ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସୋମଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଠିତଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନାଭ୍ଯବ୍ଜଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋଽତ୍ରିରତ୍ରିତଃ ॥ ୨୭୪.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ସୋମବଂଶର କଥା କହିବି, ଯାହା ପଢ଼ିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଅତ୍ରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୋମ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସୋମଶ୍ଚକ୍ରେ ରାଜସୂଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଦକ୍ଷଇଣଆନ୍ଦଦୌ । ସମାପ୍ତେଽଵଭୃଥେ ସୋମଂ ତଦ୍ରୂପାଲୋକନେଚ୍ଛଵଃ ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତିନୋଟି ଲୋକ ପୁରୋହିତମାନେକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ଯେଉଁମାନେ ସୋମଙ୍କର ସେ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ—

କାମଵାଣାଭିତପ୍ତାଙ୍ଗ୍ଯୋ ନରଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନ୍ନାରାଯଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସିନୀଵାଲୀ ଚ କର୍ଦ୍ଦମମ୍ ॥ ୨୭୪.

ମନୁଷ୍ୟର ରାଣୀମାନେ, କାମନାରେ ଦହିଯାଇ, ସୋମଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସିନୀବାଳୀ କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ଦ୍ଯୁତିଂ ଵିଭାଵସୁନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ଟିର୍ଧାତାରମଵ୍ଯଯମ୍ । ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାକରନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହଵିଷ୍ମନ୍ତଂ କୁହୂଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୨୭୪.

ପୁଷ୍ଟି ତାଙ୍କର ତେଜ ଛାଡ଼ି ଅବିକାରୀ ଧାତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାକରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କୁହୂ ନିଜେ ହବିଷ୍ମତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

କୀର୍ତ୍ତିର୍ଜଯନ୍ତମ୍ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଵସୁର୍ମ୍ମାରୀଚକଶ୍ଯପମ୍ । ଧୃତିସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିଂ ନନ୍ଦୀଂ ସୋମମେଵାଭଜତ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

କୀର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ବସୁ ମାରୀଚ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଧୃତି ତାଙ୍କର ପତି ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ସମୟରେ ସୋମଙ୍କୁ ଭଜିଲେ।

ସ୍ଵକୀଯା ଇଵ ସୋମୋଽପି କାମଯାମାସ ତାସ୍ତଦା । ଏଵଂ କୃତାପଚାରସ୍ଯ ତାସାଂ ଭର୍ତ୍ତୃଗଣସ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନାରୀମାନେ ପରି ଚାହିଲେ। ଏଭଳି ଅପରାଧ କରିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ—

ନ ଶଶାକାପଚାରାଯ ଶାପୈଃ ଶସ୍ତ୍ରାଦିଭିଃ ପୁନଃ । ସପ୍ତଲୋକୈକନାଥତ୍ଵମଵାପ୍ତସ୍ତପସା ହ୍ଯୁତ ॥ ୨୭୪.

ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶାପ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସୋମ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଥିଲେ।

ଵିଵଭ୍ରାମ ମତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିନଯାଦନଯା ହତା । ବୃହସ୍ପତେଃ ସ ଵୈ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ତାରାଂ ନାମ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥ ୨୭୪.

ସୋମଙ୍କ ମନ ଅନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ।

ଜହାର ତରସା ସୋମୋ ହ୍ଯଵମନ୍ଯାଙ୍ଗିରଃସୁତମ୍ । ତତସ୍ତଦ୍‌ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ତାକାମଯମ୍ ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲେ। ଏହା ପରେ ତାରାକାମୟ ନାମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମା ନିଵାର୍ଯ୍ଯୋଶନସନ୍ତାରାମଙ୍ଗିରସେ ଦଦୌ ॥ ୨୭୪.

ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱ ନାଶ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହେଲେ, ଉଶନାସ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ।

ତାମନ୍ତଃପ୍ରସଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗର୍ଭଂ ତ୍ଯଜାବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ । ଗର୍ଭସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଽଥ ପ୍ରାହାହଂ ସୋମସମ୍ଭଵଃ ॥ ୨୭୪.

ସେ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହିଲେ। ତ୍ୟାଗିତ ଗର୍ଭ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲା, 'ମୁଁ ସୋମର ସନ୍ତାନ।'

ଏଵଂ ସୋମାଦ୍‌ ବୁଧଃ ପୁତ୍ତ୍ରଃ ପୁତ୍ତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁରୂରଵାଃ । ସ୍ଵର୍ଗନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋର୍ଵଶୀ ସା ତଂ ଵରଯାମାସ ଚାପ୍ସରାଃ ॥ ୨୭୪.

ଏଭଳି ସୋମଙ୍କୁ ପୁଅ ବୁଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପୁରୁରବା। ଉର୍ବଶୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ବରିଲେ।

ତଥା ସହାଚରଦ୍ରାଜା ଦଶଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ । ପଞ୍ଚ ଷଟ୍ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ମହାମୁନେ ॥ ୨୭୪.

ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଦଶ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ ଓ ଆଠ ବର୍ଷ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ, ମହାମୁନି।

ଏକୋଽଗ୍ନିରଭଵତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ତେନ ତ୍ରେତା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତା । ପୁରୂରଵା ଯୋଗଶୀଲୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଲୋକମୀଯିଵାନ୍ ॥ ୨୭୪.

ଆରମ୍ଭରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୁରୁରବା, ଯୋଗରେ ଲିନ୍ନ ଥିବା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ।

ଆଯୁର୍ଦୃଢାଯୁରଶ୍ଵାଯୁର୍ଧନାଯୁର୍ଧୃତିମାନ୍ ଵସୁଃ । ଦିଵିଜାତଃ ଶତାଯୁଶ୍ଚ ସୁଷୁଵେ ଚୋର୍ଵ୍ଵଶୀ ନୃପାନ୍ ॥ ୨୭୪.

ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଆୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ଅଶ୍ୱାୟୁ, ଧନାୟୁ, ଧୃତିମାନ୍, ବସୁ, ଦିବିଜାତ, ଶତାୟୁ ନାମକ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଆଯୁଷୋ ନହୁଷଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶର୍ମ୍ମା ରଜିସ୍ତଥା । ଦର୍ଭୋ ଵିପାପ୍ମା ପଞ୍ଚାଗନ୍ଯଂ ରଜେଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ହ୍ଯଭୂତ୍ ॥ ୨୭୪.

ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନହୁଷ; ତେଣୁ ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା ଓ ରଜି ମଧ୍ୟ; ଦର୍ଭ, ବିପାପ୍ମା ଓ ପଞ୍ଚାଗନ୍ୟ; ରଜିଙ୍କ ଏକଶଏ ପୁଅ ଥିଲେ।

ରାଜେଯା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତା ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତଵରୋ ରଜିଃ । ଦେଵାସୁରେ ରଣେ ଦୈତ୍ଯାନବଧୀତ୍ ସୁରଯାଚିତଃ ॥ ୨୭୪.

ସେମାନେ 'ରାଜେୟ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ପାଇଥିବା ରଜି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବଧ କଲେ।

ଗତାଯେନ୍ଦ୍ରାଯ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଦତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଦିଵଙ୍ଗତଃ । ରଜେଃ ପୁତ୍ରୈର୍ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଶକ୍ରସ୍ଯାଥ ସୁଦୁର୍ମ୍ମନାଃ ॥ ୨୭୪.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ରଜି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ପରେ ରଜିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଖରାପ ମନସ୍କାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କଲେ।

ଗ୍ରହଶାନ୍ତ୍ଯାଦିଵିଧିନା ଗୁରୁରିନ୍ଦ୍ରାଯ ତଦ୍ଦଦୌ । ମୋହଯିତ୍ଵା ରଜିସୁତାନାସଂସ୍ତେ ନିଜଧର୍ମ୍ମଗାଃ ॥ ୨୭୪.

ଗ୍ରହଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଲେ; ରଜିଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଲେ।

ନହୁଷସ୍ଯ ସୁତାଃ ସପ୍ତ ଯତିର୍ଯ୍ଯଯାତିରୁତ୍ତମଃ । ଉଦ୍ଭଵଃ ପଞ୍ଚକଶ୍ଚୈଵ ଶର୍ଯ୍ଯାତିମେଘପାଲକୌ ॥ ୨୭୪.

ନହୁଷଙ୍କ ସାତି ପୁଅ ଥିଲେ: ଯତି, ଉତ୍ତମ ଯୟାତି, ଉଦ୍ଭବ, ପଞ୍ଚକ, ଶର୍ୟାତି ଓ ମେଘପାଳକ।

ଯତିଃ କୁମାରଭାଵେଽପି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ହରିଂ ଗତଃ । ଦେଵଯାନୀ ସୁକ୍ରକନ୍ଯା ଯଯାତେଃ ପତ୍ନ୍ଯଽଭୂତ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

ଯତି, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ, ସେତେବେଳେ ଯୟାତିଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

ଵୃଷପର୍ଵ୍ଵଜା ସର୍ମ୍ମିଷ୍ଠା ଯଯାତେଃ ପଞ୍ଚ ତତ୍ସୁତାଃ । ଯଦୁଞ୍ଚ ତୁର୍ଵ୍ଵସୁଞ୍ଚୈଵ ଦେଵଯାନୀ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥ ୨୭୪.

ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଯୟାତିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଦେଲେ; ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଦ୍ରୁହ୍ଯଞ୍ଚାନୂଞ୍ଚ ପୂରୁଞ୍ଚ ଶର୍ମ୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵ୍ଵଣୀ । ଯଦୁଃ ପୂରୁଶ୍ଚାଭଵତାନ୍ତେଷାଂ ଵଂଶଵିଵର୍ଦ୍ଧନୌ ॥ ୨୭୪.

ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ — ଏହିମାନେ ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦୁ ଓ ପୁରୁ ନିଜ ଗୋତ୍ରକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଯଦୋରାସନ୍‌ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରା ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତେଷୁ ସହସ୍ରଜିତ୍ । ନୀଲାଞ୍ଜିକୋ ରଧୁଃ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଃ ଶତଜିଚ୍ଚ ସହସ୍ରଜିତ୍ ।। ୨୭୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯଦୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ସହସ୍ରଜିତ୍; ସହସ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ନୀଳାଞ୍ଜିକ, ରଧୁ, କ୍ରୋଷ୍ଟୁ ଓ ଶତଜିତ୍।

ଶତଜିଦ୍ଧୈହଯୋ ରେଣୁହଯୋ ହଯ ଇତି ତ୍ରଯଃ । ଧର୍ମ୍ମନେତ୍ରୋ ହୈହଯସ୍ଯ ଧର୍ମ୍ମନେତ୍ରସ୍ଯ ସଂହନଃ ।। ୨୭୫.

ଶତଜିତ୍ଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ହୈହୟ, ରେଣୁହୟ ଓ ହୟ; ହୈହୟଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନେତ୍ର, ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସଂହନ।

ମହିମା ସଂହନସ୍ଯାସୀନ୍ମହିମ୍ନୋ ଭଦ୍ରସେନକଃ । ଭଦ୍ରସେନାଦ୍ ଦୁର୍ଗମୋଽଭୂଦ୍‌ଦୁର୍ଗଭାତ୍କନକୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୫.

ସଂହନଙ୍କ ପୁଅ ମହିମା; ମହିମାଙ୍କ ପୁଅ ଭଦ୍ରସେନକ; ଭଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଦୁର୍ଗମଙ୍କୁ କନକ ଜନ୍ମିଲେ।

କନକାତ୍ କୃତଵୀର୍ଯ୍ଯସ୍ତୁ କୃତାଗ୍ନିଃ କରଵୀରକଃ । କୃତୌଜାଶ୍ଚ ଚଚତୁର୍ଥୋଽଭୂତ୍ କୃତଵୀର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ସୋଽର୍ଜୁନଃ ।। ୨୭୫.

କନକଙ୍କୁ କୃତବୀର୍ୟ, ପରେ କୃତାଗ୍ନି, କରବୀରକ ଓ ଚତୁର୍ଥ କୃତଔଜା ଜନ୍ମିଲେ; କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ଜନ୍ମିଲେ।

ଦତ୍ତୋଽର୍ଜ୍ଜୁନାଯ ତପତେ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପମହୀଶତାମ୍ । ଦଦୌ ବାହୁସହସ୍ରଞ୍ଚ ଅଜେଯତ୍ଵଂ ରଣେଽରିଣା ।। ୨୭୫.

ଦତ୍ତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସାତି ଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ, ହଜାର ହାତ ଓ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଲେ।

ଅଧର୍ମ୍ମୈ ଵର୍ତ୍ତ ମାନସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁହସ୍ତାନ୍ମୃତିର୍ଧ୍ରୁ ବା । ଦଶ ଯଜ୍ଞସହସ୍ରାଣି ସୋଽର୍ଜ୍ଜୁନଃ କୃତଵାନ୍ତୃପଃ ।। ୨୭୫.

ଅଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ହେଲା; ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ଦଶ ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ।