ପୀତଂ ସଦ୍ଯୋ ଵାତରୁଜାପହଂ ।। ୨୮୫.

ବଳା, ପୁନର୍ନବା, ଏରଣ୍ଡ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃହତୀ ଓ ଗୋକ୍ଷୁର, ହିଙ୍ଗ ଓ ଲୁଣ ସହିତ କଢ଼ା ପିଇଲେ ବାତ ଦୁଃଖ ତୁରନ୍ତ ହଟିଯାଏ।

କାର୍ଷିକଂ ପିପ୍ପଲୀଲମୂଲଂ ପଞ୍ଚୈଵ ଲଵଣାନି ଚ । ପିପ୍ପଲୀ ଚିତ୍ରକଂ ଶୁଣ୍ଠୀ ତ୍ରିଫ୍ଲା ତ୍ରିଵୃତା ଵଚା ।। ୨୮୫.

କୃଷକମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ପିପ୍ପଳୀ ମୂଳ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଲୁଣ, ପିପ୍ପଳୀ, ଚିତ୍ରକ, ଶୁଂଠି, ତ୍ରିଫଳା, ତ୍ରିବୃତ୍, ଓ ବଚା—ଏହି ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ନେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

ଦ୍ଵୌ କ୍ଷାରୌ ଶାଦ୍ଵଲା ଦନ୍ତୀ ସ୍ଵର୍ଣକ୍ଷୀରୀ ଵିଷାଣିକା । କୋଲପ୍ରମାଣାଂ ଗୁଟିକାଂ ପିଵେତ୍ ସୌଵୀରକାଯୁତାଂ ।। ୨୮୫.

ଦୁଇ ପ୍ରକାର କ୍ଷାର, ଶାଦ୍ବଳା, ଦନ୍ତୀ, ସ୍ବର୍ଣ୍ଣକ୍ଷୀରୀ ଓ ବିଷାଣିକା—ଏହାମାନେ ମିଶାଇ କୋଳା ଆକାରର ଗୁଟିକା ବନେଇ, ସୌଭୀରକ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ।

ଶୋଥାଵପାକେ ତ୍ରିଵୃତା ପ୍ରଵୃଦ୍ଧେ ଚୋଦରାଦିକେ । କ୍ଷୀରଂ ଶୋଥହରଂ ଦାରୁ ଵର୍ଷାଭୂର୍ନାଗରୈଃ ଶୁଭମ୍ ।। ୨୮୫.

ଶୋଥ ଓ ଅତି ବୃଦ୍ଧ ଅପାକ ଓ ଉଦର ଆଦି ରୋଗରେ, ଦାରୁ, ବର୍ଷାଭୂ ଓ ଶୁଂଠି ସହିତ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଖୀର ଶୋଥ ହରିବାରେ ଉପକୃତ।

ସେକସ୍ତଥାର୍କଵର୍ଷାଭୂନିମ୍ବକ୍କାଥେନ ଶୋଥଜିତ୍ । ଵ୍ଯୋଷଗର୍ଭଂ ପଲାଶସ୍ଯ ତ୍ରିଗୁଣେ ଭସ୍ମଵାରିଣି ।। ୨୮୫.

ଅର୍କ, ବର୍ଷାଭୂ ଓ ନିମ୍ବ ଚାଲ ସହିତ ସେକ ଦେଲେ ଶୋଥ ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ବ୍ୟୋଷ ମିଶିଥିବା ପଳାଶ ଛାର ଜଳ, ତିନି ଗୁଣ ମାତ୍ରାରେ।

ସାଧିତଂ ପିଵତଃ ସର୍ପିଃ ପତତ୍ଯର୍ଶୋ ନ ସଂଶଯଃ । ଵିଶ୍ଵକ୍ସେନାଵନିର୍ଗ୍ଗୁଣ୍ଡୀସାଧିତଂ ଚାପି ଲାଵଣଂ ।। ୨୮୫.

ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧ ଘିଅ ପିଇଲେ ଅର୍ଶ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶମିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱକ୍ସେନା, ଅବନିଗୁଣ୍ଡୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ତିଆରି ଲୁଣ ମଧ୍ୟ।

ଵିଡ଼ଙ୍ଗାନଲସିନ୍ଧୂତ୍ଥରାସ୍ନାଗ୍ରକ୍ଷାରଦାରୁଭିଃ । ତୈଲଞ୍ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ସିଦ୍ଧଂ କଟୁଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜଲେନ ଵା ।। ୨୮୫.

ବିରଙ୍ଗ, ଅନଳସିନ୍ଧୁ, ହରାସ୍ନା, ଗ୍ରକ୍ଷାର ଓ ଦାରୁ ସହିତ ଚାରି ଗୁଣ ମାତ୍ରାରେ ତିଆରି ତେଲ କିମ୍ବା ତୀକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପାଣି ସହିତ।

ଗଣଅଡମାଲାପହଂ ତୈଲମଭ୍ଯଙ୍ଗାତ୍ ଗଲଗଣ୍ଡନୁତ୍ । ଶଟୀକୁନାଗବଲଯକ୍କାଥଃ କ୍ଷୀରସସେ ଯୁତମ୍ ।। ୨୮୫.

ଗଠିଲା ଗଠିକା ହଟାଇବା ତେଲ ଦେହରେ ମସାଜ କଲେ ଗଳଗଣ୍ଡ ଶାନ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ତେଲ ଶଟୀ, କୁନାଗ, ବଳା, ଯକ୍କାଥ ଓ ଖୀର ଛାସ ସହିତ ତିଆରି।

ପଯସ୍ଯାପିପ୍ପଲୀଵାସାକଲ୍କଂ ସିଦ୍ଧଂକ୍ଷଯେ ହିତମ୍ । ଵଚାଵିଡ଼ଭଯାଶୁଣ୍ଠୀହିଙ୍ଗୁକୁଷ୍ଠାଗ୍ନିଦୀପ୍ଯକାନ୍ ।। ୨୮୫.

ପୟସ୍ୟା, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ବାସାର କଳ୍କ ଭଲ ଭାବରେ ସିଦ୍ଧ କରି ଖାଇଲେ କ୍ଷୟରେ ଉପକୃତ; ବଚା, ବୀରଭୟା, ଶୁଂଠି, ହିଙ୍ଗୁ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ନିଦୀପକ ଦ୍ରବ୍ୟ—

ଦ୍ଵିତ୍ରିଷଟ୍‌ଚତୁରେକାଂଶସପ୍ତପଞ୍ଚାଶିକାଃ କ୍ରମାତ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ପୀତଂ ହନ୍ତି ଗୁଲ୍ମଂ ଉଦରଂ ଶୂଲକାସନୁତ୍ ।। ୨୮୫.

ଦୁଇ, ତିନି, ଛଅ, ଚାରି, ଏକ, ସାତ, ପାଞ୍ଚ ଓ ପଚାଶ ମାତ୍ରାକ୍ରମେ ମିଶାଇ ତିଆରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ପିଇଲେ ଗୁଲ୍ମ, ଉଦର ଫୁଲା, ବେଦନା ଓ କାଶ ଦୂର ହୁଏ।

ପାଠାନିକୁମ୍ଭତ୍ରିକଟୁତ୍ରିଫଲାଗ୍ନିଷୁ ସାଧିତମ୍ । ମୂତ୍ରେଣ ଚୂର୍ଣଗୁଟିକା ଗୁଲ୍ମପ୍ଲୀହାଦିମର୍ଦ୍ଦନୀ ।। ୨୮୫.

ପାଠା, ନିକୁମ୍ଭ, ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଅଗ୍ନି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ମିଶାଇ, ମୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗୁଟିକା ବନେଇ ନେଲେ ଗୁଲ୍ମ, ପ୍ଳୀହା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ରୋଗ ନଶ୍ୟ।

ଵାସାନିମ୍ବପଟୋଲାନି ତ୍ରିଫଲା ଵାତପିତ୍ତନୁତ୍ । ଲିହ୍ଯାତ୍ କ୍ଷୌଦ୍ରେଣ ଵିଡ଼ଙ୍ଗଂ ଚୂର୍ଣଂ କୃମିଵିନାଶନମ୍ ।। ୨୮୫.

ବାସା, ନିମ୍ବ, ପଟୋଳ ଓ ତ୍ରିଫଳା ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ହରେ; ବୀରଙ୍ଗ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ଚାଟିବା ଉଚିତ—ଏହା କୀଟ ନଶ୍ୟ କରେ।

ଵିଡ଼ଙ୍ଗସୈନ୍ଧଵକ୍ଷାରମୃତ୍ରେନାପି ହରୀତକୀ । ଶଲ୍ଲକୀଵଦରୀଜମ୍ବୁପିଯାଲାମ୍ରାର୍ଜୁନତ୍ଵଚଃ ।। ୨୮୫.

ବୀରଙ୍ଗ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, କ୍ଷାର ଓ ମୁତ୍ର ସହିତ ହରୀତକୀ; ଏହା ସହିତ ଶଲ୍ଲକୀ, ବଦରୀ, ଜାମ୍ବୁ, ପିଆଳ, ଆମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଚାଲ—

ପୀତାଃ କ୍ଷୀରେଣ ମଧ୍ଵକ୍ତାଃ ପୃଥକ୍ଶୋଣିତଵାରଣାଃ । ଵିଲ୍ଵାମ୍ରଧାତକୀପାଠାଶୁଣ୍ଠୀମୋଚରସାଃ ସମାଃ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଖୀର ଓ ମଧୁ ସହିତ ଅଲଗା ଭାବରେ ନେଲେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ହୁଏ; ବିଳ୍ବ, ଆମ୍ବ, ଧାତକୀ, ପାଠା, ଶୁଂଠି ଓ ମୋଚା ଚାଲ ସମମାନରେ।

ପୀତା ରୁନ୍ଧନ୍ତ୍ଯତୀସାରଂ ଗୁଡ଼ତକ୍ରେଣ ଦୁର୍ଜଯମ୍ । ଚାଙ୍ଗେରୀକୋଲଦଧ୍ଯମ୍ବୁନାଗରକ୍ଷାରସଂଯୁତମ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦଧି ଛାସ, ଚାଙ୍ଗେରୀ, କୋଳ, ଦହି ଜଳ, ଶୁଂଠି ଓ କ୍ଷାର ସହିତ ନେଲେ ଦୁର୍ଜୟ ଅତିସାର ମଧ୍ୟ ରୁକିଯାଏ।

ଘୃତତଯୁକ୍କ୍କାଥିତଂ ପେଯଂ ଗୁଦଭ୍ରଂସେ ରୁଜାପହମ୍ । ଵିଡ଼ଙ୍ଗାତିଵିଷାମୁସ୍ତଂ ଦାରୁପାଠାକଲିଙ୍ଗକମ୍ ।। ୨୮୫.

ଘିଅ ସହିତ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା କଢ଼ା ପିଇଲେ ଗୁଦଭ୍ରଂଶରେ ବେଦନା ହ୍ରାସ ପାଯାଏ; ବୀରଙ୍ଗ, ଅତିବିଷା, ମୁସ୍ତା, ଦାରୁ, ପାଠା ଓ କଳିଙ୍ଗ ସହିତ।

ମରୀଚେନ ସମାଯୁକ୍ତଂ ଶୋଥାତୀସାରନାଶନମ୍ । ଶର୍କରାସିନ୍ଧୁଶୁଣ୍ଠୀଭିଃ କୃଷ୍ଣାମଧୁଗୁଡ଼େନ ଵା ।। ୨୮୫.

ମରିଚ ସହିତ ମିଶିଲେ ଏହା ଶୋଥ ଓ ଅତିସାର ନଶ୍ୟ କରେ; କିମ୍ବା ଚିନି, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ଶୁଂଠି ଓ କଳା ମଧୁ କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ସହିତ।

ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ଖାଦେଦ୍ଧରୀତକ୍ଯୌ ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସୁଖୀ । ତ୍ରିଫଲା ପିପ୍ପଲୀଯୁକ୍ତା ସମଧ୍ଵାଜ୍ଯା ତଥୈଵ ସା ।। ୨୮୫.

ଦିନକୁ ଦୁଇଟି ହରୀତକୀ ଖାଇଲେ ଲୋକ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚେ; ତ୍ରିଫଳା ପିପ୍ପଳୀ ସହିତ, ସମମାନ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ନେଲେ ମଧ୍ୟ।

ଚୂର୍ଣମାମଲକଂ ତେନ ସୁରସେନ ତୁ ଭାଵିତମ୍ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଶର୍କରାଯୁକ୍ତଂ ଲିଢ୍‌ଵା ସ୍ତ୍ରୀଶଃ ପଯଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ଭାବରେ ସୁରସେନା ସହିତ ତିଆରି ଆମଳକୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି ମିଶାଇ ଚାଟିବା ଉଚିତ; ପରେ ମହିଳାମାନେ ଦୁଧ ପିବନ୍ତୁ।

ମାସପିପ୍ପଲିଶାଲୀନାଂ ଯଵଗୋଧୂମଯୋସ୍ତଥା । ଚୂର୍ଣଭାଗୈଃ ସମାଂଶୈଶ୍ଚ ପଚେତ୍ ପିପ୍ପଲିକାଂ ଶୁଭାଂ ।। ୨୮୫.

ମାସ, ପିପ୍ପଳୀ, ଚାଉଳ, ଯବ ଓ ଗହୁଁ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ଗୁଣା ମିଶାଇ ସମାନ ଅଂଶରେ ଗୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରି, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ରନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ତାଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ ପିଵେତ୍ ଶର୍କରାମଧୁରଂ ପଯଃ । ନଵଶ୍ଚଟକଵଜ୍ଜମ୍ଭେଦ୍‌ ଦଶଵାରାନ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୨୮୫.

ଏହି ତିଆରି ଖାଇ ସେଉଁଠାରେ ଚିନି ମିଶା ମିଠା ଦୁଧ ପିଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଡିଅଁ ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଚଡ଼ା ପକାଇଥାଏ।