ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୃଷ୍ଣାତିଵିଷତିକ୍ତେନ୍ଦ୍ରଦାରୁପାଠାପଯୋମୁଚାଂ । କ୍କାଥୋ ମୂତ୍ରେ ଶ୍ରୃତଃ କ୍ଷୌଦ୍ରୀ ସର୍ଵକଣ୍ଠଗଦାପହଃ ।। ୨୮୩.

କୃଷ୍ଣା, ଅତିବିଷା, ତିକ୍ତା, ଇନ୍ଦ୍ରଦାରୁ, ପାଠା ଓ ପୟୋମୁଚା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମୁତ୍ରରେ ଉବା ଦେଇ ମଧୁ ମିଶାଇଲେ ସମସ୍ତ କଣ୍ଠ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ପଥ୍ଯାଗୋକ୍ଷୁରଦୁସ୍ପର୍ଶରାଜଵୃକ୍ଷଶିଲାଭିଦାଂ । କଷାଯଃ ସମଧୁଃ ପୀତୋ ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଵ୍ଯପୋହତି ।। ୨୮୩.

ପଥ୍ୟା, ଗୋକ୍ଷୁର, ଦୁସ୍ପର୍ଶ, ରାଜବୃକ୍ଷ ଓ ଶିଳାଭିଦା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମଧୁ ସହିତ ପିଲେ ମୁତ୍ର କଷ୍ଟ ଦୂର କରେ।

ଵଂଶତ୍ଵଗ୍ଵରୁଣକ୍କାଥଃ ଶର୍କ୍କରାଶ୍ମଵିଘାତନଃ । ଶାଖୋଟକ୍କାଥସକ୍ଷୌଦ୍ରକ୍ଷୀରାଶୀ ଶ୍ଲୀପଦୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୮୩.

ବାଁସ ଛାଲ ଓ ବରୁଣା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଚିନି ସହିତ ମିଶାଇଲେ ପଥର ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି; ଶାଖୋଟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମଧୁ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ଖାଇଲେ ଶ୍ଳୀପଦ ରୋଗରେ ଉପକାରୀ।

ମାସାର୍କତ୍ଵକ୍ପଯସ୍ତୈଲଂ ମଧୁସିକ୍ତଞ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵଂ । ପାଦରୋଗଂ ହରେତ୍ସର୍ପିର୍ଜାଲକୁକ୍କୁଟଜଂ ତଥା ।। ୨୮୩.

ମାସ, ଅର୍କ ଛାଲ, ଦୁଧ, ତେଲ, ମଧୁ ଓ ସିନ୍ଧୁଲବଣ ମିଶାଇ ଏବଂ ପିଞ୍ଜରାରେ ପୋଷିଥିବା କୁକୁଡ଼ିର ଘିଅ ଦେଇଲେ ପାଦ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ।

ଶୁଣ୍ଠୀସୌଵର୍ଚଲାହିଙ୍ଗୁଚୂର୍ଣଂ ଶୂଣ୍ଠୀରସୈର୍ଘୃତମ୍ । ରୁଜଂ ହରେଦଥ କ୍କାଥୋ ଵିଦ୍ଧି ଵଦ୍ଧାଗ୍ନିସାଧନେ ।। ୨୮୩.

ଶୁଂଠି, ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ ଓ ହିଙ୍ଗୁ ଚୁରୁଣ ଶୁଂଠିର ରସ ଓ ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ବେଦନା ଦୂର କରେ; ଏହିପରି ତିଆରି କଢ଼ା ଭଲ ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।

ସୌଵର୍ଚଲାଗ୍ନିହଙ୍‌ଗୂନାଂ ସଦୀପ୍ଯାନାଂ ରସୈର୍ଯୁତଂ । ଵିଡ଼ଦୀପ୍ଯକଯୁକ୍ତଂ ଵା ତକ୍ରଂ ଗୁଲ୍ମାତୁରଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୩.

ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ, ଅଗ୍ନି, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ତିକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ରସ ସହିତ ମିଶାଇ ଦହି ଚାଷ ବା ବିରଦୀପ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ଚାଷ ଗୁଲ୍ମ ରୋଗୀ ପିଲେ ଉପକାରୀ।

ଧାତ୍ରୀପଟୋଲମୁଦ୍‌ଗାନାଂ କ୍କାଥଃ ସାଜ୍ଯୋ ଵିସର୍ପହା । ଶୁଣ୍ଠୀଦାରୁନଵାକ୍ଷୀରକ୍କାଥୋ ମୂତ୍ରାନ୍ଵିତୋଽପରଃ ।। ୨୮୩.

ଧାତ୍ରୀ, ପଟୋଳ ଓ ମୁଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଘିଅ ସହିତ ଦେଲେ ବିସର୍ପ ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ; ଶୁଂଠି, ଦାରୁ, ନବା ଓ କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅନ୍ୟ କଢ଼ା ମୁତ୍ର ସହିତ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭକାରୀ।

ସଵ୍ଯୋଷାଯୋରଜଃ କ୍ଷାରଃ ଫଲକ୍କାଥଶ୍ଚ ଶୋଥହୃତ୍ । ଗୁଡ଼ଶିଗ୍ରୁତ୍ରିଵୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵାନାଂ ରଜୋଯୁତଃ ।। ୨୮୩.

ଦୁଇ ଯୁବତୀଙ୍କ ରସ, କକ୍କଠ ଫଳର ଖାର, ଗୁଡ଼, ଶିଗ୍ରୁ, ତ୍ରିବୃତ୍, ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣର ଚୁରୁଣ ମିଶାଇଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଶୋଥ ହଟାଏ।

ତ୍ରିଵୃତାଫଲକକ୍କାଥଃ ସଗୁଡ଼ ସ୍ଯାଦ୍ଵିରେଚନଃ । ଵଚାଫଲକଷାଯୋତ୍ଥଂ ସୈନ୍ଧଵାନାଂ ରଜୋଯୁତଃ ।। ୨୮୩.

ତ୍ରିବୃତ ଓ କକ୍କଠ ଫଳ ସହିତ ଗୁଡ଼ ମିଶାଇଲେ ଏହା ଦେହ ଶୁଧ୍ଧି କରେ। ଭଚା ଓ ଫଳକର କଷାୟ ଏବଂ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣର ଚୁରୁଣ ମିଶାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରେ।

ତ୍ରିଫଲାଯାଃ ପଲଶତଂ ପୃଥଗ୍ଭୃଙ୍ଗଜଭାଵିତମ୍ । ଵିଙ୍ଙ୍ଗଂ ଲୋହଚୂର୍ଣଞ୍ଚ ଦଶଭାଗସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାର ଏକଶଏ ପଳା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଭୃଙ୍ଗଜ ଦ୍ୱାରା ଭିଜାଇ, ତାହାକୁ ବିଙ୍ଗ ଓ ଲୋହା ଚୁରୁଣର ଦଶମାଂଶ ଭାଗ ସହିତ ମିଶାଯାଏ।

ଶତାଵରୀଗୁଡୁଚ୍ଯଗ୍ନିପଲାନାଂ ଶତଵିଂଶତିଃ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯତିଲଜୈର୍ଲିହ୍ଯଦ୍ ବଲୀପଲିତଵର୍ଜ୍ଜିତଃ ।। ୨୮୩.

ଶତାବରୀ, ଗୁଡୁଚୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ପଳା—ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକର କୁଡି ପଳା ନେଇ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ତିଳ ସହିତ ଚାଟିଲେ ଦେହକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ, କେଶ ପକା ରୋକେ।

ସିତାମଧୁଘୃତୈର୍ଯୁକ୍ତା ସକୃଷ୍ଣା ତ୍ରିଫଲା ତଥା । ତ୍ରିଫଲା ସର୍ଵରୋଗଘ୍ନୀସ ମଧୁଃ ସର୍କ୍କରାନ୍ଵିତା ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାକୁ ଚିନି, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ହରୀତକୀ ସହିତ ମିଶାଇଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣ ମଧୁ ଓ ଚିନି ସହିତ ନେଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ।

ସିତାମଧୁଘୃତୈର୍ଯୁକ୍ତା ସକୃଷ୍ଣା ତ୍ରିଫଲା ତଥା । ପଥ୍ଯାଚିତ୍ରକଶୁଣ୍ଠ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁଡୁଚୀମୁଷ୍ଲୀରଜଃ ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାକୁ ଚିନି, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ହରୀତକୀ, ପଥ୍ୟା, ଚିତ୍ରକ, ଶୁଂଠି, ଗୁଡୁଚୀ ଓ ମୁଷ୍ଳୀର ଚୁରୁଣ ସହିତ ମିଶାଇଲେ।

ସଗୁଡଂ ଭକ୍ଷିତଂ ରୋଗହରଂ ତ୍ରିଶତଵର୍ଷକୃତେ । କିଞଅଚିଚ୍ଚୂର୍ଣଂ ଜଵାପୁଷ୍ପଂ ପିଣ୍ଡିତଂ ଵିମୃଜେଜ୍ଜଲେ ।। ୨୮୩.

ଗୁଡ଼ ସହିତ ଖାଇଲେ ଏହା ରୋଗ ନାଶ କରେ ଓ ତିନିଶଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ। କିଞ୍ଚକ ଚୁରୁଣ ଓ ଜବା ଫୁଲ ଚକତି କରି, ପାଣି ସହିତ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ତୈଲଂ ଭଵେଦ୍ ଘୃତାକାରଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଚୂର୍ଣ୍ଣଂ ଜଲାନ୍ଵିତଂ । ଧୂପାର୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚିତ୍ରଂ ଵୃଷଦଂଶଜରାଯୁନା ।। ୨୮୩.

ଘିଅ ପରି ତେଲ, କିଞ୍ଚିତ୍ ଚୁରୁଣ ଓ ପାଣି ସହିତ ଧୂପ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଏହି ତେଲ ବୃଷଦଂଶ ପୋକର ପିତ୍ତ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ।

ପୁନର୍ମ୍ମାକ୍ଷିକଧୂପେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତଦ୍ଯାଥା ପୁରା । କର୍ପୂରଜଲକାଭେକତୈଲଂ ପାଟଲିମୂଲଯୁକ୍ ।। ୨୮୩.

ପୁଣି ମାଖି ମଧୁ ଧୂପ ଦେଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଦେଖାଯାଏ; କର୍ପୂର ଜଳ ଓ ପାଟଳି ମୂଳ ମିଶିତ ତେଲ।

ପିଷ୍ଟ୍ଵା ଲିପ୍ଯ ପଦେ ଦ୍ଵେ ଚ ଚରେଦଙ୍ଗାରକେ ନରଃ । ତୃଣୌତ୍ଥାନାଦିକଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ଵୈ କୁତୂହଲଂ ।। ୨୮୩.

ଚକତି କରି ଦେହର ଦୁଇ ଅଂଶରେ ଲଗାଇ, ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ଚାଲିବା; ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଗଠିତ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଵିଷଗ୍ରହରୁଜଧ୍ଵଂସକ୍ଷୁଦ୍ରନର୍ମ୍ମ ଚ କାମିକଂ । ତତ୍ତେ ଷଟ୍‌କର୍ମ୍ମକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧିଦ୍ଵଯସମାଶ୍ରଯଂ ।। ୨୮୩.

ଏହା ବିଷ, ଗ୍ରହଦୋଷ, ବେଦନା ଓ ସାନା ରୋଗ ନାଶ କରେ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହିଠାରେ ଛଅ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧିର ମୂଳ।

ମନ୍ତ୍ରଧ୍ଯାନୌଷଧିକଥାମୁଦ୍ରେଜ୍ଯା ଯତ୍ର ମୁଷ୍ଟଯଃ । ଚତୁର୍ଵ୍ଵର୍ଗଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଃ ପଠେତ୍ସ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ, ଔଷଧ, ମୁଦ୍ରା, ପୂଜା ଓ ହୋମ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ପଢ଼ିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯକର୍ତାର ଓଂକାରଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନାକଦାଃ । ଓଂକାରଃ ପରମୋ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଚାମରୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୮୪.

ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ: ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦାତା, ଓଁକାର ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଓଁକାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର—ଏହା ଜପ କରିଲେ ଅମରତ୍ୱ ମିଳେ।

ଗାଯତ୍ରୀ ପରମୋ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଭାକ୍ । ଓଂ ନମୋ ନାରାଯଣାଯ ମନ୍ତ୍ରଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ।। ୨୮୪.

ଗାୟତ୍ରୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର—ଏହା ଜପ କରିଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; 'ଓଁ ନମୋ ନାରାୟଣାୟ' ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

ଓଂ ନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ସର୍ଵଦଃ । ଓଂ ହ୍ରୂଁ ନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେ ମନ୍ତ୍ରୋଯଞ୍ଚୌଷଧଂ ପରଂ ।। ୨୮୪.

'ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ' ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇଥାଏ; 'ଓଁ ହ୍ରୂଁ ନମୋ ବିଷ୍ଣୁବେ' ଏହା ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ।

ଅନେନ ଦେଵା ହ୍ଯସୁରାଃ ସଶ୍ରିଯୋ ନିରୁଜୋଽଭଵନ୍ । ଭୂତାନାମୁପକାରଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମୋ ମହୌଷଧମ୍ ।। ୨୮୪.

ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଧନ ସହିତ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏହିପରି ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ ଓ ଧର୍ମର ମହାଔଷଧ।

ଧର୍ମ୍ମଃ ସଦ୍ଧର୍ମ୍ମକୃଦ୍ଧର୍ମୀ ଏତୈର୍ଧର୍ମ୍ମୈଶ୍ଚ ନିର୍ମ୍ମଲଃ । ଶ୍ରୀଦଃ ଶ୍ରୀଶଃ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ଶ୍ରୀଧରଃ ଶ୍ରୀନିକେତନଃ ।। ୨୮୪.

ଧର୍ମ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଧର୍ମ କରୁଥିବା, ଏହି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; ଶ୍ରୀ ଦେଇଥିବା, ଶ୍ରୀର ନାଥ, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଶ୍ରୀଧର, ଶ୍ରୀର ଆଶ୍ରୟ।

ଶ୍ରିଯଃ ପତିଃ ଶ୍ରୀପରମ୍ ଏତୈଃ ଶ୍ରିଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । କାମୀ କାମପ୍ରଦଃ କାମଃ କାମପାଲସ୍ତଥା ହରିଃ ।। ୨୮୪.

ଶ୍ରୀର ପତି, ଶ୍ରୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ମିଳେ। ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଇଚ୍ଛା ନିଜେ, ଇଚ୍ଛାର ରକ୍ଷକ ଓ ହରି।

ଆନନ୍ଦୋ ମାଧଵଶ୍ଚୈଵ ନାମ କାମାଯ ଵୈ ହରେଃ । ରାମଃ ପରଶୁରାମଶ୍ଚ ନୃସିଂହୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ ।। ୨୮୪.

ଆନନ୍ଦ ଓ ମାଧବ ହେଉଛନ୍ତି ହରିଙ୍କ ଏମିତି ନାମ, ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ରାମ, ପରଶୁରାମ, ନୃସିଂହ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନାମ।

ତ୍ରିଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ନାମାନି ଜପ୍ତଵ୍ଯାନି ଜିଗୀଷୁଭିଃ । ଵିଦ୍ଯାମଭ୍ଯସ୍ଯତାଂ ନିତ୍ଯଂ ଜପ୍ତଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ।। ୨୮୪.

ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଦାମୋଦରୋ ବନ୍ଧହରଃ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷୋଽକ୍ଷିରୋଗନୁତ୍ । ହୃଷୀକେଶୋ ଭଯହରୋ ଜପେଦୌଷଧକର୍ମ୍ମଣି ।। ୨୮୪.

ଦାମୋଦର, ବନ୍ଧନ ହରଣ କରୁଥିବା; ପୁଷ୍କରାକ୍ଷ, ଆଖିର ରୋଗ ନାଶ କରୁଥିବା; ହୃଷୀକେଶ, ଭୟ ହରଣ କରୁଥିବା—ଏହି ନାମମାନେ ଔଷଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଚ୍ଯୁତଞ୍ଚାମୃତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଚାପରାଜିତଃ । ଜଲତାରେ ନାରସିଂହଂ ପୂର୍ଵ୍ଵାଦୌ କ୍ଷେମକାମଵାନ୍ ।। ୨୮୪.

ଅଚ୍ୟୁତ ଏକ ଅମୃତ ମନ୍ତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପାଣି ଅତିକ୍ରମ କରିବାବେଳେ ନରସିଂହ ଓ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ କ୍ଷେମ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।