ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶତାଵରୀଗୁଡୁଚ୍ଯଗ୍ନିପଲାନାଂ ଶତଵିଂଶତିଃ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯତିଲଜୈର୍ଲିହ୍ଯଦ୍ ବଲୀପଲିତଵର୍ଜ୍ଜିତଃ ।। ୨୮୩.

ଶତାବରୀ, ଗୁଡୁଚୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ପଳା—ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକର କୁଡି ପଳା ନେଇ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ତିଳ ସହିତ ଚାଟିଲେ ଦେହକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ, କେଶ ପକା ରୋକେ।

ସିତାମଧୁଘୃତୈର୍ଯୁକ୍ତା ସକୃଷ୍ଣା ତ୍ରିଫଲା ତଥା । ତ୍ରିଫଲା ସର୍ଵରୋଗଘ୍ନୀସ ମଧୁଃ ସର୍କ୍କରାନ୍ଵିତା ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାକୁ ଚିନି, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ହରୀତକୀ ସହିତ ମିଶାଇଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣ ମଧୁ ଓ ଚିନି ସହିତ ନେଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ।

ସିତାମଧୁଘୃତୈର୍ଯୁକ୍ତା ସକୃଷ୍ଣା ତ୍ରିଫଲା ତଥା । ପଥ୍ଯାଚିତ୍ରକଶୁଣ୍ଠ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁଡୁଚୀମୁଷ୍ଲୀରଜଃ ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାକୁ ଚିନି, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ହରୀତକୀ, ପଥ୍ୟା, ଚିତ୍ରକ, ଶୁଂଠି, ଗୁଡୁଚୀ ଓ ମୁଷ୍ଳୀର ଚୁରୁଣ ସହିତ ମିଶାଇଲେ।

ସଗୁଡଂ ଭକ୍ଷିତଂ ରୋଗହରଂ ତ୍ରିଶତଵର୍ଷକୃତେ । କିଞଅଚିଚ୍ଚୂର୍ଣଂ ଜଵାପୁଷ୍ପଂ ପିଣ୍ଡିତଂ ଵିମୃଜେଜ୍ଜଲେ ।। ୨୮୩.

ଗୁଡ଼ ସହିତ ଖାଇଲେ ଏହା ରୋଗ ନାଶ କରେ ଓ ତିନିଶଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ। କିଞ୍ଚକ ଚୁରୁଣ ଓ ଜବା ଫୁଲ ଚକତି କରି, ପାଣି ସହିତ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ତୈଲଂ ଭଵେଦ୍ ଘୃତାକାରଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଚୂର୍ଣ୍ଣଂ ଜଲାନ୍ଵିତଂ । ଧୂପାର୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚିତ୍ରଂ ଵୃଷଦଂଶଜରାଯୁନା ।। ୨୮୩.

ଘିଅ ପରି ତେଲ, କିଞ୍ଚିତ୍ ଚୁରୁଣ ଓ ପାଣି ସହିତ ଧୂପ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଏହି ତେଲ ବୃଷଦଂଶ ପୋକର ପିତ୍ତ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ।

ପୁନର୍ମ୍ମାକ୍ଷିକଧୂପେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତଦ୍ଯାଥା ପୁରା । କର୍ପୂରଜଲକାଭେକତୈଲଂ ପାଟଲିମୂଲଯୁକ୍ ।। ୨୮୩.

ପୁଣି ମାଖି ମଧୁ ଧୂପ ଦେଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଦେଖାଯାଏ; କର୍ପୂର ଜଳ ଓ ପାଟଳି ମୂଳ ମିଶିତ ତେଲ।

ପିଷ୍ଟ୍ଵା ଲିପ୍ଯ ପଦେ ଦ୍ଵେ ଚ ଚରେଦଙ୍ଗାରକେ ନରଃ । ତୃଣୌତ୍ଥାନାଦିକଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ଵୈ କୁତୂହଲଂ ।। ୨୮୩.

ଚକତି କରି ଦେହର ଦୁଇ ଅଂଶରେ ଲଗାଇ, ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ଚାଲିବା; ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଗଠିତ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଵିଷଗ୍ରହରୁଜଧ୍ଵଂସକ୍ଷୁଦ୍ରନର୍ମ୍ମ ଚ କାମିକଂ । ତତ୍ତେ ଷଟ୍‌କର୍ମ୍ମକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧିଦ୍ଵଯସମାଶ୍ରଯଂ ।। ୨୮୩.

ଏହା ବିଷ, ଗ୍ରହଦୋଷ, ବେଦନା ଓ ସାନା ରୋଗ ନାଶ କରେ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହିଠାରେ ଛଅ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧିର ମୂଳ।

ମନ୍ତ୍ରଧ୍ଯାନୌଷଧିକଥାମୁଦ୍ରେଜ୍ଯା ଯତ୍ର ମୁଷ୍ଟଯଃ । ଚତୁର୍ଵ୍ଵର୍ଗଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଃ ପଠେତ୍ସ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ, ଔଷଧ, ମୁଦ୍ରା, ପୂଜା ଓ ହୋମ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ପଢ଼ିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯକର୍ତାର ଓଂକାରଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନାକଦାଃ । ଓଂକାରଃ ପରମୋ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚାମରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୮୪.

ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ: ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦାତା, ଓଁକାର ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଓଁକାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର—ଏହା ଜପ କରିଲେ ଅମରତ୍ୱ ମିଳେ।

ଗାଯତ୍ରୀ ପରମୋ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଭାକ୍ । ଓଂ ନମୋ ନାରାଯଣାଯ ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ।। ୨୮୪.

ଗାୟତ୍ରୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର—ଏହା ଜପ କରିଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; 'ଓଁ ନମୋ ନାରାୟଣାୟ' ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ସର୍ଵଦଃ । ଓଂ ହ୍ରୂଁ ନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେ ମନ୍ତ୍ରୋଯଞ୍ଚୌଷଧଂ ପରଂ ।। ୨୮୪.

'ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ' ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇଥାଏ; 'ଓଁ ହ୍ରୂଁ ନମୋ ବିଷ୍ଣୁବେ' ଏହା ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ।

ଅନେନ ଦେଵା ହ୍ଯସୁରାଃ ସଶ୍ରିଯୋ ନିରୁଜୋଽଭଵନ୍ । ଭୂତାନାମୁପକାରଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମୋ ମହୌଷଧମ୍ ।। ୨୮୪.

ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଧନ ସହିତ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏହିପରି ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ ଓ ଧର୍ମର ମହାଔଷଧ।

ଧର୍ମ୍ମଃ ସଦ୍ଧର୍ମ୍ମକୃଦ୍ଧର୍ମୀ ଏତୈର୍ଧର୍ମ୍ମୈଶ୍ଚ ନିର୍ମ୍ମଲଃ । ଶ୍ରୀଦଃ ଶ୍ରୀଶଃ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ଶ୍ରୀଧରଃ ଶ୍ରୀନିକେତନଃ ।। ୨୮୪.

ଧର୍ମ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଧର୍ମ କରୁଥିବା, ଏହି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; ଶ୍ରୀ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ରୀର ନାଥ, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଶ୍ରୀଧର, ଶ୍ରୀର ଆଶ୍ରୟ।

ଶ୍ରିଯଃ ପତିଃ ଶ୍ରୀପରମ୍ ଏତୈଃ ଶ୍ରିଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କାମୀ କାମପ୍ରଦଃ କାମଃ କାମପାଲସ୍ତଥା ହରିଃ ।। ୨୮୪.

ଶ୍ରୀର ପତି, ଶ୍ରୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ମିଳେ। ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଇଚ୍ଛା ନିଜେ, ଇଚ୍ଛାର ରକ୍ଷକ ଓ ହରି।

ଆନନ୍ଦୋ ମାଧଵଶ୍ଚୈଵ ନାମ କାମାଯ ଵୈ ହରେଃ । ରାମଃ ପରଶୁରାମଶ୍ଚ ନୃସିଂହୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ ।। ୨୮୪.

ଆନନ୍ଦ ଓ ମାଧବ ହେଉଛନ୍ତି ହରିଙ୍କ ଏମିତି ନାମ, ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ରାମ, ପରଶୁରାମ, ନୃସିଂହ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନାମ।

ତ୍ରିଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ନାମାନି ଜପ୍ତଵ୍ଯାନି ଜିଗୀଷୁଭିଃ । ଵିଦ୍ଯାମଭ୍ଯସ୍ଯତାଂ ନିତ୍ଯଂ ଜପ୍ତଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୨୮୪.

ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଦାମୋଦରୋ ବନ୍ଧହରଃ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷୋଽକ୍ଷିରୋଗନୁତ୍ । ହୃଷୀକେଶୋ ଭଯହରୋ ଜପେଦୌଷଧକର୍ମ୍ମଣି ।। ୨୮୪.

ଦାମୋଦର, ବନ୍ଧନ ହରଣ କରୁଥିବା; ପୁଷ୍କରାକ୍ଷ, ଆଖିର ରୋଗ ନାଶ କରୁଥିବା; ହୃଷୀକେଶ, ଭୟ ହରଣ କରୁଥିବା—ଏହି ନାମମାନେ ଔଷଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଚ୍ଯୁତଞ୍ଚାମୃତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଚାପରାଜିତଃ । ଜଲତାରେ ନାରସିଂହଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ କ୍ଷେମକାମଵାନ୍ ।। ୨୮୪.

ଅଚ୍ୟୁତ ଏକ ଅମୃତ ମନ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପାଣି ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ ନରସିଂହ ଓ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ କ୍ଷେମ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଚକ୍ରିଣଙ୍ଗଦିନଞ୍ଚୈଵ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଂ ଖଡ୍ଗିନଂ ସ୍ମରେତ୍ । ନାରାଯଣଂ ସର୍ଵକାଲେ ନୃସିଂହୋଽଖିଲଭୀତିନୁତ୍ ।। ୨୮୪.

ଚକ୍ରଧାରୀ, ଗଦାଧାରୀ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ଓ ଖଡ୍‌ଗଧାରୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ଭୟ ନାଶ କରୁଥିବା ନୃସିଂହଙ୍କୁ ମନେ କରିବା ଉଚିତ।

ଗରୁଡଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ଵିଷହୃତ୍ ଵାସୁଦେଵଂ ସଦା ଜପେତ୍ । ଧାନ୍ଯାଦିସ୍ଥାପନେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଅନନ୍ତାଚ୍ଯୁତମୀରଯେତ୍ ।। ୨୮୪.

ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଓ ବିଷ ହରଣ କରୁଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମ ସଦା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନାରାଯଣଞ୍ଚ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନେ ଦାହାଦୌ ଜଲଶାଯିନଂ । ହଯଗ୍ରୀଵଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ଜଗତ୍ସୃତିଂ ସୁତାପ୍ତଯେ ।। ୨୮୪.

ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଦାହ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳଶାୟୀଙ୍କୁ, ଶିକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ହୟଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଜଗତ୍‌ସୃଷ୍ଟିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ବଲଭଦ୍ରଂ ଶୌର୍ଯକାର୍ଯ୍ଯେ ଏକଂ ନାମାର୍ଥସାଧକମ୍ ।। ୨୮୪.

ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ଜେଉଁ ଏକ ନାମ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ ସିଦ୍ଧଯୋଗାନ୍ ପୁନର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମୃତସଞ୍ଜୀଵନୀକରାନ୍ । ଆତ୍ରେଯଭାଷିତାନ୍ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ସର୍ଵଵ୍ଯାଧିଵିମର୍ଦନାନ୍ ।। ୨୮୫.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ସେହି ସିଦ୍ଧ ଯୋଗ ପ୍ରକାଶ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଆଯାଏ, ଆତ୍ରେୟ କହିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଉପାୟ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ।

ଆତ୍ରେଯ ଉଵାଚ ଵିଲ୍ଵାଦିପଞ୍ଚମୂଲସ୍ଯ କ୍କାଥଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାତିକେ ଜ୍ଵରେ । ପାଵନଂ ପିପ୍ପଲୀମୂଲଂ ଗୁଡୂଚୀ ଵିଷ୍ଵଜୋଽଥ ଵା ।। ୨୮୫.

ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ: ବିଲ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚମୂଳର କଢ଼ା ବାତଜ୍ୱରରେ ଉପଯୁକ୍ତ। ପିପ୍ପଳୀ ମୂଳ ପବିତ୍ର କରେ, ଗୁଡ଼ୁଚୀ କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱଜ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

ଆମଲକ୍ଯଭ୍ଯା କୃଷ୍ଣା ଵହ୍ନିଃ ସର୍ଵଜ୍ଵରାନ୍ତକଃ । ଵିଲ୍ଵାଗ୍ନିମନ୍ଥଶ୍ଯୋନାକକାଶ୍ମର୍ଯ୍ଯଃ ପାରଲା ସ୍ଥିରା ।। ୨୮୫.

ଆମଳକି ଓ କୃଷ୍ଣା, ଅଗ୍ନି ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ନାଶ କରେ। ବିଲ୍ବ, ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ଶ୍ୟୋନାକ, କାଶ୍ମରୀୟ, ପାରଳା ଓ ସ୍ଥିରା।

ତ୍ରିକଣ୍ଟକଂ ପୃଶ୍ନିପର୍ଣୀ ଵୃହତୀ କଣ୍ଟକାରିକାଃ । ଜ୍ଵରାଵିପାକପାର୍ଶ୍ଵାର୍ତ୍ତିକାଶନୁତ୍ କୁଶମୃଲକମ୍ ।। ୨୮୫.

ତ୍ରିକଣ୍ଟକ, ପୃଶ୍ନିପର୍ଣ୍ଣୀ, ବୃହତୀ ଓ କଣ୍ଟକାରିକା, ଏମାନେ ଜ୍ୱର, ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱବେଦନା ନାଶ କରନ୍ତି, କୁଶମୃଳକ ସହିତ।

ଗୁଡୂଚୀ ପର୍ପଟୀ ମୁସ୍ତଂ କିରାତଂ ଵିଶ୍ଵଭେଷଜମ୍ । ଵାତପିତ୍ତଜ୍ଵରେ ଦେଯଂ ପଞ୍ଚଭଦ୍ରମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୮୫.

ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ପର୍ପଟୀ, ମୁସ୍ତ, କିରାତ ଓ ବିଶ୍ୱଭେଷଜ—ଏହି ଔଷଧମାନେ ବାତପିତ୍ତଜ୍ୱରରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ପଞ୍ଚଭଦ୍ର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ତ୍ରିଵୃଦ୍ଵିଶାଲକଟୁକାତ୍ରିଫଲାରଗ୍ବଧୈଃ କୃତଃ । ସଂସ୍କାରୋ ଭେଦନକ୍କାଥଃ ପେଥଃ ସର୍ଵଜ୍ଵରାପହଃ ।। ୨୮୫.

ତ୍ରିବୃତ, ବିଶାଳ, କଟୁକା, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଅରଗ୍ବଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏକ ସଂସ୍କାର, ଏହା ବିସ୍ତାର କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ନାଶ କରେ।