ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ବାଲୈଃ ସେଵ୍ଯା ଵଚା ସାଜ୍ଯା ସଦୁଗ୍ଧା ଵାଥ ତୈଲଯୁକ୍ । ଯଷ୍ଟିକାଂ ଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପୀଂ ଵା ବାଲଃ କ୍ଷୀରାନ୍ଵିତାଂ ପିଵେତ୍ ।। ୨୮୩.

ଶିଶୁମାନେ ଘିଅ ସହିତ ବଚା, କିମ୍ବା ଦୁଧ ସହିତ, କିମ୍ବା ତେଲ ସହିତ ନେଇପାରନ୍ତି। କିମ୍ବା ଶିଶୁ ଦୁଧ ମିଶାଇ ଯଷ୍ଟିକା କିମ୍ବା ଶଂଖପୁଷ୍ପୀ ପିଇପାରେ।

ଵାଗ୍ରୂପସମ୍ପଦ୍‌ଯୁକ୍ତାଯୁର୍ମ୍ମେଧାଶ୍ରୀର୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଶିଶୋଃ । ଵଚାହ୍ଯଗ୍ନିଶିଖାଵାସାଶୁଣ୍ଠୀକୃଷ୍ଣାନିଶାଗଦଂ ।। ୨୮୩.

ଯଦି ଜଣେ ଶିଶୁ ଭଲ କଥା କହିପାରେ, ଭଲ ଦେହ ଓ ଦକ୍ଷତା ଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଆୟୁ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧନ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଏ। ଭଲ କଥା ପାଇଁ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଥିବା ସ୍ଥାନ, ଶୁଖିଲା ଅଦା, କଳା ମରିଚ ଓ ପିପ୍ପଳି ଉପକାରୀ।

ସଯଷ୍ଟିସୈନ୍ଧଵଂ ବାଲଃ ପ୍ରାତର୍ମେଘାକରଂ ଵିଵେତ୍ । ଦେଵଦାରୁମହାଶିଗ୍ରୁଫଲତ୍ରଯପଯୋମୁଚାଂ ।। ୨୮୩.

ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଶିଶୁକୁ ମଧ ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ ଦେବଦାରୁ ଫଳ, ବଡ଼ ମୂଳା, ତିନିପ୍ରକାର ଫଳ ଓ ଦୁଧ ରସ ଦେବା ଉପଯୁକ୍ତ।

କ୍କାଥଃ ସକୃଷ୍ଣା ମୃଦ୍ଵୀକା କଲ୍କଃ ସର୍ଵାନ୍ କୃମୀନ୍‌ହରେତ୍ । ତ୍ରିଫଲାଭୃଙ୍ଗଵିଶ୍ଵାନାଂ ରସେଷୁ ମଧୁସର୍ପିଷୋଃ ।। ୨୮୩.

ଖାଇଁ ଦେଲେ କଥା, କଳା ମନୁକା ଓ ହରୀତକୀର କଳ୍କ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୀଟ ଦୂର କରେ। ତ୍ରିଫଳା, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ବିଶ୍ୱାର ରସ, ମଧ ଓ ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ।

ମେଷୀକ୍ଷୀରେ ଚ ଗୋମୂତ୍ରେ ସିକ୍ତଂ ରୋଗେ ହିତଂ ଶିଶୋଃ । ନାସାରକ୍ତହରୋ ନସ୍ଯାଦ୍‌ଦୁର୍ଵ୍ଵାରସ ଇହୋତ୍ତମଃ ।। ୨୮୩.

ମେଷୀର ଦୁଧ ଓ ଗାଈର ମୁତ୍ର ଛିଟିଲେ ଶିଶୁଙ୍କ ରୋଗରେ ଉପକାର ହୁଏ। ନାକରୁ ରକ୍ତ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଦୁର୍ବା ରସ ନାସାରେ ଦେଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଲଶୁନାର୍ଦ୍ରକଶିଗ୍ରୂଣାଂ ରସଃ କର୍ଣସ୍ଯ ପୂରଣମ୍ । ତୈଲମାର୍ଦ୍ରକଜାତ୍ଯଂ ଵା ଶୂଲହା ଚୌଷ୍ଠରୋଗନୁତ୍ ।। ୨୮୩.

ପିଆଜ, କଚ୍ଚା ଅଦା ଓ ମୂଳାର ରସ କାନରେ ପକାଇଲେ, କିମ୍ବା ଅଦା ଓ ଜାତୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତେଲ ଦେଲେ, ଶୂଳ ହ୍ରାସ ଓ ଓଠର ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ।

ଜାତୀପତ୍ରଂ ଫଲଂ ଵ୍ଯୋଷଂ କଵଲଂ ମୂତ୍ରକଂ ନିଶା । ଦୁଗ୍ଧକ୍କାଥେଽଭଯାକଲ୍କେ ସିଦ୍ଧଂ ତୈଲଂ ଦ୍ଵଲିଜାର୍ତ୍ତିନୁତ୍ ।। ୨୮୩.

ଜାତୀ ପତ୍ର, ତାହାର ଫଳ, ତ୍ରିକଟୁ, ଏକ ଗୋଲା, ମୁତ୍ର ଓ ହଳଦୀ, ହରୀତକୀ ଓ ଅଭୟା କଳ୍କରେ ପକାଇଥିବା ତେଲ ଦାନ୍ତ ଓ ମସୂଡ଼ର ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ଉପକାରୀ।

ଧାନ୍ଯାମ୍ବୁ ନାରିକେଲଂ ଗୋମୂତ୍ରଂ କ୍ରମୂକଵିଶ୍ଵଯୁକ୍ । କ୍କାଥିତଂ କବଲଂ କାର୍ଯ୍ଯମଧିଜିହ୍ଵାଧିଶାନ୍ତଯେ ।। ୨୮୩.

ଧାନର ଜଳ, ନଡ଼ିଆ, ଗାଈର ମୁତ୍ର, କ୍ରମୁକ ଓ ବିଶ୍ୱା ସହିତ ଉବାଇ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଗୋଲା ମୁଖ ଓ ଜିଭର ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ସାଧିତଂ ଲାଙ୍ଗଲୀକଲ୍କେ ତୈଲଂ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡିକାରସୈଃ । ଗଣ୍ଡମାଲାଗଲଗଣ୍ଡୌ ନାଶଯେନ୍ନସ୍ଯକର୍ମଣା ।। ୨୮୩.

ଲାଙ୍ଗଳୀ କଳ୍କ ଓ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ରସରେ ସିଧା ତେଲ ନାସାରେ ଦେଲେ ଗଣ୍ଠି ଓ ଗଳଗଣ୍ଠି ରୋଗ ନଶ୍ୱ।

ପଲ୍ଲଵୈରର୍କ୍କପୂତୀକସ୍ନୁହୀରୁଗ୍ଘାତଜାତିକୈଃ । ଉଦ୍ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ ସଗୋମୂତ୍ରୈଃ ସର୍ଵତ୍ଵଗ୍ଦୋଷନାଶନୈଃ ।। ୨୮୩.

ଅର୍କ, ପୁତୀକା, ସ୍ନୁହୀ ଓ ଉଗ୍ଘାତ ଗଛର ପତ୍ର ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ ଦେହକୁ ମାସାଜ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚର୍ମ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ।

ଵାକୁଚୀ ସତିଲା ଭୁକ୍ତା ଵତ୍ସରାତ୍ କୁଷ୍ଠନାଶନୀ । ପଥ୍ଯା ଭଲ୍ଲାତକୀ ତୈଲଗୁଡପିଣ୍ଡୀ ତୁ କୁଷ୍ଠଜିତ୍ ।। ୨୮୩.

ବାକୁଚୀ ଓ ତିଳ ଖାଇଲେ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୁଷ୍ଠ ନଶ୍ୱ। ପଥ୍ୟା, ଭଲାତକ ଓ ତେଲ ଗୁଡ଼ ମିଶାଇ ତିଆରି ଗୋଲା ମଧ୍ୟ କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ହରାଏ।

ପୂତୀକଵହ୍ନିରଜନୀ ତ୍ରିଫଲାଵ୍ଯୋଷଚୂର୍ଣଯୁକ୍ । ତକ୍ରଂ ଗୁଦାଙ୍ଗୁରେ ପେଯଂ ଭକ୍ଷ୍ଯା ଵା ସଗୁଡାଽଭଯା ।। ୨୮୩.

ପୁତୀକା, ହରୀତକୀ, ହଳଦୀ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ତ୍ରିକଟୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣର ଉକାଳି, ତକ୍ର ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ ବା ଗୁଡ଼ ମିଶାଇ ଅଭୟା ଖାଇଲେ ଲାଭ ମିଳେ।

ଫଲଦାର୍ଵ୍ଵୀଵିଷାଣାନ୍ତୁ କ୍କାଥୋ ଧାତ୍ରୀରସୋଽଥଵା । ପାତଵ୍ଯୋ ରଜନୀକଲ୍କଃ କ୍ଷୌଦ୍ରାକ୍ଷୌଦ୍ରପ୍ରମେହିଣା ।। ୨୮୩.

ଫଳା, ଦାରୁହରିଦ୍ରା ଓ ବିଷ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉକାଳି, କିମ୍ବା ଆଉଳ ରସ, କିମ୍ବା ହଳଦୀ ର କଳ୍କ ମଧ ମିଶାଇ ମଧୁମେହ ରୋଗୀ ପିଇବା ଉଚିତ।

ଵାସାଗର୍ଭୋ ଵ୍ଯାଧିଘାତକ୍କାଥ ଏରଣ୍ଡତୈଲଯୁକ୍ । ଵାତଶୋଣିତହୃତ୍ ପାନାତ୍ ପିପ୍ପଲୀ ସ୍ଯାତ୍ ପ୍ଲୀହାହରୀ ।। ୨୮୩.

ବାସା ମୂଳ ର ଉକାଳି, ଯାହା ରୋଗ ନାଶ କରେ, ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ସହିତ ମିଶାଇ ପିଇଲେ ବାତ ଓ ରକ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ପିପ୍ପଳି ପ୍ଳୀହା ରୋଗର ଔଷଧ।

ସେଵ୍ଯା ଜଠରିଣା କୃଷ୍ଣା ସ୍ନୁକ୍‌କ୍ଷୀରଵହୁଭାଵିତା । ପଯୋ ଵା ରଚ୍ଯଦନ୍ତ୍ଯାଗ୍ନିଵିଡଙ୍ଗଵ୍ଯୋଷକଲ୍କଯୁକ୍ ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ଜଠର ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ କଳା କଟେଲିକୁ ସ୍ନୁହୀ ଦୁଧରେ ବାରମ୍ବାର ଭିଜାଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଦନ୍ତୀ, ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ତ୍ରିକଟୁ କଳ୍କ ମିଶାଇ ଦୁଧ ଦେଲେ ଭଲ।

ଗ୍ରନ୍ଥିକୋଗ୍ରାଭଯା କୃଷ୍ଣା ଵିଡଙ୍ଗାକ୍ତା ଘୃତେ କସ୍ଥିତା । ମାଂସନ୍ତକ୍ରଂ ଗ୍ରହଣ୍ଯର୍ଶଃପାଣ୍ଡୁଗୁଲ୍ମକୃମୀନ୍ ହରେତ୍ ।। ୨୮୩.

ଗ୍ରନ୍ଥିକା, ତୀବ୍ର ଅଭୟା, କଳା କଟେଲି ଓ ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଘିଅରେ ପକାଇ ତିଆରି ଗୋଲା ଖାଇଲେ ଆନ୍ତ୍ର ରୋଗ, ଅର୍ଶ, ପାଣ୍ଡୁ, ଗୁଳ୍ମ ଓ କୀଟ ଦୂର ହୁଏ।

ଫଲତ୍ରଯାମୃତା ଵାସା ତିକ୍ତଭୂନିମ୍ଵଜସ୍ତଥା । କ୍କାଥଃ ସମାକ୍ଷିକୋ ହନ୍ଯାତ୍ ପାଣ୍ଡୁରୋଗଂ ସକାମଲଂ ।। ୨୮୩.

ତ୍ରିଫଳା, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ବାସା, ତିତିଳା ମାଟି ଓ ଆମ୍ବ ର ଉକାଳି ମଧ ସହିତ ପିଇଲେ ପାଣ୍ଡୁ ଓ କାମଳା ରୋଗ ନଶ୍ୱ।

ରକ୍ତପିତ୍ତୀ ପିଵେଦ୍ଵାସାସୁରସଂ ସସିତଂ ମଧୁ । ଵରୀଦ୍ରାକ୍ଷାବଲାଶୁଣ୍ଠୀସାଧିତଂ ଵା ପଯଃ ପୃଥକ୍ ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ତପିତ୍ତ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ବାସା ରସ ସିନ୍ଦୁର ଓ ମଧ ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ବେସ୍ତା, ଦାକ୍, ବଳା ଓ ଶୁଖିଲା ଅଦା ସହିତ ଦୁଧ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଲେ ଭଲ।

ବରୀ ଵିଦାରୀ ପଥ୍ଯା ଚ ବଲାତ୍ରଯଂ ସଵାସକଂ । ଶ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରାମଧୁସର୍ପିର୍ଭ୍ଯାମାଲିହେତ୍ କ୍ଷଯରୋଗଵାନ୍ ।। ୨୮୩.

ବେସ୍ତା, ବିଦାରୀ, ପଥ୍ୟା, ତିନିପ୍ରକାର ବଳା, ବାସା, ଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ମଧ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ କ୍ଷୟ ରୋଗରେ ଉପକାର ମିଳେ।

ପଥ୍ଯାଶିଗ୍ରୁକରଞ୍ଜାର୍କତ୍ଵକ୍‌ସାରଂ ମଧୁସିନ୍ଧୁମତ୍ । ସମୂତ୍ରଂ ଵିଦ୍ରଧିଂ ହନ୍ତି ପରିପାକାଯ ତନ୍ତ୍ରଜିତ୍ ।। ୨୮୩.

ପଥ୍ୟା, ସିଗ୍ରୁ, କରଞ୍ଜ ଓ ଅର୍କ ଗଛର ଛାଲର ସାର, ମଧୁ ଓ ସିନ୍ଧୁଲବଣ ସହିତ ମିଶାଇ, ମୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେବନ କଲେ, ଭିତରେ ହୋଇଥିବା ଫୋଡ଼କୁ ନଶ୍ୱନ କରେ ଏବଂ ତାହାକୁ ପକାଇବାରେ ଉତ୍ତମ।

ତ୍ରିଵୃତା ଜୀଵତୀ ଦନ୍ତୀ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା ଶର୍ଵରୀଦ୍ଵଯଂ । ତାର୍କ୍ଷଜଂ ନିମ୍ବପତ୍ରଞ୍ଚ ଲେପଃ ଶସ୍ତୋ ଭଗନ୍ଦରେ ।। ୨୮୩.

ତ୍ରିବୃତ, ଜୀବତୀ, ଦନ୍ତୀ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଶର୍ବରୀ, ତାର୍କ୍ଷଜ ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲେପ ଭଗନ୍ଦର ରୋଗରେ ଉପକାରୀ।

ରୁଗ୍ଘାତରଜନୀଲାକ୍ଷାଚୂର୍ଣାଜକ୍ଷୌଦ୍ରସଂଯୁତା । ଵାସୋଵତ୍ତିର୍ଵ୍ରଣେ ଯୋଜ୍ଯା ଶୋଧନୀ ଗତିନାଶନୀ ।। ୨୮୩.

ରୁଗ୍ଘାତ, ହଳଦୀ, ଲାକ୍ଷା ଚୁରୁଣ ମଧୁ ଓ ଛାଗ ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଇ ଘାଉ ଉପରେ ଲଗାଇଲେ, ଘାଉକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ ଏବଂ ତାର ରସକୁ ଦୂର କରେ।

ଶଯାମାଯଷ୍ଟିନିଶାଲୋଧ୍ରପଦ୍ମକୋତ୍ପଲଚନ୍ଦନୈଃ । ସମରୀଚୈଃ ଶ୍ରୃତଂ ତୈଲଂ କ୍ଷୀରେ ସ୍ଯାଦ୍ ଵ୍ରଣରୋହଣଂ ।। ୨୮୩.

ଶୟାମା, ଯଷ୍ଟି, ହଳଦୀ, ଲୋଧ୍ର, ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ, ଚନ୍ଦନ ଓ ମରିଚ ସହିତ ଦୁଧରେ ତିଆରି ତେଲ ଘାଉ ଭଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଶ୍ରୀକାର୍ପାସଦଲୈର୍ଭସ୍ମଫଲୋପଲଵଣା ନିଶା । ତତ୍ପିଣ୍ଡୀସ୍ଵେଦନଂ ତାମ୍ରେ ସତୈଲଂ ସ୍ଯାତ୍ କ୍ଷତୌଷଧଂ ।। ୨୮୩.

ଶ୍ରୀ, କପାସ ପତ୍ର, ଭସ୍ମ, ଫଳଉପଳ, ଲୁଣ ଓ ହଳଦୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ପିଣ୍ଡି ତାମା ପତ୍ର ଉପରେ ତେଲ ସହିତ ଲଗାଇଲେ ଘାଉ ଠିକ୍ ହୁଏ।

କୁମ୍ଭୀସାରଂ ପଯୋଯୁକ୍ତଂ ଵହ୍ନିଗ୍ଧଂ ଵ୍ରଣେ ଲିପେତ୍ । ତଦେଵ ନାଶଯେତ୍ସେକାନ୍ନାରିକେଲରଜୋଘୃତମ୍ ।। ୨୮୩.

କୁମ୍ଭୀସାର ଦୁଧ ସହିତ ମିଶାଇ ଅଗ୍ନିରେ ଗରମ କରି ଘାଉ ଉପରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଚାଉଳ, ନଡ଼ିଆ ଚୁରା ଓ ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ସୋଜା ଦୂର କରେ।

ଵିଶ୍ଵାଜମୋଦସିନ୍ଧୂତ୍ଥଚିଞ୍ଚାତ୍ଵଗ୍ଭିଃ ସମାଭଯା । ତକ୍ରେଣୋଷ୍ଣାମ୍ବୁନା ଵାଥ ପୀତାତୀସାରନାଶନୀ ।। ୨୮୩.

ବିଶ୍ୱା, ଅଜମୋଦା, ସିନ୍ଧୁତ୍ଥ ଓ ଟେଂଟୁଳ ଛାଲ ସହିତ ଅଭୟା ମିଶାଇ, ମଟା ଚାଷ ବା ଉଷ୍ଣ ପାଣି ସହିତ ଖାଇଲେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଦିଆରିଆ ଠିକ୍ ହୁଏ।

ଵତ୍ସକାତିଵିଷାଵିଶ୍ଵଵିଲ୍ଲମୁସ୍ତଶ୍ରୃତଂ ଜଲଂ । ସାମେ ପୁରାଣେଽତୀସାରେ ସାସୃକ୍‌ଶୂଲେ ଚ ପାଯଯେତ୍ ।। ୨୮୩.

ବତ୍ସକ, ଅତିବିଷା, ବିଶ୍ୱବିଲ୍ଲ ଓ ମୁଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ପୁରୁଣା କିମ୍ବା ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ଦିଆରିଆ ଓ ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପିଆଯିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗାଦଗ୍ଧଂ ସୁଗତଂ ସିନ୍ଧୁମୁଷ୍ଣାମ୍ବୁନା ପିଵେତ୍ । ଶୂଲଵାନ୍ଥ ଵା ତଦ୍ଧି ସିନ୍ଧୁହିଂଗୁକଣାଭଯା ।। ୨୮୩.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଦେହ ଜଳିବା କିମ୍ବା ବେଦନା ଅଛି, ସିନ୍ଧୁ ଲବଣ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ସହିତ ପିଲେ ଉପକାରୀ; ଯେଉଁଠି ବେଦନା ଅଛି, ସିନ୍ଧୁ, ହିଙ୍ଗୁ, କଣା ଓ ଅଭୟା ଦେବା ଉଚିତ।

କଟୁରୋହୋତ୍କଣାତହ୍କଲାଜଚୂର୍ଣଂ ମଧୁପ୍ଲୁତଂ । ଵସ୍ତ୍ରଚ୍ଛିଦ୍ରଗତଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ତୃଷ୍ଣାଂ ଵିନାଶଯେତ୍ ।। ୨୮୩.

କଟୁରୋହି, ଉତ୍କଣା ଓ କଳାଜ ଚୁରୁଣ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ, କପଡ଼ାର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁହରେ ରଖିଲେ ତିଆରି ପିପାସା ଦୂର କରେ।