ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରୋଽଭୁତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସୁଥୋଧନଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପୃଥୁର୍ନ୍ନାମ ଵିଶ୍ଵଗଶ୍ଵଃ ପୃଥୋଃ ସୁତଃ ।। ୨୭୩.

ଆୟୁଷ ଥିଲେ ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁଥୋଧନ। ସୁଥୋଧନଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥୁ, ପୃଥୁଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱ।

ଶ୍ରାଵନ୍ତାଦ୍ ଵୃହଦଶ୍ଵୋଽଭୂତ କୁବଲାଶ୍ଵସ୍ତତୋ ନୃପଃ । ଧୁନ୍ଧୁମାରତ୍ଵମଗମଦ୍‌ଧୁନ୍ଧୋର୍ନ୍ନାମ୍ନା ଚ ଵୈ ପୁରା ।। ୨୭୩.

ଶ୍ରାବନ୍ତଙ୍କୁ ବୃହଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ, ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କୁ କୁବଳାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ଧୁନ୍ଧୁମାର ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ।

ଧୁନ୍ଧୁମାରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଭୂପା ଦୃଢ଼ାଶ୍ଵୋ ଦଣ୍ଡ ଏଵ ଚ । କପିଲୋଽଥ ଦୃଢ଼ାଶ୍ଵାତ୍ତୁ ହର୍ଯ୍ଯଶ୍ଵଶ୍ଚ ଚପ୍ରମୋଦକଃ ।। ୨୭୩.

ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କ ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଦଣ୍ଡ ଓ କପିଳ। ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କୁ ହର୍ୟ୍ୟଶ୍ୱ ଓ ପ୍ରମୋଦକ ଜନ୍ମିଲେ।

ହର୍ଯଶ୍ଵାଚ୍ଚ ନିକୁମ୍ଭୋଽଭୂତ୍ ସଂହତାଶ୍ଵୋ ନିକୁମ୍ଭତଃ । ଅକୃଶାଶ୍ଵଶ୍ଚ ସଂହତାଶ୍ଵସୁତାଵୁଭୌ ।। ୨୭୩.

ହର୍ୟ୍ୟଶ୍ୱଙ୍କୁ ନିକୁମ୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ, ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ସଂହତାଶ୍ୱ, ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ଅକୃଶାଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଯୁଵନାଶ୍ଵୋ ରଣାଶ୍ଵସ୍ଯ ମାନ୍ଧାତା ଯୁଵନାଶ୍ଵତଃ । ମାନ୍ଧାତୁଃ ପୁରୁକୁତ୍ସୋଽଭୂନ୍ମୁଚୁକୁନ୍ଦୋ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ ।। ୨୭୩.

ରଣାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମାନ୍ଧାତା ଜନ୍ମିଲେ। ମାନ୍ଧାତାଙ୍କୁ ପୁରୁକୁତ୍ସ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଜନ୍ମିଲେ।

ପୁରୁକୁତ୍ସାଦସସ୍ଯୁଶ୍ଚ ସମ୍ଭୂତୋ ନର୍ମଦାଭଵଃ । ସମ୍ଭୂତସ୍ଯ ସୁଧନ୍ଵାଽଭୂତ୍ତ୍ରିଧନ୍ଵାଥ ସୁଧନ୍ଵନଃ ।। ୨୭୩.

ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କୁ ନର୍ମଦାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ ହେଲେ। ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ସୁଧନ୍ୱା, ସୁଧନ୍ୱାଙ୍କୁ ତ୍ରିଧନ୍ୱା ଜନ୍ମିଲେ।

ତ୍ରିଧନ୍ଵନସ୍ତୁ ତରୁଣସ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ସୁତଃ । ସତ୍ଯଵ୍ରତାତ୍ସତ୍ଯରଥୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତତ୍‌ ସୁତଃ ।। ୨୭୩.

ତ୍ରିଧନ୍ୱାଙ୍କୁ ତରୁଣ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟବ୍ରତ। ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ ସତ୍ୟରଥ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର।

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଦ୍ରୋହିତାଶ୍ଵୋ ରୋହିତାଶ୍ଵାଦ୍‌ଵୃକୋଽଭଵତ୍ । ଵୃକାଦ୍ଵାହୁଶ୍ଚ ଵାହୋଶ୍ଚ ସଗରସ୍ତସ୍ଯ ଚ ପ୍ରିଯା ।। ୨୭୩.

ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରୋହିତାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ, ରୋହିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ବୃକ, ବୃକଙ୍କୁ ବାହୁ, ବାହୁଙ୍କୁ ସଗର, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ପ୍ରଭା।

ପ୍ରବା ଷଷ୍ଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସୁତାନାଂ ଜନନୀ ହ୍ଯଽଭୂତ୍ । ତୁଷ୍ଟାଦୌର୍ଵାନ୍ନୃପାଦେକଂ ଭାନୁମତ୍ଯସମଞ୍ଜସମ୍ ।। ୨୭୩.

ପ୍ରଭା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅଙ୍କର ମାଆ ହେଲେ। ତୁଷ୍ଟା ଓ ଔର୍ବଙ୍କୁ ଭାନୁମତୀ ଏକମାତ୍ର ରାଜା ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

ଖନନ୍ତଃ ପୃଥିଵୀଂ ଦଗ୍ଧା ଵିଷ୍ଣୁନା ବହୁସାଗରାଃ । ଅସମଞ୍ଜସୋଂଽଶୁମାଂଶ୍ଚ ଦିଲୀପୋଂଽଶୁମତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ପୁଅମାନେ ମାଟି ଖୋଦିବାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଥିଲେ। ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ, ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ଦିଲୀପ ଜନ୍ମିଲେ।

ଭଗୀରଥୋ ଦିଲୀପାତ୍ତୁ ଯେନ ଗଙ୍ଗାଵତାରିତା । ଭଗୀରଥାତ୍ତୁ ନାଭାଗୋ ନାଭାଗାଦମ୍ବରୀଷକଃ ।। ୨୭୩.

ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ନାଭାଗ, ନାଭାଗଙ୍କୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମିଲେ।

ସିନ୍ଧୁଦ୍ଵୀପୋଽମ୍ବରୀଷାତ୍ତୁ ଶ୍ରୁତାଯୁସ୍ତତ୍ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ । ଶ୍ରୁତାଯୋର୍ଋତପର୍ଣୋଽଭୂତ୍ତସ୍ଯ କଲ୍ମାଷପାଦକଃ ।। ୨୭୩.

ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରୁତାୟୁ। ଶ୍ରୁତାୟୁଙ୍କୁ ଋତପର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ କଳ୍ମାଷପାଦ ଜନ୍ମିଲେ।

କଲ୍ମାଷାଙ୍‌ଘ୍ରେଃ ସର୍ଵ୍ଵକର୍ମ୍ମା ହ୍ଯନରଣ୍ଯସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ । ଅନରଣ୍ଯାତ୍ତୁ ନିଘ୍ନୋଽଥ ଅନମିତ୍ରସ୍ତତୋ ରଘୁଃ ।। ୨୭୩.

କଳ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ କଳ୍ମାଷାଂଘ୍ରି ଭିନ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା, ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମର ନିପୁଣ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ନିଘ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ଅନମିତ୍ର, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରଘୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ରଘୋରଭୂଦ୍ଦିଲୀପସ୍ତୁ ଦିଲୀପାଚ୍ଚାପ୍ଯଜୋ ନୃପଃ । ଦୀର୍ଘଵାହୁରଜାତ୍ କାଲସ୍ତ୍ଵଜାପାଲସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ରଘୁଙ୍କୁ ଦିଲୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ଦିଲୀପଙ୍କୁ ରାଜା ଅଜ। ଅଜଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଙ୍କୁ କାଳ, ଏବଂ ପରେ ଅଜାପାଳ ଜନ୍ମିଲେ।

ତଥା ଦଶରଥୋ ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ନାରାଯଣାତ୍ମକାଃ ସର୍ଵେ ରାମସ୍ତସ୍ଯାଗ୍ରଜୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ଏଭଳି ଦଶରଥଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ।

ରାଵଣାନ୍ତକରୋ ରାଜା ହ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ରଘୂତ୍ତମଃ । ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ଚକ୍ରେ ତନ୍ନାରଦଶ୍ରଵାତ୍ ।। ୨୭୩.

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଯିଏ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କ କଥା ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ବାଲ୍ମୀକି ଲେଖିଥିଲେ।

ରାମପୁତ୍ରୌ କୁଶଲଵୌ ସୀତାଯାଂ କୁଲଵର୍ଦ୍ଧନୌ । ଅତିଥିଶ୍ଚ କୁଶାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ନିଷଧସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ।। ୨୭୩.

ସୀତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ରାମଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ ଓ ଲବ ଘରାଣାକୁ ବଢ଼େଇଥିଲେ। କୁଶଙ୍କୁ ଆତିଥି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନିଷଧ।

ନିଷଧାତ୍ତୁ ନଲୋ ଜଜ୍ଞେ ନଭୋଽଜାଯତ ଵୈ ନଲାତ୍ । ନଭସଃ ପୁଣ୍ଡରୀକୋଽଭୂତ୍ ସୁଧନ୍ଵା ଚ ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ନିଷଧଙ୍କୁ ନଳ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ନଳଙ୍କୁ ନଭ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ନଭଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁଧନ୍ବା ହେଲେ।

ସୁଧନ୍ଵନୋ ଦେଵାନୀକୋ ହ୍ଯହୀନାଶ୍ଵଶ୍ଚ ତୁତ୍ସୁତଃ । ଅହୀନାଶ୍ଵାତ୍ ସହସ୍ରାଶ୍ଵଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୨୭୩.

ସୁଧନ୍ବାଙ୍କ ପୁଅ ଦେବାନୀକ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅହୀନାଶ୍ୱ। ଅହୀନାଶ୍ୱଠାରୁ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ ହେଲେ।

ଚନ୍ଦ୍ରାଵଲୋକତସ୍ତାରାପୀଡ଼ୋଽସ୍ମାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ଵତଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଗିରେର୍ଭାନୁରଥଃ ଶ୍ରୁତାଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ୨୭୩.

ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକଙ୍କୁ ତାରାପୀର ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ବତ। ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିଠାରୁ ଭାନୁରଥ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶ୍ରୁତାୟୁ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସୋମଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଠିତଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନାଭ୍ଯବ୍ଜଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋଽତ୍ରିରତ୍ରିତଃ ॥ ୨୭୪.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ସୋମବଂଶର କଥା କହିବି, ଯାହା ପଢ଼ିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଅତ୍ରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ସୋମ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସୋମଶ୍ଚକ୍ରେ ରାଜସୂଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଦକ୍ଷଇଣଆନ୍ଦଦୌ । ସମାପ୍ତେଽଵଭୃଥେ ସୋମଂ ତଦ୍ରୂପାଲୋକନେଚ୍ଛଵଃ ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତିନୋଟି ଲୋକ ପୁରୋହିତମାନେକୁ ଦେଇଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ଯେଉଁମାନେ ସୋମଙ୍କର ସେ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ—

କାମଵାଣାଭିତପ୍ତାଙ୍ଗ୍ଯୋ ନରଦେଵ୍ଯଃ ସିଷେଵିରେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନ୍ନାରାଯଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସିନୀଵାଲୀ ଚ କର୍ଦ୍ଦମମ୍ ॥ ୨୭୪.

ମନୁଷ୍ୟର ରାଣୀମାନେ, କାମନାରେ ଦହିଯାଇ, ସୋମଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସିନୀବାଳୀ କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ଦ୍ଯୁତିଂ ଵିଭାଵସୁନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ଟିର୍ଧାତାରମଵ୍ଯଯମ୍ । ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାକରନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହଵିଷ୍ମନ୍ତଂ କୁହୂଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୨୭୪.

ପୁଷ୍ଟି ତାଙ୍କର ତେଜ ଛାଡ଼ି ଅବିକାରୀ ଧାତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାକରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କୁହୂ ନିଜେ ହବିଷ୍ମତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

କୀର୍ତ୍ତିର୍ଜଯନ୍ତମ୍ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଵସୁର୍ମ୍ମାରୀଚକଶ୍ଯପମ୍ । ଧୃତିସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିଂ ନନ୍ଦୀଂ ସୋମମେଵାଭଜତ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

କୀର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଜୟନ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ବସୁ ମାରୀଚ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଧୃତି ତାଙ୍କର ପତି ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ସମୟରେ ସୋମଙ୍କୁ ଭଜିଲେ।

ସ୍ଵକୀଯା ଇଵ ସୋମୋଽପି କାମଯାମାସ ତାସ୍ତଦା । ଏଵଂ କୃତାପଚାରସ୍ଯ ତାସାଂ ଭର୍ତ୍ତୃଗଣସ୍ତଦା ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନାରୀମାନେ ପରି ଚାହିଲେ। ଏଭଳି ଅପରାଧ କରିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀମାନେ—

ନ ଶଶାକାପଚାରାଯ ଶାପୈଃ ଶସ୍ତ୍ରାଦିଭିଃ ପୁନଃ । ସପ୍ତଲୋକୈକନାଥତ୍ଵମଵାପ୍ତସ୍ତପସା ହ୍ଯୁତ ॥ ୨୭୪.

ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶାପ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସୋମ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଥିଲେ।

ଵିଵଭ୍ରାମ ମତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିନଯାଦନଯା ହତା । ବୃହସ୍ପତେଃ ସ ଵୈ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ତାରାଂ ନାମ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥ ୨୭୪.

ସୋମଙ୍କ ମନ ଅନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ।

ଜହାର ତରସା ସୋମୋ ହ୍ଯଵମନ୍ଯାଙ୍ଗିରଃସୁତମ୍ । ତତସ୍ତଦ୍‌ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ତାକାମଯମ୍ ॥ ୨୭୪.

ସୋମ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲେ। ଏହା ପରେ ତାରାକାମୟ ନାମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।