ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଯଵାନ୍ନଵିକୃତିଃ ପୂପଂ ଶୁଷ୍କମୂଲକଜନ୍ତଥା । ଶାକଂ ପଟୋଲଵେତ୍ରାଗ୍ରମୁରୁସ୍ତମ୍ଭଵିନାଶନମ୍ ।। ୨୭୯.

ଯବ ଖାଦ୍ୟ, ପିଠା, ଶୁଖିଲା ମୂଳ ଓ ପଟୋଳ, ବେତ୍ର ଆଗ ଭଳି ଶାକ ଦେହର ଜଡ଼ତା ଦୂର କରେ।

ମୁଦ୍‌ଗାଢ଼କମସୂରାଣାଂ ସତିଲୈର୍ଜାଙ୍ଗଲୈ ରସୈଃ । ସସୈନ୍ଧଵଘୃତଦ୍ରାକ୍ଷାଶୁଣ୍ଠ୍ଯାମଲକକୋଲଜୈଃ ।। ୨୭୯.

ମୁଙ୍ଗ, ଆଡ଼ହା, ମସୁରୀ, ତିଳ, ଜଙ୍ଗଲୀ ମାଂସର ରସ, ସେନ୍ଧା ଲୁଣ, ଘିଅ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ଆମଳକୀ ଓ କୋଳା ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଯୂଷୈଃ ପୁରାଣଗୋଧୂମଯଵଶାଲ୍ଯନ୍ନମଭ୍ଯସେତ୍ । ଵିସର୍ପୀ ସସିତାକ୍ଷୌଦ୍ରମୃଦ୍ଵୀକାଦାଡ଼ିମୋଦକମ୍ ।। ୨୭୯.

ପୁରୁଣା ଗହୁଁ, ଯବ ଓ ଚାଉଳର ତରକାରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ବିସର୍ପ ରୋଗୀ ପାଇଁ ତିଳ, ମଧୁ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଦାନା ଦାନିମାର ମିଠା ଖାଇବା ଭଲ।

ରକ୍ତଯଷ୍ଟିକଗୋଧୂମଯଵମୁଦ୍‌ଗାଦିକଂ ଲଘୁ । କାକମାରୀ ଚ ଵେତ୍ରାଗ୍ରଂ ଵାସ୍ତୁକଞ୍ଚ ସୁଵର୍ଚ୍ଚଲା ।। ୨୭୯.

ଲାଲ୍ ଇଖ, ଗହୁଁ, ଯବ ଏବଂ ମୁଗ ଦାଳ ହଳକା ଓ ପଚନସହଜ ଖାଦ୍ୟ। କାକମାରୀ, ବେତର ଶିରା, ବାସୁତି ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର।

ଵାତଶୋଣିତନାଶାଯ ତୋଯଂ ଶସ୍ତଂ ମଧୁ । ନାଶାରୋଗେଷୁ ଚ ହିତଂ ଘୃତଂ ଦୁର୍ଵ୍ଵାପ୍ରସାଧିତମ୍ ।। ୨୭୯.

ବାୟୁ ଓ ରକ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ହଟାଇବା ପାଇଁ ମଧୁ ମିଶିତ ପାଣି ଉପଯୋଗୀ। ଯେଉଁ ରୋଗର ନିରାକରଣ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଦୁର୍ବା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଘିଅ ଲାଭକାରୀ।

ଭୃଙ୍ଗରାଜରସେ ସିଦ୍ଧଂ ତୈଲଂ ଧାତ୍ରୀରସେଽପି ଵା । ନଶ୍ଯଂ ସର୍ଵାମଯେଷ୍ଵିଷ୍ଟଂ ମୂର୍ଦ୍ଧଜନ୍ତୂଦ୍ଭଵେଷୁ ଚ ।। ୨୭୯.

ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସ କିମ୍ବା ଆମଳା ରସରେ ପକାଯାଇଥିବା ତେଲ ନାସା ଦ୍ୱାରା ଦେବାକୁ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ମୁଣ୍ଡର କୀଟ ଜନିତ ଅସୁବିଧାରେ ଉତ୍ତମ।

ଶୀତତୋଯାନ୍ନପାନଞ୍ଚ ତିଲାନାଂ ଵିପ୍ର ଭକ୍ଷଣମ୍ । ଦ୍ଵିଜଜାଢର୍ଯକରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ତୁଷ୍ଟିକରମ୍ପରମ୍ ।। ୨୭୯.

ଢଣ୍ଡା ପାଣି, ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟ, ସେପରି ତିଳ ଖାଇବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଅଳସତା ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ତୃପ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।

ଗଣ୍ଡୂଷଂ ତିଲତୈଲେନ ଦ୍ଵିଜଜାର୍ଢ୍ଯକରଂ ପରଂ । ଵିଡ଼ଙ୍ଗଚୂର୍ଣଂ ଗୋମୂତ୍ରଂ ସର୍ଵ୍ଵଂତ୍ର କୃମିନାଶନେ ।। ୨୭୯.

ତିଳ ତେଲରେ କୁଳକୁଳା କରିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବେଶି ଅଳସ କରେ। ବିରଙ୍ଗ ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଗାଈର ମୁତ୍ର ସମସ୍ତ ପେଟର କୀଟ ନାଶ କରିବାରେ କାମ ଆସେ।

ଧାତ୍ରୀଫଲାନ୍ଯଥାଜ୍ଯଞ୍ଚ ଶିରୋଲେପନମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିରୋରୋଗଵିନାଶାଯ ସ୍ରିଗ୍ଧମୁଷ୍ଣଞ୍ଚ ଭୋଜନମ୍ ।। ୨୭୯.

ଆମଳା ଫଳ ଓ ଘିଅର ଲେପ ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ମୁଣ୍ଡର ରୋଗ ହଟାଇବା ପାଇଁ ତେଲିଆ ଓ ଗରମ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ।

ତୈଲଂ ଵା ଵସ୍ତମୂତ୍ରଞ୍ଚ କର୍ଣପୂରଣମୁତ୍ତମମ୍ । କର୍ଣଶୂଲଵିନାଶାଯ ସର୍ଵଶୁକ୍ତାନି ଵା ଦ୍ଵିଜ ।। ୨୭୯.

ତେଲ କିମ୍ବା ଉଷ୍ଟ୍ରର ମୁତ୍ର କାନରେ ଦେଲେ ଉତ୍ତମ ହୁଏ। କାନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହଟାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମୁକ୍ତା ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।

ଗିରିମୃଚ୍ଚନ୍ଦନଂ ଲାକ୍ଷା ମାଲତୀ କଲିକା ତଥା । ସଂଯୋଜ୍ଯା ଯା କୃତା ଵର୍ତ୍ତିଃ କ୍ଷତଶୁକ୍ରହରୀ ତୁ ସା ।। ୨୭୯.

ପାହାଡ଼ ମାଟି, ଚନ୍ଦନ, ଲାଖ ଓ ମଲତୀ ମୁଞ୍ଚି ଏମାନେ ମିଶାଇ ଯେ ଲେପ ତିଆରି କରାଯାଏ, ଏହା ଶୁକ୍ର ଜନିତ ଆଘାତ ହଟାଇଥାଏ।

ଵ୍ଯୋଷଂ ତ୍ରିଫଲଯା ଯୁକ୍ତଂ ତୁଚ୍ଛକଞ୍ଚ ତଥା ଜଲମ୍ । ସର୍ଵାକ୍ଷିରୋଗଶମନଂ ତଥା ଚୈଵ ରସାଞ୍ଜନମ୍ ।। ୨୭୯.

ଭ୍ୟୋଷ ଏବଂ ତ୍ରିଫଳା ମିଶାଇ, ତୁଚ୍ଛକ ଓ ପାଣି ସହିତ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଆଖି ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ। ରସାଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ଏହିପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।

ଆଜ୍ଯଭୃଷ୍ଟଂ ଶିଲାପିଷ୍ଟଂ ଲୋଧ୍ରକାଞ୍ଜୀକସୈନ୍ଧଵୈଃ । ଆଶ୍ଚ୍ଯୋତନାଵିନାଶାଯ ସର୍ଵନେତ୍ରାମଯେ ହିତମ୍ ।। ୨୭୯.

ଘିଅ କୁ ଶିଳାରେ ଚକି ଲୋଧ୍ର, ତକିଆ ପାଣି ଓ ସେନ୍ଧା ଲୁଣ ସହିତ ମିଶାଇ ଆଖି ଧୋଇବା ଓ ସମସ୍ତ ଆଖି ରୋଗ ଠିକ୍ କରିବାରେ ଉପକୃତ।

ଗିରିମୃଚ୍ଚନ୍ଦନୈର୍ଲେପୋ ଵରିର୍ନେତ୍ରସ୍ଯ ଶସ୍ଯତେ । ନେତ୍ରାମଯଵିଘାତାର୍ଥଂ ତ୍ରିଫଲାଂ ଶୀଲଯେତ୍ ସଦା ।। ୨୭୯.

ପାହାଡ଼ ମାଟି ଓ ଚନ୍ଦନର ଲେପ ଆଖି ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ଆଖି ରୋଗ ରୋକିବାକୁ ତ୍ରିଫଳା ସବୁବେଳେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ରାତ୍ରୌ ତୁ ମଧୁସର୍ପିଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ଜ୍ଜିଜୀଵିଷୁଃ । ଶତାଵରୀରସେ ସିଦ୍ଧୌ ଵୃଷ୍ଯୌ କ୍ଷୀରଘୃତୌ ସ୍ମୃତୌ ।। ୨୭୯.

ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ରାତିରେ ମଧୁ ଓ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଶତାବରୀ ରସ ଦୁଧ ଓ ଘିଅ ସହିତ ପକାଇଲେ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ହୁଏ।

କଲମ୍ବିକାନି ମାଷାଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଯୌ କ୍ଷୀରଘୃତୌ ତଥା । ଆଯୁଷ୍ଯା ତ୍ରିଫଲା ଜ୍ଞେଯା ପୂର୍ଵଵନ୍ମଧୁକାନ୍ଵିତା ।। ୨୭୯.

କଳମ୍ବିକା ଓ ବଡ଼ ମାଟର ଦାଳ ଦୁଧ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ। ତ୍ରିଫଳା ମଧୁକ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ଆୟୁ ବଢ଼ାଏ, ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି।

ମଧୁକାଦିରସୋପେତା ବଲୀପଲିତନାଶିନୀ । ଵଚାସିଦ୍ଧଘୃତଂ ଵିପ୍ରଂ ଭୂତଦୋଷଵିନାଶନମ୍ ।। ୨୭୯.

ମଧୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରସ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପକା କେଶ ହଟାଏ। ବଚା ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଘିଅ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୂତ ଦୋଷ ନାଶ କରେ।

କଵ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିପ୍ରଦଞ୍ଚୈଵ ତଥା ସର୍ଵାର୍ଥସାଧନମ୍ । ଵଲାକଲ୍କକଷାଯେଣ ସିଦ୍ଧମଭ୍ଯଞ୍ଜନେ ହିତମ୍ ।। ୨୭୯.

କବିତା ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ ସାଧନ କରେ। ବଳା ଓ କଳ୍କ କଢ଼ା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଲମ ମସାଜ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।

ରାସ୍ନାସହଚରୈର୍ଵାପି ତୈଲଂ ଵାତଵିକାରିଣାମ୍ । ଅନଭିଷ୍ଯନ୍ଦି ଯଚ୍ଚାନ୍ନଂ ତଦ୍‌ଵ୍ରଣେଷୁ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ।। ୨୭୯.

ରସ୍ନା ଓ ସହଚର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ତେଲ ବାୟୁ ଜନିତ ରୋଗ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଶରୀରରେ ଅଟକାଏ ନାହିଁ, ସେହିଁଠି ଗାଁଠି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ।

ଶକ୍ତୁପିଣ୍ଡୀ ତଥୈଵାମ୍ଲା ପାଚନାଯ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ପକ୍କସ୍ଯ ଚ ତଥା ଭେଦେ ନିମ୍ବଚୂର୍ଣଞ୍ଚ ରୋପଣେ ।। ୨୭୯.

ଶକ୍ତୁ ପିଠା ଓ ଟେଁଟୁଳିଆ ଖାଦ୍ୟ ପଚନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ପାକା ଘାଉ ଓ ତାହାର ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ନିମ ଗୁଣ୍ଡ ଲାଗେ।

ତଥା ଶୂଚ୍ଯୁପଚାରଶ୍ଚ ବଲିକର୍ମ ଵିଶେଷତଃ । ସୂତିକା ଚ ତଥା ରକ୍ଷା ପ୍ରାଣିନାନ୍ତୁ ସଦା ହିତା ।। ୨୭୯.

ଏଭଳି ଶୁଚିତା ରଖିବା ଓ ବିଶେଷ ବଳି କାର୍ଯ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରସବ କାଳରେ ନାରୀମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଉପକୃତ।

ଭକ୍ଷଣଂ ନିମ୍ବପତ୍ରାଣାଂ ସର୍ପଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍ । ତାଲନିମ୍ବଦଲଙ୍କେଶ୍ଯଂ ଜୀର୍ଣନ୍ତୈଲଂ ଯଵା ଘୃତମ୍ ।। ୨୭୯.

ସର୍ପଦଂଶର ଦୂଷଣରେ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଖାଇବା ଉପକାରୀ ହୁଏ; ଏହା ସହିତ ତାଳ ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ପୁରୁଣା ତେଲ, ଯବ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ ମିଳେ।

ଧୂପୋ ଵୃଶ୍ଚିକଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଶିଖିପତ୍ରଘୃତେନ ଵା । ଅର୍କକ୍ଷୀରେଣ ସଂପିଷ୍ଟଂ ଲୋପା ଵୀଜଂ ପଲାଶଜଂ ।। ୨୭୯.

ବିଛି ଡ଼ସିଲେ, ମୟୂର ପଖା ଓ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଧୂପ କରିବା, କିମ୍ବା ଅର୍କ ଗଛର ଦୁଧ ସହିତ ପଦ୍ମ ଓ ପଳାଶ ବୀଜ ଚକି ଲଗାଇଲେ ଉପକାର ମିଳେ।

ଵୃଶ୍ଚିକାର୍ତ୍ତସ୍ଯ କୃଷ୍ଣା ଵା ଶିଵା ଚ ଫଲସଂଯୁତା । ଅର୍କକ୍ଷୀରଂ ଲିତଂ ତୈଲ ପଲଲଞ୍ଚ ଗୁଡ଼ଂ ସମମ୍ ।। ୨୭୯.

ବିଛି ଦଂଶରେ କଳା କୁଅଁଚା କିମ୍ବା ଶିବା ଗଛର ଫଳ ସହିତ, ଅର୍କ ଦୁଧ, ତେଲ, ମାଟି ଓ ଗୁଡ଼ ସମାନ ମାପରେ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଲାଭ ହୁଏ।

ପାନାଜ୍ଜଯତି ଦୁର୍ବାରଂ ଶ୍ଵଵିଷଂ ଶୀଘ୍ରମେଵ ତୁ । ପୀତ୍ଵା ମୂଲଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ତଣ୍ଡୁଲୀଯସ୍ଯ ସର୍ପିଷା ।। ୨୭୯.

କୁକୁର ଦଂଶର ଭୟଙ୍କର ବିଷ ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଯଦି ତଣ୍ଡୁଳିଆ ଗଛର ମୂଳ, ତ୍ରିବୃତ୍ ସମାନ ମାପରେ ଘିଅ ସହିତ ପିଇଯାଏ।

ସର୍ପକୀଟଵିଷାଣ୍ଯାଶୁ ଜଯତ୍ଯତିବଲାନ୍ଯପି । ଚନ୍ଦନଂ ପଦ୍ମକଙ୍କୁଷ୍ଠଂ ତଲାମ୍ବୂଶୀରପାଟଲାଃ ।। ୨୭୯.

ସର୍ପ ଓ କୀଟ ବିଷ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ, ଚନ୍ଦନ, ପଦ୍ମକ, କୁଷ୍ଠ, ତାଳ, ଉଶୀର ଓ ପାଟଳା ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ନିବାରଣ ହୁଏ।

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ଶାରିଵା ସେଲୁର୍ଲୂତାଵିଷହରୋ ଗଦଃ । ଶିରୋଵିରେଚନଂ ଶସ୍ତଂ ଗୁଡ଼ନାଗରକଂ ଦ୍ଵିଜ ।। ୨୭୯.

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ଶାରିବା, ସେଲୁ ଓ ଲୁଟା ଦ୍ୱାରା ବିଷ ହଟେ; ମୁଣ୍ଡ ଶୁଧି ପାଇଁ ଗୁଡ଼ ଓ ନାଗର ଉତ୍ତମ।

ସ୍ନେହପାନେ ତଥା ଵସ୍ତୌ ତୈଲଂ ଘୃତମନୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵେଦନୀଯଃ ପରୋ ଵହ୍ନିଃ ଶୀତାମ୍ଭଃ ସ୍ତମ୍ଭନଂ ପରମ୍ ।। ୨୭୯.

ସ୍ନେହପାନ ଓ ବସ୍ତି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ତେଲ ଓ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶ୍ୱେଦନ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଦେବା ଭଲ, ଏବଂ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିତଳକର।

ତ୍ରିଵୃଦ୍ଧି ରେଚନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵମନେ ମଦନଂ ତଥା । ଵସ୍ତିର୍ଵିରେକୋ ଵମନଂ ତୈଲଂ ସର୍ପିସ୍ତଥା ମଧୁ ।। ୨୭୯.

ବିରେଚନ ପାଇଁ ତ୍ରିବୃତ୍ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଭାମନ ପାଇଁ ମଦନ; ବସ୍ତି, ବିରେଚନ, ଭାମନ, ତେଲ, ଘିଅ ଓ ମଧୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।