ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଵଜ୍ରାଦ୍ଯା ଯାଦଵାଃ ସୁମହାଵଲାଃ । ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ଯାଦଵାନାଂ ଷଷ୍ଟିର୍ଲକ୍ଷାଣି ଦାନଵାଃ ।। ୨୭୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାଦବ ଜନ୍ମିଲେ; ଯାଦବମାନେ ତିନି କୋଟି ଥିଲେ ଓ ଦାନବ ଷାଠି ହଜାର ଥିଲେ।

ମନୁଷ୍ଯେ ବାଧକା ଯେ ତୁ ନନ୍ନାଶାଯ ବଭୂଵ ସଃ । କର୍ତ୍ତୁ କର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ମନୁଷ୍ଯୋ ଜାଯତେ ହରିଃ ।। ୨୭୬.

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ହରି କର୍ମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି।

ଦେଵାସୁରାଣାଂ ସଙ୍‌ଗ୍ରାମା ଦାଯାର୍ଥଂ ଦ୍ଵାଦଶାଭଵନ୍ । ପ୍ରଥମୋ ନାରସିଂହସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଵାମନୋ ରଣଃ ।। ୨୭୬.

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ପ୍ରଥମ ଥିଲା ନରସିଂହ ଯୁଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା ବାମନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ।

ସଙ୍‌ଗ୍ରାମସ୍ତ୍ଵଥ ଵାରାହଶ୍ଚତୁର୍ଥୋଽମୃତମନ୍ଥନଃ । ତାରକାମଯସଙ୍‌ଗ୍ରାମଃ ଷଷ୍ଠୋ ହ୍ଯାଜୀଵକୋ ରଣଃ ।। ୨୭୬.

ତାପରେ ବାରାହ ଯୁଦ୍ଧ, ଚତୁର୍ଥ ଥିଲା ଅମୃତ ମନ୍ଥନ; ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ, ଷଷ୍ଠ ଥିଲା ଆଜୀବକ ଯୁଦ୍ଧ।

ତ୍ରୈପୁରଶ୍ଚାନ୍ଧକବଧୋ ନଵମୋ ଵୃତ୍ରଘାତକଃ । ଜିତୋ ହାଲାହଲଶ୍ଚାଥ ଘୋରଃ କୋଲାହଲୋ ରଣଃ ।। ୨୭୬.

ତ୍ରିପୁର ଯୁଦ୍ଧ, ଆନ୍ଧକ ବଧ, ନବମ ଥିଲା ବୃତ୍ର ବଧ; ହାଳାହଳ ହରାଇବା, ଏବଂ ପରେ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧ।

ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଶ୍ଚୋରୋ ଵିଦାର୍ଯ୍ଯ ଚ ନଖୈଃ ପୁରା । ନାରସିଂହୋ ଦେଵପାଲଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ କୃତଵାନ୍ ନୃପମ୍ ।। ୨୭୬.

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ନରସିଂହ ଦେବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନଖରେ ଭାଗିଦେଇ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ ।

ଦେଵାସୁରେ ଵାମନଶ୍ଚ ଛତିତ୍ଵା ବଲିମୂର୍ଜ୍ଜତମ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ କାଶ୍ଯପୋଽଦିତିସମ୍ଭଵଃ ।। ୨୭୬.

ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାମନ ବଳିଙ୍କୁ ଦମନ କରି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ।

ଵରାହସ୍ତୁ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ହତ୍ଵା ଦେଵାନପାଲଯତ୍ । ଉଜ୍ଜହାର ଭୁଵଂ ମଗ୍ନାଂ ଦେଵଦେଵୈରଭିଷ୍ଟୁତଃ ।। ୨୭୬.

ବରାହ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ହତ୍ୟା କରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ । ଦେବମଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସେ ଡୁବିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ ।

ମନ୍ଥାନଂ ମନ୍ଦରଂ କୃତ୍ଵା ନେତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଵାସୁକିମ୍ । ସୁରାସୁରୈଶ୍ଚ ମଥିତଂ୨ ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚାମୃତଂ ।। ୨୭୬.

ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ମଥାନ ଏବଂ ବାସୁକୀକୁ ରସି କରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଥନ କଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ମିଳିଲା ।

ତାରକାମଯସଙ୍‌ଗ୍ରାମେ ତଦା ଦେଵାଶ୍ଚ ପାଲିତାଃ । ନିଵାର୍ଯ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଂ ଗୁରୂନ୍ ଦେଵାନ୍ ଦାନଵାନ୍ସୋମଵଂଶକୃତ୍ ।। ୨୭୬.

ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ଗୁରୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିଲେ ଏବଂ ସୋମବଂଶୀ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲେ ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵଶିଷ୍ଠାତ୍ରିକଵଯଶ୍ଚ ରଣେ ସୁରାନ୍ । ଅପାଲଯନ୍ତେ ନିର୍ଵ୍ଯାର୍ଯ୍ଯ ରଗଦ୍ଵେଷାଦିଦାନଵାନ୍ ।। ୨୭୬.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ତିନି ଋଷି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଦ୍ୱେଷ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ କଲେ ।

ପୃଥ୍ଵୀରଥେ ବ୍ରହ୍ମଯନ୍ତୁରୀଶସ୍ଯ ଶରଣୋ ହରିଃ । ଦଦାହ ତ୍ରିପୁରଂ ଦେଵପାଲକୋ ଦୈତ୍ଯମର୍ଦନଃ ।। ୨୭୬.

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହରି ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ତ୍ରିପୁର ନଗରକୁ ଦହନ କଲେ ।

ଗୌରୀଂ ଜିହୀର୍ଷୁଣା ରୁଦ୍ରମନ୍ଧକେନାର୍ଦିତଂ ହରିଃ । ଅନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ରେଵତ୍ଯାଂ ଚକ୍ରେଚାନ୍ଧାସୁରାର୍ଦନମ୍ ।। ୨୭୬.

ଗୌରୀଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକ ଦେବତା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଥିଲେ, ହରି ରେବତୀ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ ଏହି ଅନ୍ଧ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କଲେ ।

ଵୃତ୍ରେ ଦେଵହରଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵଧର୍ମ୍ମାନପାଲଯତ୍ ।। ୨୭୬.

ଦେବତାଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି, ବିଷ୍ଣୁ ବୃତ୍ର ନାମକ ଦେବଶତ୍ରୁକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ ।

ଶାଲ୍ଵାଦୀନ୍ ଦାନଵାନ୍ ଜିତ୍ଵା ହରିଃ ପରଶୁରାମକଃ । ଅପାଲଯତ୍ ସୁରାଦୀଂଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ଟକ୍ଷତ୍ରଂ ନିହତ୍ଯ ଚ ।। ୨୭୬.

ହରି ପରଶୁରାମ ରୂପେ ଶାଲ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କ ନେତାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କଲେ ।

ହାଲାହଲଂ ଵିଷଂ ଦୈତ୍ଯଂ ନିରାକୃତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ । ଭଯଂ ନିର୍ଣାଶଯାମାସ ଦେଵାନାଂ ମଧୁସୂଦନଃ ।। ୨୭୬.

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହାଳାହଳ ବିଷ ଓ ଦାନବ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ମଧୁସୂଦନ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କଲେ ।

ହାଲାହଲଂ ଵିଷଂ ଯଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯଃ କୋଲାହଲୋ ଜିତଃ । ପାଲିତାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁନା ଧମ୍ମପାଲନାତ୍ ।। ୨୭୬.

କୋଳାହଳ ନାମକ ଦାନବ ଓ ହାଳାହଳ ବିଷକୁ ବିଜୟ କରାଗଲା, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ ।

ଦେଵାସୁରେ ରଣେ ଯଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯଃ କୋଲାହଲୋ ଜିତଃ । ପାଲିତାଶ୍ଚ ସୁରାଃ ସର୍ଵ୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁନା ଧର୍ମ୍ମପାଲନାତ୍ ।। ୨୭୬.

ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ କୋଳାହଳ ଦାନବ ହାରିଗଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ ।

ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଦେଵତା ହରିଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଯଚ୍ଛ ନୈଵୋକ୍ତମଵତାରା ହରେରିମେ ।। ୨୭୬.

ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର, ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ—ଯାହା କୁହାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଅକୁହା ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହରିଙ୍କ ଅବତାର ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ତୁର୍ଵ୍ଵସୋଶ୍ଚ ସୁତୋ ଵର୍ଗୋ ଗୋଭାନୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ । ଗୋଭାନୋରାସୀତ୍ ତ୍ରୈଶାନିସ୍ତ୍ରୈଶାନେସ୍ତୁ କରନ୍ଧମଃ ।। ୨୭୭.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ତୁର୍ବସୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବର୍ଗ; ବର୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୋଭାନୁ; ଗୋଭାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତ୍ରୈଶାନି; ତ୍ରୈଶାନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ କରନ୍ଧମ ।

କରନ୍ଧମାନ୍ମରୁତ୍ତୋଭୂଽଦ୍‌ଦୁଷ୍ମନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ । ଦୁଷ୍ମନ୍ତସ୍ଯ ଵରୂଥୋଽଭୂଦ୍‌ଗାଣ୍ଡୀରସ୍ତୁ ଵରୂଥତଃ ।। ୨୭୭.

କରନ୍ଧମଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୁତ୍ତ; ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ମନ୍ତ; ଦୁଷ୍ମନ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଲେ ବରୂଥ, ବରୂଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗାଣ୍ଡୀର ।

ଗାଣ୍ଡୀରାଚ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରଃ ପଞ୍ଚ ଜାନପଦାସ୍ତତଃ । ଗାନ୍ଧାରାଃ କେରଲାଶ୍ଚୋଲାଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯାଃ କୋଲା ମହାବଲାଃ ।। ୨୭୭.

ଗାଣ୍ଡୀରଠାରୁ ଗାନ୍ଧାର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଜନପଦ ହେଲେ: ଗାନ୍ଧାର, କେରଳ, ଚୋଳ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଓ କୋଳା, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯସ୍ତୁ ଵଭ୍ରୁସେତୁଶ୍ଚ ଵଭ୍ରୁସେତୋଃ ପୁରୋଵସୁଃ । ତତୋ ଗାନ୍ଧାରା ଗାନ୍ଧାରୈର୍ଘର୍ମ୍ମୋ ଘର୍ମ୍ମାଦ୍ ଘୃତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୭.

ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ବଭ୍ରୁସେତୁ; ବଭ୍ରୁସେତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୋବସୁ; ତାପରେ ଗାନ୍ଧାର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଘର୍ମ, ଘର୍ମଠାରୁ ଘୃତ ହେଲେ ।

ଘୃତାତ୍ତୁ ଵିଦୁଷସ୍ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଚେତାସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଶତମ୍ । ଆନଦ୍ରଶ୍ଚ ସଭାନରଶ୍ଚାକ୍ଷୁପଃ ପରମେଷୁକଃ ।। ୨୭୭.

ଘୃତରୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶତମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁଅ ହେଲେ—ଆନଦ୍ରା, ସଭାନର, ଆକ୍ଷୁପ ଓ ପରମେଷୁକ।

ସଭାନରାତ୍ କାଲାନଲଃ କାଲାନଲଜସୃଞ୍ଜଯଃ । ପୁରଞ୍ଜଯଃ ସୃଞ୍ଜଯସ୍ଯ ତତ୍ପୁତ୍ରୋ ଜନମେଜଯଃ ।। ୨୭୭.

ସଭାନରଙ୍କଠାରୁ କାଳାନଳ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ କାଳାନଳଜ ସୃଞ୍ଜୟ; ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପୁରଞ୍ଜୟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଜନମେଜୟ।

ତତ୍ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ମହାଶାଲସ୍ତୁତ୍ପୁତ୍ରୋଽଭୂନ୍ମହାମନାଃ । ତସ୍ମାଦୁଶୀନରୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୃଗାଯାନ୍ତୁ ତୃଗସ୍ତତଃ ।। ୨୭୭.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ମହାଶାଳ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ମହାମନା; ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଶୀନର, ପରେ ଋଗାୟନ୍ତୁ, ତାପରେ ତୃଗ ହେଲେ।

ନରାଯାନ୍ତୁ ନରଶ୍ଚାସୀତ୍ କୃମିସ୍ତୁ କୃମିତଃ ସୁତଃ । ଦଶାଯାଂ ସୁବ୍ରତୋ ଜଜ୍ଞେ ଦୃଶଦ୍ଵତ୍ଯାଂ ଶିଵିସ୍ତଥା ।। ୨୭୭.

ନରାୟନ୍ତୁଠାରୁ ନର ହେଲେ; କ୍ରିମିଠାରୁ କ୍ରିମିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ; ଦଶାରେ ସୁବ୍ରତ ଜନ୍ମିଲେ, ଦୃଶଦ୍ୱତୀରେ ଶିବି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶିଵେଃ ପୁତ୍ତ୍ରାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ପୃଥୁଦର୍ଭଶ୍ଚ ଵୀରକଃ । କୈକେଯୋ ଭଦ୍ରକସ୍ତେଷାଂ ନାମ୍ନା ଜନପଦାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୨୭୭.

ଶିବିଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ—ପୃଥୁଦର୍ଭ, ବୀରକ, କୈକେୟ ଓ ଭଦ୍ରକ; ତାଙ୍କ ନାମରେ ଶୁଭ ଜନପଦ ହେଲା।

ତିତିକ୍ଷୁରୁଶୀନରଜସ୍ତିତିକ୍ଷୋସ୍ଚ ରୁଷଦ୍ରଯଃ । ରୁଷଦ୍ରଥାଦଭୂତ୍ପୈଲଃ ପୈଲାଚ୍ଚ ସୁତପାଃ ସୁତଃ ।। ୨୭୭.

ତିତିକ୍ଷୁ ଉଶୀନରଜଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ, ତିତିକ୍ଷୁଠାରୁ ରୁଷଦ୍ରୟ; ରୁଷଦ୍ରଥଠାରୁ ପୈଳ, ପୈଳଙ୍କୁ ସୁତପା ପୁଅ ହେଲେ।