ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶୌନକଃ ପିପ୍ପଲାଦଶ୍ଚ ମୁଞ୍ଜକେଶାଦଯୋଽପରେ । ମନ୍ତ୍ରାଣାମଯୁତଂ ଷଷ୍ଟଶତଞେଚୋପନିଷଚ୍ଛତଂ ।। ୨୭୧.

ଶୌନକ, ପିପ୍ପଳାଦ ଏବଂ ମୁଞ୍ଜକେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ଷଷ୍ଟି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏକଶେ ଉପନିଷଦ ଅଛି।

ଵ୍ଯାସରୂପୀ ସ ଭଗଵାନ୍ ଶାଖାଭେଦାଦ୍ଯକାରଯତ୍ । ଶାଖାବେଦାଦଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରିତିହାସଃ ପୁରାଣକଂ ।। ୨୭୧.

ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ନିଜ ରୂପରେ ଏହି ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ। ଶାଖା ବିଭାଗ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର କାରଣ ହେଲେ ବିଷ୍ଣୁ।

ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯାସାତ୍ ପୁରାଣାଦି ସୂତୋ ଵୈ ଲୋମହର୍ଷଣଃ । ସୁମତିଶ୍ଚାଗ୍ନିଵର୍ଚ୍ଚାଶ୍ଚ ମିତ୍ରଯୁଃ ଶିଂଶପାଯନଃ ।। ୨୭୧.

ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ପାଇଁ, ସୂତ ଲୋମହର୍ଷଣ, ସୁମତି, ଅଗ୍ନିବର୍ଚ୍ଚ, ମିତ୍ରୟୁ ଓ ଶିଂଶପାୟନ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।

କୃତଵ୍ରତୋଥ ସାଵର୍ଣିଃ ଷଟ़ଶିଷ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ଚାଭଵନ୍। ଶାଂଶପାଯନାଦଯଶ୍ଚକ୍ରୁଃ୧ ପୁରାଣାନାନ୍ତୁ ସଂହିତାଃ ।। ୨୭୧.

ତାପରେ କୃତବ୍ରତ ନାମକ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କର ଛଅ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାଂଶପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକ ରଚନା କରିଥିଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମାଦୀନି ପୁରାଣାନି ହରିଵିଦ୍ଯା ଦଶାଷ୍ଟ ଚ । ମହାପୁରାଣେ ହ୍ଯାଗ୍ନେଯେ ଵିଦ୍ଯାରୂପୋ ହରିଃ ତ୍ଥିତଃ ।। ୨୭୧.

ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରାଣ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକ ମହାପୁରାଣ ଅଗ୍ନିରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଜ୍ଞାନର ଆକାର ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ସପ୍ରପଞ୍ଚୋ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ମୂର୍ତ୍ତାମୁର୍ତ୍ତସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ । ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଚ୍ଯ ସଂସ୍ତୂଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୭୧.

ସେ ଦେଉଁଥିବା ଏବଂ ନ ଦେଉଁଥିବା, ରୂପ ଓ ଅରୂପ ଦୁହିଁ ଧରିଥିବା। ତାଙ୍କୁ ଜାଣି, ପୂଜି ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଲୋକେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପାଇପାରିବେ।

ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜିଷ୍ଣୁର୍ଭଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଅଗ୍ନିସୂର୍ଯ୍ଯାଦିରୂପଵାନ୍ । ଅଗ୍ନିରୂପେଣ ଦେଵାଦେର୍ମୁଖଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରା ଗତିଃ ।। ୨୭୧.

ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଜୟୀ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିର ରୂପରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି।

ଵେଦେଷୁ ସପୁରାଣେଷୁ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତିଶ୍ଚ ଗୀଯତେ । ଆଗ୍ନେଯାଖ୍ଯଂ ପୁରାଣନ୍ତୁ ରୂପଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହତ୍ତରଂ ।। ୨୭୧.

ବେଦ ଓ ପୁରାଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଗାଇଛନ୍ତି। ଆଗ୍ନେୟ ନାମକ ପୁରାଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରୂପ।

ଆଗ୍ନେଯାଖ୍ଯପୁରାଣସ୍ଯ କର୍ତ୍ତା ଶ୍ରୋତା ଜନାର୍ଦନଃ । ତସ୍ମାତ୍ପୁରାଣମାଗ୍ନେଯଂ ସର୍ଵଵେଦମଯଂ ମହତ୍ ।। ୨୭୨.

ଆଗ୍ନେୟ ନାମକ ପୁରାଣର ଲେଖକ ଓ ଶ୍ରୋତା ହେଉଛନ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ତେଣୁ ଏହି ଅଗ୍ନି ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର ଓ ମହାନ।

ସର୍ଵାତ୍ମ ହରିରୂପଂ ହି ପଠତାଂ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାଂ ।। ୨୭୨.

ଯେଉଁମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

ରାଜ୍ଯର୍ଥିନାଂ ରାଜ୍ଯଦଞ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମଦଂ ଧର୍ମକାମିନାମ୍ ।। ୨୭୨.

ଯେଉଁମାନେ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଧର୍ମ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମ ମିଳେ।

ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥିନା ସ୍ଵର୍ଗଦଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଦଂ ପୁତ୍ରକାମିନାଂ । ଗଵାଦିକାମିନାଙ୍ଗୋଦଂ ଗ୍ରାମଦଂ ଗ୍ରାମକାମିନାଂ ।। ୨୭୨.

ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୁଅ ଚାହାଁଥିବାଙ୍କୁ ପୁଅ, ଗାଈ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଚାହାଁଥିବାଙ୍କୁ ଗାଈ, ଗ୍ରାମ ଆଶା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ଗ୍ରାମ ଦିଏ।

କାମାର୍ଥିନାଂ କାମଦଞ୍ଚ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସମ୍ପଦମ୍ । ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ଜଯଦଞ୍ଜଯକାମିନାମ୍ ।। ୨୭୨.

କାମନା କରୁଥିବାଙ୍କୁ କାମ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦିଏ। ଲୋକଙ୍କୁ ଗୁଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତି, ଜୟ ଆଶା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ଜୟ ଦିଏ।

ସର୍ଵେପ୍ସୂନାଂ ସର୍ଵଦନ୍ତୁ ମୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିକାମିନାଂ । ପାପଘ୍ନଂ ପାପାକର୍ତୄଣାମାଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣକମ୍ ।। ୨୭୨.

ସମସ୍ତ କାମନା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଏ, ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଏ। ପାପ କରିଥିବାଙ୍କର ପାପ ଅଗ୍ନି ପୁରାଣ ଦୂର କରେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣାଭିହିତଂ ପୂର୍ଵ୍ଵଂ ଯାଵନ୍ମାନ୍ନଂ ମରୀଚଯେ । ଲକ୍ଷାର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ତଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଂ ଲିଖିତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରଦାପ୍ଯେତ୍ ।। ୨୭୨.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁଥିରେ ମରୀଚିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିଥିଲେ, ଏହା ଲକ୍ଷର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମ ପୁସ୍ତକ ଲେଖି ଦେବା ଉଚିତ।

ଵୈଶାଖ୍ଯାମ୍ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଞ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥୀ ଜଲଧେନୁମତ୍ । ପାଦ୍ମଂ ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଧେନୁମତ୍ ।। ୨୭୨.

ବୈଶାଖ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ସହିତ ବାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଗାଈ ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵରାହକଲ୍ପଵୃତ୍ତାନ୍ତମଧିକୃତ୍ଯ ପରାଶରଃ । ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପ୍ରାହ ଚାର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୭୨.

ବରାହ କଳ୍ପର ବିବରଣୀ ଉପରେ ଆଧାର କରି, ପରାଶର ତେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ ରଚନା କରିଥିଲେ, ଏହା ଦେବା ଉଚିତ।

ଜଲଧେନୁମଦାପାଢ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ଵାଯଵୀଯଂ ହରିପ୍ରିଯଂ ।। ୨୭୨.

ଏହା ଧନୀ ଗାଈ ସହିତ ଦେଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଧାମ ପାଇଥାଏ। ଚଉଦ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ଭାଗ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବାୟବୀୟ।

ଶ୍ଵେତକଲ୍ପପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଘର୍ମ୍ମାନ୍ ଵାଯୁରିହାବ୍ରଵୀତ୍ । ଦଦ୍ଯାଲ୍ଲିଖିତ୍ଵା ତଦ୍ଵିପ୍ରେ ଶ୍ରାଵଣ୍ଯାଂ ଗୁଡ଼ଧେନୁମତ୍ ।। ୨୭୨.

ଶ୍ୱେତ କଳ୍ପ ଅବସରରେ, ବାୟୁ ଘର୍ମ ପୁରାଣ କହିଥିଲେ। ଏହା ଲେଖି, ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଉତ୍ତମ ଗାଈ ସହିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଯତ୍ରାଧିକୃତ୍ଯ ଗାଯତ୍ରୀଂ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ଧର୍ମ୍ମଵିସ୍ତରଃ । ଵୃତ୍ରାସୁରବଧୋପେତଂ ତଦ୍ଭାଗଵତମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୭୨.

ଯେଉଁଠାରେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଆଧାର କରି ଧର୍ମର ବିସ୍ତାର କଥା କହାଯାଏ, ଓ ବୃତ୍ର ଓ ଅସୁର ବଧ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ସେଇଟି ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ସାରସ୍ଵତସ୍ଯ କଲ୍ପସ୍ଯ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ୍ଯନ୍ତୁ ତଦ୍ଦଦେତ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରାଣି ହେମସିଂହସମନ୍ଵିତଂ ।। ୨୭୨.

ସାରସ୍ୱତ କଳ୍ପ ଅବସରରେ, ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ତିଥିରେ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଅଠାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଓ ସୁନାର ସିଂହ ସହିତ ଦିଆଯିବ।

ଯତ୍ରାହ ନାରଦୋ ଧର୍ମ୍ମାନ୍ ଵୃହତ୍କଲ୍ପାଶ୍ରିତାନିହ । ପଞ୍ଚଵିଂଶସହସ୍ରାଣି ନାରଦୀଯଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୭୨.

ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ନାରଦ ମହାକଳ୍ପ ଆଧାରିତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ କହିଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପঁଚିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥକୁ 'ନାରଦ ପୁରାଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସଧେନୁଞ୍ଚାଶ୍ଵିନେ ଦଦ୍ଯାତ୍ସିଦ୍ଧିମାତ୍ଯନ୍ତିକୀଂ ଲଭେତ୍ । ଯତ୍ରାଧିକୃତ୍ଯ ଶତ୍ରୂନାନ୍ଦର୍ମାଧର୍ମଵିଚାରଣା ।। ୨୭୨.

ଏହାକୁ ଗାଈ ଓ ଏକ ଅଶ୍ୱିନୀ ସହିତ ଦାନ କଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏଠି ଶତ୍ରୁମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ବିଚାର କରାଯାଏ।

କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାଂ ନଵସାହସ୍ରଂ ମାର୍କଣ୍ଡେଯମଥାର୍ପଯେତ୍ । ଅଗ୍ନିନା ଯଦ୍ଵଶିଷ୍ଠାଯ ପ୍ରୋକ୍ତଞ୍ଚାଗ୍ନେଯମେଵ ତତ୍ ।। ୨୭୨.

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ନବହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯାହା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା, ସେହି ଅଗ୍ନି ପୁରାଣ ହେଉଛି।

ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ଭଵିଷ୍ଯଂ ସୂର୍ଯ୍ଯସମ୍ଭଵଂ । ଭଵସ୍ତୁ ମନଵେ ପ୍ରାହ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୌଷ୍ଯାଂ ଗୁଡ଼ାଦିମତ୍ ।। ୨୭୨.

ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ପର୍କରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଭବ ମନୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ପୌଷ ମାସରେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏହା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସାଵର୍ଣିନା ନାରଦାଯ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତମୀରିତଂ । ରଥାନ୍ତରସ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରକଂ ।। ୨୭୨.

ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାରଦଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ କହିଥିଲେ; ରଥାନ୍ତରର ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଏହି ପୁସ୍ତକ।

ମାଘ୍ଯାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵରାହସ୍ଯ ଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତମୀରିତଂ । ରଥାନ୍ତରସ୍ଯ ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରକଂ ।। ୨୭୨.

ମାଘ ମାସରେ, ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତରେ କଥିତ ବରାହଙ୍କର କଥା ଓ ରଥାନ୍ତରର ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଆଗ୍ଯେଯକଲ୍ପେ ଲଲ୍ଲିଙ୍ଗମେକାଦଶସହସ୍ରକମ୍ । ତଦ୍ଦତ୍ଵା ଶିଵମାପ୍ନୋତି ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ ତିଲଧେନୁମତ୍ ।। ୨୭୨.

ଅଗ୍ନେୟ କଳ୍ପରେ, ଏକାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣ ଅଛି; ଏହା ତିଳ ଓ ଗାଈ ସହିତ ଫାଲ୍‌ଗୁନ ମାସରେ ଦାନ କଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶଶହସ୍ରାଣି ଵାରାହଂ ଵିଷ୍ଣୁଣେରିତମ୍ । ଭୂଯୌ ଵରାହଚରିତଂ ମାନଵସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତିତଃ ।। ୨୭୨.

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ବରାହ ପୁରାଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପୁନି ମନୁଙ୍କ ପ୍ରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ବରାହଙ୍କର କଥା।