ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତ୍ରିଵୃତା ଜୀଵତୀ ଦନ୍ତୀ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ଶର୍ଵରୀଦ୍ଵଯଂ । ତାର୍କ୍ଷଜଂ ନିମ୍ବପତ୍ରଞ୍ଚ ଲେପଃ ଶସ୍ତୋ ଭଗନ୍ଦରେ ।। ୨୮୩.

ତ୍ରିବୃତ, ଜୀବତୀ, ଦନ୍ତୀ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶର୍ବରୀ, ତାର୍କ୍ଷଜ ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲେପ ଭଗନ୍ଦର ରୋଗରେ ଉପକାରୀ।

ରୁଗ୍ଘାତରଜନୀଲାକ୍ଷାଚୂର୍ଣାଜକ୍ଷୌଦ୍ରସଂଯୁତା । ଵାସୋଵତ୍ତିର୍ଵ୍ରଣେ ଯୋଜ୍ଯା ଶୋଧନୀ ଗତିନାଶନୀ ।। ୨୮୩.

ରୁଗ୍ଘାତ, ହଳଦୀ, ଲାକ୍ଷା ଚୁରୁଣ ମଧୁ ଓ ଛାଗ ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଇ ଘାଉ ଉପରେ ଲଗାଇଲେ, ଘାଉକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ ଏବଂ ତାର ରସକୁ ଦୂର କରେ।

ଶଯାମାଯଷ୍ଟିନିଶାଲୋଧ୍ରପଦ୍ମକୋତ୍ପଲଚନ୍ଦନୈଃ । ସମରୀଚୈଃ ଶ୍ରୃତଂ ତୈଲଂ କ୍ଷୀରେ ସ୍ଯାଦ୍ ଵ୍ରଣରୋହଣଂ ।। ୨୮୩.

ଶୟାମା, ଯଷ୍ଟି, ହଳଦୀ, ଲୋଧ୍ର, ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ, ଚନ୍ଦନ ଓ ମରିଚ ସହିତ ଦୁଧରେ ତିଆରି ତେଲ ଘାଉ ଭଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଶ୍ରୀକାର୍ପାସଦଲୈର୍ଭସ୍ମଫଲୋପଲଵଣା ନିଶା । ତତ୍ପିଣ୍ଡୀସ୍ଵେଦନଂ ତାମ୍ରେ ସତୈଲଂ ସ୍ଯାତ୍ କ୍ଷତୌଷଧଂ ।। ୨୮୩.

ଶ୍ରୀ, କପାସ ପତ୍ର, ଭସ୍ମ, ଫଳଉପଳ, ଲୁଣ ଓ ହଳଦୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ପିଣ୍ଡି ତାମା ପତ୍ର ଉପରେ ତେଲ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ଘାଉ ଠିକ୍ ହୁଏ।

କୁମ୍ଭୀସାରଂ ପଯୋଯୁକ୍ତଂ ଵହ୍ନିଗ୍ଧଂ ଵ୍ରଣେ ଲିପେତ୍ । ତଦେଵ ନାଶଯେତ୍ସେକାନ୍ନାରିକେଲରଜୋଘୃତମ୍ ।। ୨୮୩.

କୁମ୍ଭୀସାର ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଇ ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ କରି ଘାଉ ଉପରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଚାଉଳ, ନଡ଼ିଆ ଚୁରା ଓ ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ସୋଜା ଦୂର କରେ।

ଵିଶ୍ଵାଜମୋଦସିନ୍ଧୂତ୍ଥଚିଞ୍ଚାତ୍ଵଗ୍ଭିଃ ସମାଭଯା । ତକ୍ରେଣୋଷ୍ଣାମ୍ବୁନା ଵାଥ ପୀତାତୀସାରନାଶନୀ ।। ୨୮୩.

ବିଶ୍ୱା, ଅଜମୋଦା, ସିନ୍ଧୁତ୍ଥ ଓ ଟେଂଟୁଳ ଛାଲ ସହିତ ଅଭୟା ମିଶାଇ, ମଟା ଚାଷ ବା ଉଷ୍ଣ ପାଣି ସହିତ ଖାଇଲେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଦିଆରିଆ ଠିକ୍ ହୁଏ।

ଵତ୍ସକାତିଵିଷାଵିଶ୍ଵଵିଲ୍ଲମୁସ୍ତଶ୍ରୃତଂ ଜଲଂ । ସାମେ ପୁରାଣେଽତୀସାରେ ସାସୃକ୍‌ଶୂଲେ ଚ ପାଯଯେତ୍ ।। ୨୮୩.

ବତ୍ସକ, ଅତିବିଷା, ବିଶ୍ୱବିଲ୍ଲ ଓ ମୁଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ପୁରୁଣା କିମ୍ବା ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ଦିଆରିଆ ଓ ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗାଦଗ୍ଧଂ ସୁଗତଂ ସିନ୍ଧୁମୁଷ୍ଣାମ୍ବୁନା ପିଵେତ୍ । ଶୂଲଵାନ୍ଥ ଵା ତଦ୍ଧି ସିନ୍ଧୁହିଂଗୁକଣାଭଯା ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଦେହ ଜଳିବା କିମ୍ବା ବେଦନା ଅଛି, ସିନ୍ଧୁ ଲବଣ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ସହିତ ପିଲେ ଉପକାରୀ; ଯେଉଁଠି ବେଦନା ଅଛି, ସିନ୍ଧୁ, ହିଙ୍ଗୁ, କଣା ଓ ଅଭୟା ଦେବା ଉଚିତ।

କଟୁରୋହୋତ୍କଣାତହ୍କଲାଜଚୂର୍ଣଂ ମଧୁପ୍ଲୁତଂ । ଵସ୍ତ୍ରଚ୍ଛିଦ୍ରଗତଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ତୃଷ୍ଣାଂ ଵିନାଶଯେତ୍ ।। ୨୮୩.

କଟୁରୋହି, ଉତ୍କଣା ଓ କଳାଜ ଚୁରୁଣ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ, କପଡ଼ାର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁହରେ ରଖିଲେ ତିଆରି ପିପାସା ଦୂର କରେ।

ପାଠାଦାର୍ଵ୍ଵୀଜାତିଦଲଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାମୃଲଫଲତ୍ରଯୈଃ । ସାଧିତଂ ସମଧୁ କ୍କାଥଂ କଵଲଂ ମୁଖପାପହୃତ୍ ।। ୨୮୩.

ପାଠା, ଦାରୁହରିଦ୍ରା, ଜାତି ପତ୍ର, ଦାକ୍ଷ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ହରୀତକୀ ଫଳ ସହିତ ମଧୁ ମିଶାଇ ତିଆରି କଢ଼ା କବଳ କରିଲେ ମୁଁହର ଦୁଷିତତା ଦୂର ହୁଏ।

କୃଷ୍ଣାତିଵିଷତିକ୍ତେନ୍ଦ୍ରଦାରୁପାଠାପଯୋମୁଚାଂ । କ୍କାଥୋ ମୂତ୍ରେ ଶ୍ରୃତଃ କ୍ଷୌଦ୍ରୀ ସର୍ଵକଣ୍ଠଗଦାପହଃ ।। ୨୮୩.

କୃଷ୍ଣା, ଅତିବିଷା, ତିକ୍ତା, ଇନ୍ଦ୍ରଦାରୁ, ପାଠା ଓ ପୟୋମୁଚା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମୁତ୍ରରେ ଉବା ଦେଇ ମଧୁ ମିଶାଇଲେ ସମସ୍ତ କଣ୍ଠ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ପଥ୍ଯାଗୋକ୍ଷୁରଦୁସ୍ପର୍ଶରାଜଵୃକ୍ଷଶିଲାଭିଦାଂ । କଷାଯଃ ସମଧୁଃ ପୀତୋ ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଵ୍ଯପୋହତି ।। ୨୮୩.

ପଥ୍ୟା, ଗୋକ୍ଷୁର, ଦୁସ୍ପର୍ଶ, ରାଜବୃକ୍ଷ ଓ ଶିଳାଭିଦା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମଧୁ ସହିତ ପିଲେ ମୁତ୍ର କଷ୍ଟ ଦୂର କରେ।

ଵଂଶତ୍ଵଗ୍ଵରୁଣକ୍କାଥଃ ଶର୍କ୍କରାଶ୍ମଵିଘାତନଃ । ଶାଖୋଟକ୍କାଥସକ୍ଷୌଦ୍ରକ୍ଷୀରାଶୀ ଶ୍ଲୀପଦୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୮୩.

ବାଁସ ଛାଲ ଓ ବରୁଣା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଚିନି ସହିତ ମିଶାଇଲେ ପଥର ଭାଙ୍ଗିଦେଉଛି; ଶାଖୋଟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମଧୁ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ଖାଇଲେ ଶ୍ଳୀପଦ ରୋଗରେ ଉପକାରୀ।

ମାସାର୍କତ୍ଵକ୍ପଯସ୍ତୈଲଂ ମଧୁସିକ୍ତଞ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵଂ । ପାଦରୋଗଂ ହରେତ୍ସର୍ପିର୍ଜାଲକୁକ୍କୁଟଜଂ ତଥା ।। ୨୮୩.

ମାସ, ଅର୍କ ଛାଲ, ଦୁଧ, ତେଲ, ମଧୁ ଓ ସିନ୍ଧୁଲବଣ ମିଶାଇ ଏବଂ ପିଞ୍ଜରାରେ ପୋଷିଥିବା କୁକୁଡ଼ିର ଘିଅ ଦେଇଲେ ପାଦ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ।

ଶୁଣ୍ଠୀସୌଵର୍ଚଲାହିଙ୍ଗୁଚୂର୍ଣଂ ଶୂଣ୍ଠୀରସୈର୍ଘୃତମ୍ । ରୁଜଂ ହରେଦଥ କ୍କାଥୋ ଵିଦ୍ଧି ଵଦ୍ଧାଗ୍ନିସାଧନେ ।। ୨୮୩.

ଶୁଂଠି, ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ ଓ ହିଙ୍ଗୁ ଚୁରୁଣ ଶୁଂଠିର ରସ ଓ ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ବେଦନା ଦୂର କରେ; ଏହିପରି ତିଆରି କଢ଼ା ଭଲ ଅଗ୍ନିରେ ରନ୍ଧିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।

ସୌଵର୍ଚଲାଗ୍ନିହଙ୍‌ଗୂନାଂ ସଦୀପ୍ଯାନାଂ ରସୈର୍ଯୁତଂ । ଵିଡ଼ଦୀପ୍ଯକଯୁକ୍ତଂ ଵା ତକ୍ରଂ ଗୁଲ୍ମାତୁରଃ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୩.

ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ, ଅଗ୍ନି, ହିଙ୍ଗୁ ଓ ତିକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ରସ ସହିତ ମିଶାଇ ଦହି ଚାଷ ବା ବିରଦୀପ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ଚାଷ ଗୁଲ୍ମ ରୋଗୀ ପିଲେ ଉପକାରୀ।

ଧାତ୍ରୀପଟୋଲମୁଦ୍‌ଗାନାଂ କ୍କାଥଃ ସାଜ୍ଯୋ ଵିସର୍ପହା । ଶୁଣ୍ଠୀଦାରୁନଵାକ୍ଷୀରକ୍କାଥୋ ମୂତ୍ରାନ୍ଵିତୋଽପରଃ ।। ୨୮୩.

ଧାତ୍ରୀ, ପଟୋଳ ଓ ମୁଗ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଘିଅ ସହିତ ଦେଲେ ବିସର୍ପ ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ; ଶୁଂଠି, ଦାରୁ, ନବା ଓ କ୍ଷୀର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଅନ୍ୟ କଢ଼ା ମୁତ୍ର ସହିତ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭକାରୀ।

ସଵ୍ଯୋଷାଯୋରଜଃ କ୍ଷାରଃ ଫଲକ୍କାଥଶ୍ଚ ଶୋଥହୃତ୍ । ଗୁଡ଼ଶିଗ୍ରୁତ୍ରିଵୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସୈନ୍ଧଵାନାଂ ରଜୋଯୁତଃ ।। ୨୮୩.

ଦୁଇ ଯୁବତୀଙ୍କ ରସ, କକ୍କଠ ଫଳର ଖାର, ଗୁଡ଼, ଶିଗ୍ରୁ, ତ୍ରିବୃତ୍, ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣର ଚୁରୁଣ ମିଶାଇଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଶୋଥ ହଟାଏ।

ତ୍ରିଵୃତାଫଲକକ୍କାଥଃ ସଗୁଡ଼ ସ୍ଯାଦ୍ଵିରେଚନଃ । ଵଚାଫଲକଷାଯୋତ୍ଥଂ ସୈନ୍ଧଵାନାଂ ରଜୋଯୁତଃ ।। ୨୮୩.

ତ୍ରିବୃତ ଓ କକ୍କଠ ଫଳ ସହିତ ଗୁଡ଼ ମିଶାଇଲେ ଏହା ଦେହ ଶୁଧ୍ଧି କରେ। ଭଚା ଓ ଫଳକର କଷାୟ ଏବଂ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣର ଚୁରୁଣ ମିଶାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରେ।

ତ୍ରିଫଲାଯାଃ ପଲଶତଂ ପୃଥଗ୍ଭୃଙ୍ଗଜଭାଵିତମ୍ । ଵିଙ୍ଙ୍ଗଂ ଲୋହଚୂର୍ଣଞ୍ଚ ଦଶଭାଗସମନ୍ଵିତମ୍ ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାର ଏକଶଏ ପଳା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଭୃଙ୍ଗଜ ଦ୍ୱାରା ଭିଜାଇ, ତାହାକୁ ବିଙ୍ଗ ଓ ଲୋହା ଚୁରୁଣର ଦଶମାଂଶ ଭାଗ ସହିତ ମିଶାଯାଏ।

ଶତାଵରୀଗୁଡୁଚ୍ଯଗ୍ନିପଲାନାଂ ଶତଵିଂଶତିଃ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯତିଲଜୈର୍ଲିହ୍ଯଦ୍ ବଲୀପଲିତଵର୍ଜ୍ଜିତଃ ।। ୨୮୩.

ଶତାବରୀ, ଗୁଡୁଚୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ପଳା—ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକର କୁଡି ପଳା ନେଇ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ତିଳ ସହିତ ଚାଟିଲେ ଦେହକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ, କେଶ ପକା ରୋକେ।

ସିତାମଧୁଘୃତୈର୍ଯୁକ୍ତା ସକୃଷ୍ଣା ତ୍ରିଫଲା ତଥା । ତ୍ରିଫଲା ସର୍ଵରୋଗଘ୍ନୀସ ମଧୁଃ ସର୍କ୍କରାନ୍ଵିତା ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାକୁ ଚିନି, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ହରୀତକୀ ସହିତ ମିଶାଇଲେ, ଏହି ମିଶ୍ରଣ ମଧୁ ଓ ଚିନି ସହିତ ନେଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ।

ସିତାମଧୁଘୃତୈର୍ଯୁକ୍ତା ସକୃଷ୍ଣା ତ୍ରିଫଲା ତଥା । ପଥ୍ଯାଚିତ୍ରକଶୁଣ୍ଠ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁଡୁଚୀମୁଷ୍ଲୀରଜଃ ।। ୨୮୩.

ଟ୍ରିଫଳାକୁ ଚିନି, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ହରୀତକୀ, ପଥ୍ୟା, ଚିତ୍ରକ, ଶୁଂଠି, ଗୁଡୁଚୀ ଓ ମୁଷ୍ଳୀର ଚୁରୁଣ ସହିତ ମିଶାଇଲେ।

ସଗୁଡଂ ଭକ୍ଷିତଂ ରୋଗହରଂ ତ୍ରିଶତଵର୍ଷକୃତେ । କିଞଅଚିଚ୍ଚୂର୍ଣଂ ଜଵାପୁଷ୍ପଂ ପିଣ୍ଡିତଂ ଵିମୃଜେଜ୍ଜଲେ ।। ୨୮୩.

ଗୁଡ଼ ସହିତ ଖାଇଲେ ଏହା ରୋଗ ନାଶ କରେ ଓ ତିନିଶଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁ ଦେଇଥାଏ। କିଞ୍ଚକ ଚୁରୁଣ ଓ ଜବା ଫୁଲ ଚକତି କରି, ପାଣି ସହିତ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ତୈଲଂ ଭଵେଦ୍ ଘୃତାକାରଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଚୂର୍ଣ୍ଣଂ ଜଲାନ୍ଵିତଂ । ଧୂପାର୍ଥଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚିତ୍ରଂ ଵୃଷଦଂଶଜରାଯୁନା ।। ୨୮୩.

ଘିଅ ପରି ତେଲ, କିଞ୍ଚିତ୍ ଚୁରୁଣ ଓ ପାଣି ସହିତ ଧୂପ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଏହି ତେଲ ବୃଷଦଂଶ ପୋକର ପିତ୍ତ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ।

ପୁନର୍ମ୍ମାକ୍ଷିକଧୂପେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ତଦ୍ଯାଥା ପୁରା । କର୍ପୂରଜଲକାଭେକତୈଲଂ ପାଟଲିମୂଲଯୁକ୍ ।। ୨୮୩.

ପୁଣି ମାଖି ମଧୁ ଧୂପ ଦେଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଦେଖାଯାଏ; କର୍ପୂର ଜଳ ଓ ପାଟଳି ମୂଳ ମିଶିତ ତେଲ।

ପିଷ୍ଟ୍ଵା ଲିପ୍ଯ ପଦେ ଦ୍ଵେ ଚ ଚରେଦଙ୍ଗାରକେ ନରଃ । ତୃଣୌତ୍ଥାନାଦିକଂ ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ଵୈ କୁତୂହଲଂ ।। ୨୮୩.

ଚକତି କରି ଦେହର ଦୁଇ ଅଂଶରେ ଲଗାଇ, ଅଙ୍ଗାର ଉପରେ ଚାଲିବା; ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଗଠିତ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଵିଷଗ୍ରହରୁଜଧ୍ଵଂସକ୍ଷୁଦ୍ରନର୍ମ୍ମ ଚ କାମିକଂ । ତତ୍ତେ ଷଟ୍‌କର୍ମ୍ମକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧିଦ୍ଵଯସମାଶ୍ରଯଂ ।। ୨୮୩.

ଏହା ବିଷ, ଗ୍ରହଦୋଷ, ବେଦନା ଓ ସାନା ରୋଗ ନାଶ କରେ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହିଠାରେ ଛଅ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧିର ମୂଳ।

ମନ୍ତ୍ରଧ୍ଯାନୌଷଧିକଥାମୁଦ୍ରେଜ୍ଯା ଯତ୍ର ମୁଷ୍ଟଯଃ । ଚତୁର୍ଵ୍ଵର୍ଗଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଃ ପଠେତ୍ସ ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ, ଔଷଧ, ମୁଦ୍ରା, ପୂଜା ଓ ହୋମ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ପଢ଼ିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।