ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତାମନ୍ତଃପ୍ରସଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗର୍ଭଂ ତ୍ଯଜାବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ । ଗର୍ଭସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଽଥ ପ୍ରାହାହଂ ସୋମସମ୍ଭଵଃ ॥ ୨୭୪.

ସେ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହିଲେ। ତ୍ୟାଗିତ ଗର୍ଭ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲା, 'ମୁଁ ସୋମର ସନ୍ତାନ।'

ଏଵଂ ସୋମାଦ୍‌ ବୁଧଃ ପୁତ୍ତ୍ରଃ ପୁତ୍ତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁରୂରଵାଃ । ସ୍ଵର୍ଗନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋର୍ଵଶୀ ସା ତଂ ଵରଯାମାସ ଚାପ୍ସରାଃ ॥ ୨୭୪.

ଏଭଳି ସୋମଙ୍କୁ ପୁଅ ବୁଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପୁରୁରବା। ଉର୍ବଶୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ବରିଲେ।

ତଥା ସହାଚରଦ୍ରାଜା ଦଶଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ । ପଞ୍ଚ ଷଟ୍ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ମହାମୁନେ ॥ ୨୭୪.

ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଦଶ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ ଓ ଆଠ ବର୍ଷ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ, ମହାମୁନି।

ଏକୋଽଗ୍ନିରଭଵତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ତେନ ତ୍ରେତା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତା । ପୁରୂରଵା ଯୋଗଶୀଲୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଲୋକମୀଯିଵାନ୍ ॥ ୨୭୪.

ଆରମ୍ଭରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୁରୁରବା, ଯୋଗରେ ଲିନ୍ନ ଥିବା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ।

ଆଯୁର୍ଦୃଢାଯୁରଶ୍ଵାଯୁର୍ଧନାଯୁର୍ଧୃତିମାନ୍ ଵସୁଃ । ଦିଵିଜାତଃ ଶତାଯୁଶ୍ଚ ସୁଷୁଵେ ଚୋର୍ଵ୍ଵଶୀ ନୃପାନ୍ ॥ ୨୭୪.

ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଆୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ଅଶ୍ୱାୟୁ, ଧନାୟୁ, ଧୃତିମାନ୍, ବସୁ, ଦିବିଜାତ, ଶତାୟୁ ନାମକ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଆଯୁଷୋ ନହୁଷଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶର୍ମ୍ମା ରଜିସ୍ତଥା । ଦର୍ଭୋ ଵିପାପ୍ମା ପଞ୍ଚାଗନ୍ଯଂ ରଜେଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ହ୍ଯଭୂତ୍ ॥ ୨୭୪.

ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନହୁଷ; ତେଣୁ ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା ଓ ରଜି ମଧ୍ୟ; ଦର୍ଭ, ବିପାପ୍ମା ଓ ପଞ୍ଚାଗନ୍ୟ; ରଜିଙ୍କ ଏକଶଏ ପୁଅ ଥିଲେ।

ରାଜେଯା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତା ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତଵରୋ ରଜିଃ । ଦେଵାସୁରେ ରଣେ ଦୈତ୍ଯାନବଧୀତ୍ ସୁରଯାଚିତଃ ॥ ୨୭୪.

ସେମାନେ 'ରାଜେୟ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ପାଇଥିବା ରଜି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବଧ କଲେ।

ଗତାଯେନ୍ଦ୍ରାଯ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଦତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଦିଵଙ୍ଗତଃ । ରଜେଃ ପୁତ୍ରୈର୍ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଶକ୍ରସ୍ଯାଥ ସୁଦୁର୍ମ୍ମନାଃ ॥ ୨୭୪.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ରଜି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ପରେ ରଜିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଖରାପ ମନସ୍କାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କଲେ।

ଗ୍ରହଶାନ୍ତ୍ଯାଦିଵିଧିନା ଗୁରୁରିନ୍ଦ୍ରାଯ ତଦ୍ଦଦୌ । ମୋହଯିତ୍ଵା ରଜିସୁତାନାସଂସ୍ତେ ନିଜଧର୍ମ୍ମଗାଃ ॥ ୨୭୪.

ଗ୍ରହଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଲେ; ରଜିଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଲେ।

ନହୁଷସ୍ଯ ସୁତାଃ ସପ୍ତ ଯତିର୍ଯ୍ଯଯାତିରୁତ୍ତମଃ । ଉଦ୍ଭଵଃ ପଞ୍ଚକଶ୍ଚୈଵ ଶର୍ଯ୍ଯାତିମେଘପାଲକୌ ॥ ୨୭୪.

ନହୁଷଙ୍କ ସାତି ପୁଅ ଥିଲେ: ଯତି, ଉତ୍ତମ ଯୟାତି, ଉଦ୍ଭବ, ପଞ୍ଚକ, ଶର୍ୟାତି ଓ ମେଘପାଳକ।

ଯତିଃ କୁମାରଭାଵେଽପି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହରିଂ ଗତଃ । ଦେଵଯାନୀ ସୁକ୍ରକନ୍ଯା ଯଯାତେଃ ପତ୍ନ୍ଯଽଭୂତ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

ଯତି, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ, ସେତେବେଳେ ଯୟାତିଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

ଵୃଷପର୍ଵ୍ଵଜା ସର୍ମ୍ମିଷ୍ଠା ଯଯାତେଃ ପଞ୍ଚ ତତ୍ସୁତାଃ । ଯଦୁଞ୍ଚ ତୁର୍ଵ୍ଵସୁଞ୍ଚୈଵ ଦେଵଯାନୀ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥ ୨୭୪.

ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଯୟାତିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଦେଲେ; ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯଞ୍ଚାନୂଞ୍ଚ ପୂରୁଞ୍ଚ ଶର୍ମ୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵ୍ଵଣୀ । ଯଦୁଃ ପୂରୁଶ୍ଚାଭଵତାନ୍ତେଷାଂ ଵଂଶଵିଵର୍ଦ୍ଧନୌ ॥ ୨୭୪.

ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ — ଏହିମାନେ ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦୁ ଓ ପୁରୁ ନିଜ ଗୋତ୍ରକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଯଦୋରାସନ୍‌ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରା ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତେଷୁ ସହସ୍ରଜିତ୍ । ନୀଲାଞ୍ଜିକୋ ରଧୁଃ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଃ ଶତଜିଚ୍ଚ ସହସ୍ରଜିତ୍ ।। ୨୭୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯଦୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ସହସ୍ରଜିତ୍; ସହସ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ନୀଳାଞ୍ଜିକ, ରଧୁ, କ୍ରୋଷ୍ଟୁ ଓ ଶତଜିତ୍।

ଶତଜିଦ୍ଧୈହଯୋ ରେଣୁହଯୋ ହଯ ଇତି ତ୍ରଯଃ । ଧର୍ମ୍ମନେତ୍ରୋ ହୈହଯସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମନେତ୍ରସ୍ଯ ସଂହନଃ ।। ୨୭୫.

ଶତଜିତ୍ଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ହୈହୟ, ରେଣୁହୟ ଓ ହୟ; ହୈହୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନେତ୍ର, ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସଂହନ।

ମହିମା ସଂହନସ୍ଯାସୀନ୍ମହିମ୍ନୋ ଭଦ୍ରସେନକଃ । ଭଦ୍ରସେନାଦ୍ ଦୁର୍ଗମୋଽଭୂଦ୍‌ଦୁର୍ଗଭାତ୍କନକୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୫.

ସଂହନଙ୍କ ପୁଅ ମହିମା; ମହିମାଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରସେନକ; ଭଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଦୁର୍ଗମଙ୍କୁ କନକ ଜନ୍ମିଲେ।

କନକାତ୍ କୃତଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ତୁ କୃତାଗ୍ନିଃ କରଵୀରକଃ । କୃତୌଜାଶ୍ଚ ଚଚତୁର୍ଥୋଽଭୂତ୍ କୃତଵୀର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ସୋଽର୍ଜୁନଃ ।। ୨୭୫.

କନକଙ୍କୁ କୃତବୀର୍ୟ, ପରେ କୃତାଗ୍ନି, କରବୀରକ ଓ ଚତୁର୍ଥ କୃତଔଜା ଜନ୍ମିଲେ; କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମିଲେ।

ଦତ୍ତୋଽର୍ଜ୍ଜୁନାଯ ତପତେ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପମହୀଶତାମ୍ । ଦଦୌ ବାହୁସହସ୍ରଞ୍ଚ ଅଜେଯତ୍ଵଂ ରଣେଽରିଣା ।। ୨୭୫.

ଦତ୍ତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସାତି ଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ, ହଜାର ହାତ ଓ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଲେ।

ଅଧର୍ମ୍ମୈ ଵର୍ତ୍ତ ମାନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁହସ୍ତାନ୍ମୃତିର୍ଧ୍ରୁ ବା । ଦଶ ଯଜ୍ଞସହସ୍ରାଣି ସୋଽର୍ଜ୍ଜୁନଃ କୃତଵାନ୍ତୃପଃ ।। ୨୭୫.

ଅଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ହେଲା; ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ଦଶ ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ଅନଷ୍ଟଦ୍ରଵ୍ଯତା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ମରଣାଦଭୂତ୍ । ନ ନୂନଂ କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ଗତିଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ନୃପାଃ ।। ୨୭୫.

ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଧନର କ୍ଷୟ ହେଉନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ, କୌଣସି ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଯଜ୍ଞୈର୍ଦ୍ଦାନୈସ୍ତପୋଭିଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମେଣ ଶ୍ରୁତେନ ଚ । କାର୍ତ୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଚ ଶତଂ ପୁତ୍ତ୍ରାଣାଂ ପଞ୍ଚ ଵୈ ପରାଃ ।। ୨୭୫.

ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଏକଶଏ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଅତିଶୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

ସୂରସେନଶ୍ଚ ସୂରଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟୋକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣ ଏଵ ଚ । ଜଯଧ୍ଵଜଶ୍ଚ ନାମାସୀଦାଵନ୍ତ୍ଯୋ ନୃପତିର୍ମହାନ୍ ।। ୨୭୫.

ସୂରସେନ, ସୂର, ଧୃଷ୍ଟୋକ୍ତ, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଜୟଧ୍ୱଜ — ଏହିମାନେ ଶେଷ ମହାନ ରାଜାମାନଙ୍କ ନାମ ଥିଲେ।

ଜଯଧ୍ଵଜାତ୍ତାଲଜଙ୍ଘସ୍ତାଲଜଙ୍ଘାତ୍ତତଃ ସୁତାଃ । ହୈହଯାନାଂ କୁଲାଃ ପଞ୍ଚ ଭୋଜାଶ୍ଚାଵନ୍ତଯସ୍ତଥା ।। ୨୭୫.

ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ତାଳଜଂଘ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଳଜଂଘଠାରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହେଲେ; ଏଭଳି ହୈହୟମାନଙ୍କ ପାଞ୍ଚଟି କୁଳ ଏବଂ ଭୋଜ ଓ ଅବନ୍ତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵୀତିହୋତ୍ରାଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାତାଃ ଶୌଣ୍ଡିକେଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵୀତିହୋତ୍ରାଦନନ୍ତୋଽଭୂଦନନ୍ତାଦ୍‌ଦୁର୍ଜ୍ଜଯୋ ନୃପଃ ।। ୨୭୫.

ବୀତିହୋତ୍ର ଏବଂ ଶୌଣ୍ଡିକେୟମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ବୀତିହୋତ୍ରଠାରୁ ଅନନ୍ତ ହେଲେ, ଅନନ୍ତଠାରୁ ଦୁର୍ଜୟ ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ।

କ୍ରୋଷ୍ଟୋର୍ଵ୍ଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷଅଯାମି ଯତ୍ର ଜାତୋ ହରିଃସ୍ଵଯମ୍ । କ୍ରୋଷ୍ଟୋସ୍ତୁ ଵୃଜିନୀଵାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵାହାଽଭୂଦ୍‌ଵୃଜିନୀଵତଃ ।। ୨୭୫.

ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ବଂଶ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠି ହରି ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମିଥିଲେ; କ୍ରୋଷ୍ଟୁଠାରୁ ବୃଜିନୀବାନ ହେଲେ, ବୃଜିନୀବାନଠାରୁ ସ୍ୱାହା ଜନ୍ମିଲେ।

ସ୍ଵାହାପୁତ୍ରୋ ରୁଷଦ୍‌ଗୁଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ଚିତ୍ରସ୍ଥଃ ସୁତଃ । ଶଶଵିନ୍ଦୁଶ୍ଚିତ୍ରରଥାଚ୍ଚକ୍ରଵର୍ତ୍ତୀ ହରୌ ରତଃ ।। ୨୭୫.

ସ୍ୱାହାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ରୁଷଦ୍ଗୁ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଚିତ୍ରସ୍ଥ; ଏହା ପରେ ଶଶବିନ୍ଦୁ, ଚିତ୍ରରଥ ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ।

ଶଶଵିନ୍ଦୋଶ୍ଚ ପୁତ୍ତ୍ରାଣାଂ ଶତାନାମଭଵଚ୍ଛତମ୍ । ଧୀମତାଂ ଚାରୁରୂପାଣାଂ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସାମ୍ ।। ୨୭୫.

ଶଶବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରୂପଶ୍ରୀମାନ ଏବଂ ବହୁ ଧନ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ।

ପୃଥୁଶ୍ରଵାଃ ପ୍ରଧାନୋଽଭୂତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ତ୍ରଃ ସୁଯଜ୍ଞକଃ । ସୁଯଜ୍ଞସ୍ଯୋଶନାଃ ପୁତ୍ରସ୍ତିତିକ୍ଷୁରୁଶନଃ ସୁତଃ ।। ୨୭୫.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୃଥୁଶ୍ରବା ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ସୁଯଜ୍ଞକ, ସୁଯଜ୍ଞକଙ୍କ ପୁଅ ଉଶନା, ଉଶନାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ତିତିକ୍ଷୁ।

ତିତିକ୍ଷୋସ୍ତୁ ମରୁତ୍ତୋଽଭୂତ୍ତସ୍ମାତ୍କମ୍ବଲଵର୍ହିଷଃ । ପଞ୍ଚାଶଦ୍ରୁକ୍ମକଵଚାଦ୍ରୁକ୍ମେଷୁଃ ପୃଥୁରୁକ୍ମକଃ ।। ୨୭୫.

ତିତିକ୍ଷୁଠାରୁ ମରୁତ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ ହେଲେ; ପଚାଶିଜଣ ସୁନା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁଅ, ରୁକ୍ମେଷୁ ଏବଂ ପୃଥୁରୁକ୍ମକ ହେଲେ।