ଦେଵାପିର୍ଵ୍ଵାହ୍ଲିକଶ୍ଚୈଵ ସୋମଦତ୍ତସ୍ତୁ ଶାନ୍ତନୋଃ । ଵାହ୍ଲିକାତ୍ସୋମଦତ୍ତୋଽଭୂଦ୍ଭୂରିର୍ଭୂରିସ୍ରଵାଃ ଶଲଃ ।। ୨୭୮.
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କଠାରୁ ଦେବାପି, ବାହ୍ଲିକ ଓ ସୋମଦତ୍ତ; ବାହ୍ଲିକଠାରୁ ସୋମଦତ୍ତ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭୂରି, ଭୂରିଶ୍ରବା ଓ ଶଲ।
ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଶାନ୍ତନୋର୍ଭୀଷ୍ମଃ କାଲ୍ଯାଯାଂ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ୍ଯକଃ । କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯ୍ଯକେ ।। ୨୭୮.
ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମ, କାଳ୍ୟାଠାରୁ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ଜନ୍ମିଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁଞ୍ଚ ଵିଦୁରଞ୍ଚାପ୍ଯଜୀଜନତ୍ । ପାଣ୍ଡୋର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ କୁନ୍ତ୍ଯାଂ ଭୀମଶ୍ଚୈଵାର୍ଜୁନସ୍ତ୍ରଯଃ ।। ୨୭୮.
ତିନିଜଣ: ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବିଦୁର ଜନ୍ମିଲେ; ପାଣ୍ଡୁଙ୍କଠାରୁ କୁନ୍ତୀ ଗର୍ଭରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମିଲେ।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୋର୍ମ୍ମାଦ୍ଯ୍ରାଞ୍ଚ ଦୈଵତଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରିକ୍ଷିଦଭିମନ୍ଯୁତଃ ।। ୨୭୮.
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ମିଳିଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କଠାରୁ ସୌଭଦ୍ର, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରିକ୍ଷିତ ହେଲେ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ପାଣ୍ଡଵାନାଞ୍ଚ ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରାତ୍ । ପ୍ରତିଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ଭୀମସେନାଚ୍ଛ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତିର୍ଦ୍ଧନଞ୍ଜଯାତ୍ ।। ୨୭୮.
ଦ୍ରୌପଦୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିବିନ୍ଧ୍ୟ, ଭୀମସେନଠାରୁ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସହଦେଵାଚ୍ଛ୍ରୁତକର୍ମ୍ମା ଶତାନୀକସ୍ତୁ ନାକୁଲିଃ । ଭୀମସେନାଦ୍ଧିଡ଼ିମ୍ବାଯାମନ୍ଯ ଆସୀଦ୍ ଘଟୋତ୍କଚଃ ।। ୨୭୮.
ସହଦେବଠାରୁ ଶ୍ରୁତକର୍ମା, ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ଶତାନୀକ; ଭୀମସେନ ଓ ହିମ୍ବାଙ୍କଠାରୁ ଘଟୋଟ୍କଚ ଜନ୍ମିଲେ।
ଏତେ ଭୂତା ଭଵିଷ୍ଯାଶ୍ଚ ନୃପାଃ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଗତାଃ କାଲେନ କାଲୋ ହି ହରିସ୍ତଂ ପୂଜଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜ ।। ୨୭୮.
ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ, ଗଣନାରେ ଅସଂଖ୍ୟ; ସମୟ ସହିତ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ, କାଳ ହେଉଛନ୍ତି ହରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
ହୋମମଗ୍ନୌସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କୁରୁ ସର୍ଵ୍ଵପ୍ରଦଂ ଯତଃ ।। ୨୭୮.
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ହୋମ କର।
ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଆଯୁର୍ଵେଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୁଶ୍ରୁତାଯ ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦେଵୋ ଧନ୍ଵନ୍ତରିଃ ସାରଂ ମୃତସଞ୍ଜୀଵନୀକରଂ ।। ୨୭୯.
ଅଗ୍ନି କହିଲେ — ମୁଁ ଏହିବେଳେ ଆୟୁର୍ବେଦ ଉପଦେଶ କରିବି, ଯାହା ଦେବତା ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ମୃତକଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଇପାରେ।
ସୁଶ୍ରୁତ ଉଵାଚ ଆଯୁର୍ଵେଦଂ ମମ ବ୍ରୂହି ନରାଶ୍ଵେଭରୁଗର୍ଦନମ୍ । ସିଦ୍ଧଯୋଗାନ୍ ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରାନ୍ ମୃତସଞ୍ଜୀଵନୀକରାନ୍ ।। ୨୭୯.
ସୁଶ୍ରୁତ କହିଲେ — ମୋତେ ସେହି ଆୟୁର୍ବେଦ ଶିଖାଅ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଗାଈଙ୍କ ରୋଗ ଦୂର କରେ; ଏହି ସହିତ ସଫଳ ଯୋଗ, ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମୃତକଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇପାରୁଥିବା ଉପାୟ ମଧ୍ୟ କୁହ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ ରକ୍ଷନ୍ ବଲଂ ହି ଜ୍ଵରିତଂ ଲଙ୍ଘିତଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଭିଷକ୍ । ସଵିଶ୍ଵଂ ଲାଜମଣ୍ଡନ୍ତୁ ତୃଡ୍ଜ୍ଵରାନ୍ତଂ ଶ୍ରୃତଂ ଜଲମ୍ ।। ୨୭୯.
ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ — ଜ୍ୱର ହେଲେ ଶକ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଡାକ୍ତର ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ହଳୁକା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଭୁନା ଯବ ଓ ଲାଜା, ଏବଂ ଉବା ଏବଂ ଶିତଳ ଜଳ ପାନ କଲେ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଜ୍ୱର ଶମିତ ହୁଏ।
ମୁସ୍ତପର୍ପଟକୋଶୀରଚନ୍ଦନୋଦୀଚ୍ଯନାଗରୈଃ । ଷଡ଼ହେ ଚ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ତିକ୍ତକଂ ପାଯଯେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ ।। ୨୭୯.
ମୁସ୍ତା, ପର୍ପଟ, କୋଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଉଦୀଚ୍ୟ, ନାଗର ଏବଂ ଜ୍ୱର ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲେ ତିକ୍ତ ଔଷଧ ଦେବା ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ।
ସ୍ନେହଯେତ୍ତ୍ଯକ୍ତଦୋଷନ୍ତୁ ତତସ୍ତଞ୍ଚ ଵିରେଚଯେତ୍ । ଜୀର୍ଣାଃ ଷଷ୍ଟିକନୀଵାରରକ୍ତଶାଲିପ୍ରମୋଦକାଃ ।। ୨୭୯.
ତେଲ ଲଗାଇ ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପରେ ବିରେଚନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଭଲ ଭାବେ ରନ୍ଧା ଷଷ୍ଟିକ ଚାଉଳ, ନିବାର, ରକ୍ତ ଚାଉଳ ଓ ପ୍ରମୋଦକ ଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ତଦ୍ଵିଧାସ୍ତେ ଜ୍ଵରେଷ୍ଵିଷ୍ଟା ଯଵାନାଂ ଵିକୃତିସ୍ତଥା । ମୁଦ୍ଗା ମସୂରାଶ୍ଚଣକାଃ କୁଲତ୍ଥାସ୍ଚ ସକୁଷ୍ଠକାଃ ।। ୨୭୯.
ଏପରି ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ୱରରେ ଦେବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ସହିତ ଯବର ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ, ମୁଗ ଡାଲି, ମସୁର ଡାଲି, ଚଣା, କୁଳଥି ଓ କୁଷ୍ଠ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଆଟକ୍ଯୋ ନାରକାଦ୍ଯାଶ୍ଚ କର୍କ୍କୋଟକକଟୋଲ୍ଵକମ୍ । ପଟୋଲଂ ସଫଲଂ ନିମ୍ବଂ ପର୍ପଟଂ ଦାଡିମଂ ଜ୍ଵରେ ।। ୨୭୯.
ଆଟକ୍ୟ, ନରକ, କର୍କଟକ, କଟୋଲ୍ବକ, ଫଳ ସହିତ ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ପର୍ପଟ ଓ ଦାଡିମା ଜ୍ୱରରେ ଉପକାରୀ।
ଅଧୋଗେ ଵମନଂ ଶସ୍ତମୂଦ୍ର୍ଧ୍ଵଗେ ଚ ଵିରେଚନମ୍ । ରକ୍ତପିତ୍ତେ ତଥା ପାନଂ ଷଡଙ୍ଗଂ ଶୁଣ୍ଠିଵର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ।। ୨୭୯.
ଅଧୋଗତ ରୋଗରେ ବମନ ଭଲ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ରୋଗରେ ବିରେଚନ ଉପଯୁକ୍ତ; ରକ୍ତପିତ୍ତରେ ଶୁଂଠି ବିନା ଷଡଅଙ୍ଗ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ରୁଗୋଧୂମଲାଜାଶ୍ଚ ଯଵଶାଲିମସୂରକାଃ । ସକୁଷ୍ଠଚଣକା ମୁଦ୍ଗା ଭକ୍ଷ୍ଯା ଗୋଧୂମକା ହିତାଃ ।। ୨୭୯.
ଭୁନା ଯବ, ଗହୁଁ, ଚାଉଳ, ମସୁର ଡାଲି, କୁଷ୍ଠ ଓ ଚଣା ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ମୁଗ ଡାଲି ଭଲ; ଗହୁଁର ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଉପକାରୀ।
ସାଧିତା ଘୃତଦୁଗ୍ଧାଭ୍ଯାଂ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଵୃଷରସୋ ମଧୁ । ଅତୀସାରେ ପୁରାଣାନାଂ ଶାଲୀନାଂ ଭକ୍ଷଣଂ ହିତଂ ।। ୨୭୯.
ଘିଅ ଓ ଦୁଧରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ, ମଧୁ, ବୃଷ ମୁତ୍ର ଓ ମଧୁ ଉପଯୁକ୍ତ; ପୁରୁଣା ଚାଉଳ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅତିସାରରେ ଭଲ।
ଅନଭିଷ୍ଯନ୍ଦି ଯଚ୍ଚାନ୍ନଂ ଲୋଧ୍ରଵଲ୍କଲସଂଯୁତମ୍ । ମାରୁତଂ ଵର୍ଜ୍ଜଯେଦ୍ ଯତ୍ନଃ କାର୍ଯ୍ଯୋ ଗୁଲ୍ମେଷୁ ସର୍ଵଥା ।। ୨୭୯.୧୧ ଵାଟ୍ଯଂ କ୍ଷୀରେଣ ଚାଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵାସ୍ତୂକଂ ଘୃତସାଧିତଂ । ଗୋଧୂମଶାଲଯସ୍ତିକ୍ତା ହିତା ଜଠରିଣାମଥ ।। ୨୭୯.
ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଅବରୋଧ କରେନାହିଁ, ଲୋଧ୍ର ଛାଲ ମିଶିଥିବା ତାହା ଉପଯୁକ୍ତ; ଗୁଲ୍ମ ରୋଗରେ ବାୟୁକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନିରେ ଏଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ। ଦୁଧ ସହିତ ଭାଜା ଶାକ ଖାଇବା, ଘିଅରେ ତିଆରି ଭାଜି ଖାଇବା ଭଲ; ଗହୁଁ ଓ ଚାଉଳ, ତିକ୍ତ ଶାକ ଜଠର ରୋଗୀଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଗୋଧୂମଶାଲଯୋ ମୁଦ୍ଗା ବ୍ରହ୍ମର୍କ୍ଷଖଦିରୋଽଭଯା । ପଞ୍ଚକୋଲଞ୍ଜାଙ୍ଗଲାଶ୍ଚ ନିମ୍ବଧାତ୍ର୍ଯାଃ ପଟୋଲକାଃ ।। ୨୭୯.
ଗହୁଁ, ଚାଉଳ, ମୁଗ ଡାଲି, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଖଦିର, ହରିତକୀ, ପଞ୍ଚ କୋଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଶାକ, ନିମ୍ବ, ଆମଳକୀ ଓ ପଟୋଳ ଖାଇବାକୁ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଛି।
ମାତୁଲଙ୍ଗରସାଜାତିଶୁଷ୍କମୂଲକସୈନ୍ଧଵାଃ । କୁଷ୍ଠିନାଞ୍ଚ ତତା ଶସ୍ତଂ ପାନାର୍ଥେ ଖଦିରୋଦକଂ ।। ୨୭୯.
ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ରସ, ଯାତି, ଶୁଖିଲା ମୂଳ ଓ ସେନ୍ଧା ଲୁଣ; କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଖଦିର ଜଳ ପାନ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ମସୂରମୁଦ୍ଗୌ ପେଯାର୍ଥେ ଭୋଜ୍ଯା ଜୀର୍ଣାଶ୍ଚ ଶାଲଯଃ । ନିମ୍ବପର୍ପଟକୈଃ ଶାକୈର୍ଜ୍ଜାଙ୍ଗଲାନାଂ ତଥା ରସଃ ।। ୨୭୯.
ମସୁର ଓ ମୁଗ ଡାଲି ପେୟ ପାଇଁ ଭଲ, ଭଲ ଭାବେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ; ନିମ୍ବ ଓ ପର୍ପଟ ଶାକ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁର ରସ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଵିଡଙ୍ଗଂ ମରିଚଂ ମୁସ୍ତଂ କୁଷ୍ଠଂ ଲୋଧ୍ରଂ ସୁଵର୍ଚ୍ଚିକା । ମନଃ ଶିଲା ଚ ଵାଲେଯଃ କୁଷ୍ଠହା ମୂତ୍ରପେଷିତଃ ।। ୨୭୯.
ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ମରିଚ, ମୁସ୍ତା, କୁଷ୍ଠ, ଲୋଧ୍ର, ସୁବର୍ଚ୍ଚିକା, ମନଶିଳା ଓ ବାଲେୟ — ଏହାମାନେ ମୁତ୍ରରେ ଚକୁଟି କରି ଦେଲେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ନଶ୍ୟ କରେ।
ଅପୂପକୁଷ୍ଠକୁଲ୍ମାଷଯଵାଦ୍ଯା ମେହିନାଂ ହିତାଃ । ଯଵାନ୍ନଵିକୃତିର୍ମୁଦ୍ଗା କୁଲତ୍ଥା ଜୀର୍ଣଶାଲଯଃ ।। ୨୭୯.
ପିଠା, କୁଷ୍ଠ, କୁଲ୍ମାଷ, ଯବ ଓ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ମେହ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଉପକାରୀ; ଯବ, ମୁଗ ଡାଲି, କୁଳଥି ଓ ଭଲ ଭାବେ ରନ୍ଧା ଚାଉଳ ଉପଯୁକ୍ତ।
ତିକ୍ତରୁକ୍ଷାଣି ଶାକାନି ତିକ୍ତାନି ହରିତାନି ଚ । ତୈଲାନି ତିଲଶିଗ୍ରୁକଵିଭୀତକେଙ୍ଗୁଦାନି ଚ ।। ୨୭୯.
ତିକ୍ତ ଓ ଶୁଖିଲା ଶାକ, ତିକ୍ତ ହରିତ ଶାକ; ତିଳ, ସୋରିଷ, ବିଭୀତକ ଓ ଏଂଗୁଡ଼ ତେଲ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ମୁଦ୍ଗାଃ ସଯଵଗୋଧୂମା ଧାନ୍ଯଂ ଵର୍ଷସ୍ଥିତଞ୍ଚ ଯତ୍ । ଜାଙ୍ଗଲସ୍ଯ ରସଃ ଶସ୍ତୋ ଭୋଜନେ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମିଣାଂ ।। ୨୭୯.
ମୁଗ ଡାଲି ସହିତ ଯବ ଓ ଗହୁଁ, ଏବଂ ବର୍ଷ ଧରି ରଖିଥିବା ଧାନ୍ୟ; ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁର ରସ ରାଜୟକ୍ଷ୍ମାରେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କୌଲତ୍ଥମୌଦ୍ଗକୋ ରାସ୍ନାଶୁଷ୍କମୂଲକଜାଙ୍ଗଲୈଃ । ପୂପୈର୍ଵା ଵିସ୍କିରୈଃ ସିଦ୍ଧୈର୍ଦଧିଦାଡ଼ିମସାଧିତୈଃ ।। ୨୭୯.
କଳଥ, ବରା, ରସ୍ନା, ଶୁଖିଲା ମୂଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ମାଂସ, କିମ୍ବା ଫୁଲ, କିମ୍ବା ଦହି ଓ ଦାନା ଦାନିମା ସହିତ ପକାଇଥିବା ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ମାତୁଲଙ୍ଗରସକ୍ଷୌଦ୍ରଦ୍ରାକ୍ଷାଵ୍ଯୋଷାଦିସଂସ୍କୃତୈଃ । ଯଵଗୋଧୂମଶାଲ୍ଯନ୍ନୈର୍ଭୋଜ୍ଯେଚ୍ଛ୍ଵାସକାସିନଂ ।। ୨୭୯.
ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ରସ, ମଧୁ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ପିପ୍ପଳି ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ପକାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଯବ, ଗହୁଁ, ଚାଉଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ୱାସ ଓ କାଶ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।
ଦଶମୂଲଵଲାରାସ୍ନାକୁଲତ୍ଥୈରୁପସାଧିତାଃ । ପେଯାଃ ପୂପରସାଃ କ୍କାଥାଃ ଶ୍ଵାସହିକ୍କାନିଵାରଣା ।। ୨୭୯.
ଦଶମୂଳ, ବଳା, ରସ୍ନା ଓ କଳଥ ସହିତ ପକାଇଥିବା ଖିଚୁଡ଼ି, ତରକାରି ଓ କଢ଼ା ଶ୍ୱାସ ଓ ହିକ୍କା ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ।
ଶୁଷ୍କମୂଲକକୌଲତ୍ଥମୂଲଜାହ୍ଗଲଜୈ ରସୈଃ । ଯଵଗୋଧୂମଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ ଜୀର୍ଣଂ ସୋଶୀରମାଚରେତ୍ ।। ୨୭୯.
ଶୁଖିଲା ମୂଳ, କଳଥ ଓ ଜଙ୍ଗଲୀ ମୂଳର ରସ ସହିତ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଯବ, ଗହୁଁ ଓ ଚାଉଳ ଏବଂ ଉଶୀର ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ।