ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଭଗୀରଥୋ ଦିଲୀପାତ୍ତୁ ଯେନ ଗଙ୍ଗାଵତାରିତା । ଭଗୀରଥାତ୍ତୁ ନାଭାଗୋ ନାଭାଗାଦମ୍ବରୀଷକଃ ।। ୨୭୩.

ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ନାଭାଗ, ନାଭାଗଙ୍କୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମିଲେ।

ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପୋଽମ୍ବରୀଷାତ୍ତୁ ଶ୍ରୁତାଯୁସ୍ତତ୍ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଶ୍ରୁତାଯୋର୍ଋତପର୍ଣୋଽଭୂତ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ମାଷପାଦକଃ ।। ୨୭୩.

ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୁତାୟୁ। ଶ୍ରୁତାୟୁଙ୍କୁ ଋତପର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ କଳ୍ମାଷପାଦ ଜନ୍ମିଲେ।

କଲ୍ମାଷାଙ୍‌ଘ୍ରେଃ ସର୍ଵ୍ଵକର୍ମ୍ମା ହ୍ଯନରଣ୍ଯସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ । ଅନରଣ୍ଯାତ୍ତୁ ନିଘ୍ନୋଽଥ ଅନମିତ୍ରସ୍ତତୋ ରଘୁଃ ।। ୨୭୩.

କଳ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ କଳ୍ମାଷାଂଘ୍ରି ଭିନ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମର ନିପୁଣ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ଅନମିତ୍ର, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରଘୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ରଘୋରଭୂଦ୍ଦିଲୀପସ୍ତୁ ଦିଲୀପାଚ୍ଚାପ୍ଯଜୋ ନୃପଃ । ଦୀର୍ଘଵାହୁରଜାତ୍ କାଲସ୍ତ୍ଵଜାପାଲସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ରଘୁଙ୍କୁ ଦିଲୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ଦିଲୀପଙ୍କୁ ରାଜା ଅଜ। ଅଜଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଙ୍କୁ କାଳ, ଏବଂ ପରେ ଅଜାପାଳ ଜନ୍ମିଲେ।

ତଥା ଦଶରଥୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ନାରାଯଣାତ୍ମକାଃ ସର୍ଵେ ରାମସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରଜୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ଏଭଳି ଦଶରଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ।

ରାଵଣାନ୍ତକରୋ ରାଜା ହ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ରଘୂତ୍ତମଃ । ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ଚକ୍ରେ ତନ୍ନାରଦଶ୍ରଵାତ୍ ।। ୨୭୩.

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କ କଥା ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି ଲେଖିଥିଲେ।

ରାମପୁତ୍ରୌ କୁଶଲଵୌ ସୀତାଯାଂ କୁଲଵର୍ଦ୍ଧନୌ । ଅତିଥିଶ୍ଚ କୁଶାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ନିଷଧସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୭୩.

ସୀତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ରାମଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବ ଘରାଣାକୁ ବଢ଼େଇଥିଲେ। କୁଶଙ୍କୁ ଆତିଥି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନିଷଧ।

ନିଷଧାତ୍ତୁ ନଲୋ ଜଜ୍ଞେ ନଭୋଽଜାଯତ ଵୈ ନଲାତ୍ । ନଭସଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୋଽଭୂତ୍ ସୁଧନ୍ଵା ଚ ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ନିଷଧଙ୍କୁ ନଳ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ନଳଙ୍କୁ ନଭ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ନଭଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁଧନ୍ବା ହେଲେ।

ସୁଧନ୍ଵନୋ ଦେଵାନୀକୋ ହ୍ଯହୀନାଶ୍ଵଶ୍ଚ ତୁତ୍ସୁତଃ । ଅହୀନାଶ୍ଵାତ୍ ସହସ୍ରାଶ୍ଵଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ସୁଧନ୍ବାଙ୍କ ପୁଅ ଦେବାନୀକ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅହୀନାଶ୍ୱ। ଅହୀନାଶ୍ୱଠାରୁ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ ହେଲେ।

ଚନ୍ଦ୍ରାଵଲୋକତସ୍ତାରାପୀଡ଼ୋଽସ୍ମାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ଵତଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଗିରେର୍ଭାନୁରଥଃ ଶ୍ରୁତାଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ୨୭୩.

ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକଙ୍କୁ ତାରାପୀର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ବତ। ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିଠାରୁ ଭାନୁରଥ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତାୟୁ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସୋମଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଠିତଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନାଭ୍ଯବ୍ଜଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋଽତ୍ରିରତ୍ରିତଃ ॥ ୨୭୪.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ସୋମବଂଶର କଥା କହିବି, ଯାହା ପଢ଼ିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଅତ୍ରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୋମ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସୋମଶ୍ଚକ୍ରେ ରାଜସୂଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଦକ୍ଷଇଣଆନ୍ଦଦୌ । ସମାପ୍ତେଽଵଭୃଥେ ସୋମଂ ତଦ୍ରୂପାଲୋକନେଚ୍ଛଵଃ ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତିନୋଟି ଲୋକ ପୁରୋହିତମାନେକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ଯେଉଁମାନେ ସୋମଙ୍କର ସେ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ—

କାମଵାଣାଭିତପ୍ତାଙ୍ଗ୍ଯୋ ନରଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନ୍ନାରାଯଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସିନୀଵାଲୀ ଚ କର୍ଦ୍ଦମମ୍ ॥ ୨୭୪.

ମନୁଷ୍ୟର ରାଣୀମାନେ, କାମନାରେ ଦହିଯାଇ, ସୋମଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସିନୀବାଳୀ କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ଦ୍ଯୁତିଂ ଵିଭାଵସୁନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ଟିର୍ଧାତାରମଵ୍ଯଯମ୍ । ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାକରନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହଵିଷ୍ମନ୍ତଂ କୁହୂଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୨୭୪.

ପୁଷ୍ଟି ତାଙ୍କର ତେଜ ଛାଡ଼ି ଅବିକାରୀ ଧାତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାକରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କୁହୂ ନିଜେ ହବିଷ୍ମତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

କୀର୍ତ୍ତିର୍ଜଯନ୍ତମ୍ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଵସୁର୍ମ୍ମାରୀଚକଶ୍ଯପମ୍ । ଧୃତିସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିଂ ନନ୍ଦୀଂ ସୋମମେଵାଭଜତ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

କୀର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ବସୁ ମାରୀଚ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଧୃତି ତାଙ୍କର ପତି ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ସମୟରେ ସୋମଙ୍କୁ ଭଜିଲେ।

ସ୍ଵକୀଯା ଇଵ ସୋମୋଽପି କାମଯାମାସ ତାସ୍ତଦା । ଏଵଂ କୃତାପଚାରସ୍ଯ ତାସାଂ ଭର୍ତ୍ତୃଗଣସ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନାରୀମାନେ ପରି ଚାହିଲେ। ଏଭଳି ଅପରାଧ କରିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ—

ନ ଶଶାକାପଚାରାଯ ଶାପୈଃ ଶସ୍ତ୍ରାଦିଭିଃ ପୁନଃ । ସପ୍ତଲୋକୈକନାଥତ୍ଵମଵାପ୍ତସ୍ତପସା ହ୍ଯୁତ ॥ ୨୭୪.

ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶାପ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସୋମ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଥିଲେ।

ଵିଵଭ୍ରାମ ମତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିନଯାଦନଯା ହତା । ବୃହସ୍ପତେଃ ସ ଵୈ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ତାରାଂ ନାମ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥ ୨୭୪.

ସୋମଙ୍କ ମନ ଅନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ।

ଜହାର ତରସା ସୋମୋ ହ୍ଯଵମନ୍ଯାଙ୍ଗିରଃସୁତମ୍ । ତତସ୍ତଦ୍‌ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ତାକାମଯମ୍ ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲେ। ଏହା ପରେ ତାରାକାମୟ ନାମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମା ନିଵାର୍ଯ୍ଯୋଶନସନ୍ତାରାମଙ୍ଗିରସେ ଦଦୌ ॥ ୨୭୪.

ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱ ନାଶ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହେଲେ, ଉଶନାସ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ।

ତାମନ୍ତଃପ୍ରସଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗର୍ଭଂ ତ୍ଯଜାବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ । ଗର୍ଭସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଽଥ ପ୍ରାହାହଂ ସୋମସମ୍ଭଵଃ ॥ ୨୭୪.

ସେ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କହିଲେ। ତ୍ୟାଗିତ ଗର୍ଭ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲା, 'ମୁଁ ସୋମର ସନ୍ତାନ।'

ଏଵଂ ସୋମାଦ୍‌ ବୁଧଃ ପୁତ୍ତ୍ରଃ ପୁତ୍ତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁରୂରଵାଃ । ସ୍ଵର୍ଗନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋର୍ଵଶୀ ସା ତଂ ଵରଯାମାସ ଚାପ୍ସରାଃ ॥ ୨୭୪.

ଏଭଳି ସୋମଙ୍କୁ ପୁଅ ବୁଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ପୁରୁରବା। ଉର୍ବଶୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ବରିଲେ।

ତଥା ସହାଚରଦ୍ରାଜା ଦଶଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ । ପଞ୍ଚ ଷଟ୍ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ମହାମୁନେ ॥ ୨୭୪.

ଏଭଳି ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ ଦଶ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚ, ଛଅ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ ଓ ଆଠ ବର୍ଷ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ, ମହାମୁନି।

ଏକୋଽଗ୍ନିରଭଵତ୍ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ତେନ ତ୍ରେତା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତା । ପୁରୂରଵା ଯୋଗଶୀଲୋ ଗାନ୍ଧର୍ଵ୍ଵଲୋକମୀଯିଵାନ୍ ॥ ୨୭୪.

ଆରମ୍ଭରେ ଏକମାତ୍ର ଅଗ୍ନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୁରୁରବା, ଯୋଗରେ ଲିନ୍ନ ଥିବା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ।

ଆଯୁର୍ଦୃଢାଯୁରଶ୍ଵାଯୁର୍ଧନାଯୁର୍ଧୃତିମାନ୍ ଵସୁଃ । ଦିଵିଜାତଃ ଶତାଯୁଶ୍ଚ ସୁଷୁଵେ ଚୋର୍ଵ୍ଵଶୀ ନୃପାନ୍ ॥ ୨୭୪.

ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଆୟୁ, ଦୃଢାୟୁ, ଅଶ୍ୱାୟୁ, ଧନାୟୁ, ଧୃତିମାନ୍, ବସୁ, ଦିବିଜାତ, ଶତାୟୁ ନାମକ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଆଯୁଷୋ ନହୁଷଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶର୍ମ୍ମା ରଜିସ୍ତଥା । ଦର୍ଭୋ ଵିପାପ୍ମା ପଞ୍ଚାଗନ୍ଯଂ ରଜେଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ହ୍ଯଭୂତ୍ ॥ ୨୭୪.

ଆୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ନହୁଷ; ତେଣୁ ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା ଓ ରଜି ମଧ୍ୟ; ଦର୍ଭ, ବିପାପ୍ମା ଓ ପଞ୍ଚାଗନ୍ୟ; ରଜିଙ୍କ ଏକଶଏ ପୁଅ ଥିଲେ।

ରାଜେଯା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତା ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତଵରୋ ରଜିଃ । ଦେଵାସୁରେ ରଣେ ଦୈତ୍ଯାନବଧୀତ୍ ସୁରଯାଚିତଃ ॥ ୨୭୪.

ସେମାନେ 'ରାଜେୟ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ପାଇଥିବା ରଜି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ ବଧ କଲେ।

ଗତାଯେନ୍ଦ୍ରାଯ ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଦତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଦିଵଙ୍ଗତଃ । ରଜେଃ ପୁତ୍ରୈର୍ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଶକ୍ରସ୍ଯାଥ ସୁଦୁର୍ମ୍ମନାଃ ॥ ୨୭୪.

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ରଜି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ପରେ ରଜିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଖରାପ ମନସ୍କାରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କଲେ।

ଗ୍ରହଶାନ୍ତ୍ଯାଦିଵିଧିନା ଗୁରୁରିନ୍ଦ୍ରାଯ ତଦ୍ଦଦୌ । ମୋହଯିତ୍ଵା ରଜିସୁତାନାସଂସ୍ତେ ନିଜଧର୍ମ୍ମଗାଃ ॥ ୨୭୪.

ଗ୍ରହଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଲେ; ରଜିଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡିଦେଲେ।