ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଭର୍ତ୍ତାରଂ ରକ୍ଷ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ସମଯଃ ପରିପାଲ୍ଯତାଂ । ଐରାଵତାଧିରୂଢ଼ସ୍ତୁ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୨୬୯.

ନାଗରାଜ, ତୁମେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଚୁକ୍ତିକୁ ପାଳନ କର। ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ବଜ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର।

ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗତସ୍ତ୍ଵେଷ ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାଂ ସ ଦେଵରାଟ୍ । ଅଵାପ୍ନୁହି ଜଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସୁସ୍ଥଶ୍ଚୈଵ ସଦା ଵ୍ରଜ ।। ୨୬୯.

ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କର, ସଦା ସୁସ୍ଥ ରୁହି ଆଗେ ବଢ଼।

ଅଵାପ୍ନୁହି ବଲଞ୍ଚୈଵ ଐରାଵତସମଂ ଯୁଧି । ଶ୍ରୀସ୍ତେ ସୋମାଦ୍‌ବଲଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତେଜଃ ସୂର୍ଯ୍ଯାଜ୍ଜଵୋଽନିଲାତ୍ ।। ୨୬୯.

ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଇରାବତ ସମାନ ଶକ୍ତି ପାଉ। ସୋମରୁ ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ବଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ତେଜ, ବାୟୁଠାରୁ ତ୍ୱରିତତା ତୁମେ ପାଉ।

ସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯଂ ଗିରେର୍ଜଯଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ ଯଶୋ ଦେଵାତ୍ ପୁରନ୍ଦରାତ୍ । ଯୁଦ୍ଧେ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ନାଗାସ୍ତ୍ଵାଂ ଦିଶଶ୍ଚ ସହ ଦୈଵତୈଃ ।। ୨୬୯.

ପାହାଡ଼ରୁ ଦୃଢତା, ରୁଦ୍ରଠାରୁ ବିଜୟ, ପୁରନ୍ଦର ଦେବତାଠାରୁ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମେ ପାଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଗମାନେ ଓ ଦିଗ୍ବଳି ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ଅଶ୍ଵିନୌ ସହ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପାନ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ । ମନଵୋ ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵାଯୁଃ ସୋମୋ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୨୬୯.

ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମନୁ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବାୟୁ, ସୋମ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।

ନାଗକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷଭୂତଗଣା ଗ୍ରହାଃ । ପ୍ରମଥାସ୍ତୁ ସହାଦିତ୍ଯୈର୍ଭୂତେଶୋ ମାତୃଭିଃ ସହ ।। ୨୬୯.

ନାଗ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସମୂହ; ପ୍ରମଥମାନେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ, ଭୂତେଶ୍ୱର ମାତୃମାନଙ୍କ ସହ।

ଶକ୍ରଃ ସେନାପତିଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଵରୁଣଶ୍ଚାଶ୍ରିତସ୍ତ୍ଵଯି । ପ୍ରଦହନ୍ତୁ ରିପୂନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାଜା ଵିଜଯମୃଚ୍ଛତୁ ।। ୨୬୯.

ଶକ୍ର, ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବରୁଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦହନ କରନ୍ତୁ, ରାଜା ବିଜୟ ପାଉନ୍ତୁ।

ଯାନି ପ୍ରଯୁକ୍ତାନ୍ଯରିଭିର୍ଭୂଷଣାନି ସମନ୍ତତଃ । ପତନ୍ତୁ ତଵ ଶତ୍ରଣାଂ ହତାନି ତଵ ତେଜସା ।। ୨୬୯.

ଶତ୍ରୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଯେଉଁ ଭୂଷଣ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ି, ନଶ୍ଟ ହେଉ।

କାଲନେମିବଧେ ଯଦ୍ଵତ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ତ୍ରିପୁରଘାତନେ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ବଧେ ସର୍ଵାସୁରେଷୁ ଚ ।। ୨୬୯.

ଯେପରି କାଳନେମି ବଧ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିପୁର ନାଶ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ବଧରେ ଘଟିଥିଲା।

ଶୋଭିତାସି ତଥୈଵାଦ୍ଯ ଶୋଭସ୍ଵ ସମଯଂ ସ୍ମର । ନୀଲସ୍ଵେତାମିମାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଵାଶୁ ନୃପାରଯଃ ।। ୨୬୯.

ଏଭଳି ଆଜି ତୁମେ ଶୋଭିତ ଅଛ, ତୁମର ତେଜ ଦେଖାଅ, ଚୁକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏହି ନୀଳ ଓ ଧଳାମାନେ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।

ଵ୍ଯାଧିଭିର୍ଵିଵିଧୈର୍ଘୋରୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଯୁଧି ନିର୍ଜ୍ଜିତାଃ । ପୂତନା ରେଵତୀ ଲେଖା କାଲରାତ୍ରୀତି ପଠ୍ଯତେ ।। ୨୬୯.

ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଥିବା: ପୁତନା, ରେବତୀ, ଲେଖା ଓ କାଳରାତ୍ରୀ ନାମକ।

ଦହନ୍ତ୍ଵାଶୁ ରିପୂନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ପତାକେ ତ୍ଵାମୁପାଶ୍ରିତାଃ । ସର୍ଵମେଧେ ମହାଯଜ୍ଞେ ଦେଵଦେଵେନ ଶୂଲିନା ।। ୨୬୯.

ତୁମେ ପତାକା ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ଶୀଘ୍ର ଦହିଯାଉ। ସମସ୍ତ ବଳି ଓ ମହାଯଜ୍ଞରେ, ଦେବମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

ଶର୍ଵେଣ ଜଗତଶ୍ଚୈଵ ସାରେଣ ତ୍ଵଂ ଵିନିର୍ମ୍ମିତଃ । ନନ୍ଦକସ୍ଯାପରାଂ ମୂର୍ତ୍ତିଂ ସ୍ମର ଶତ୍ରୁନିଵର୍ହଣ ।। ୨୬୯.

ଶର୍ବ ଯେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସାର ତୁମେ ତିଆରି ହେଉଛ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ନନ୍ଦକଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କର।

ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ଯାମ କୃଷ୍ଣ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନନାଶନ । ଅସିର୍ଵିଶସନଃ ଖଡ୍ଗସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରୋ ଦୁରାସଦଃ ।। ୨୬୯.

ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମ, କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ ନାଶକ; ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ତଳୱାର ଧାରଣକାରୀ, ଭୟଙ୍କର।

ଔଗର୍ଭୋ ଵିଜଯଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମ୍ମପାଲସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଇତ୍ଯଷ୍ଟୌ ତଵ ନାମାନି ପୁରୋକ୍ତାନି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ।। ୨୬୯.

ଔଗର୍ଭ, ବିଜୟ, ଧର୍ମପାଳ — ଏହି ଆଠଟି ତୁମର ନାମ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ।

ନକ୍ଷତ୍ରଂ କୃତ୍ତିକା ତୁଭ୍ଯଂ ଗୁରୁର୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ହିରଣ୍ଯଞ୍ଚ ଶରୀରନ୍ତେ ଦୈଵତନ୍ତେ ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୨୬୯.

କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ତୁମ ପାଇଁ; ତୁମ ଗୁରୁ ହେଲେ ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର। ସୁନା ତୁମ ଦେହ, ତୁମ ଦେବତା ହେଲେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।

ରାଜାନଂ ରକ୍ଷ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ସବଲଂ ସପୁରନ୍ତଥା । ପିତା ପିତାମହୋ ଦେଵଃ ସ ତ୍ଵଂ ପାଲଯ ସର୍ଵଦା ।। ୨୬୯.

ତୁମେ ରାଜା, ତଳୱାର, ସେଙ୍ଗର ସେନା ଓ ସହରକୁ ରକ୍ଷା କର। ବାପା ଓ ବଡ଼ବାପା ଦେବତା ସମାନ; ସେମାନେଁକୁ ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।

ଶର୍ମପ୍ରଦସ୍ତ୍ଵଂ ସମରେ ଵର୍ମନ୍ ସୈନ୍ଯେ ଯଶୋଽଦ୍ଯ ମେ । ରକ୍ଷ ମାଂ ରକ୍ଷଣୀଯୋଽହନ୍ତଵାନଘ ନମୋଽସ୍ତୁତେ ।। ୨୬୯.

ସମରରେ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ନିରାପତ୍ତା ଦେଉଛ, ଆଜି ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପ୍ରଶଂସା ହେଉ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ଷା ଦରକାର। ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

ଦୁନ୍ଦୁଭେ ତ୍ଵଂ ସପ୍ତ୍ନାନାଂ ଘୋଷାଦ୍‌ଧୃଦଯକମ୍ପନଃ । ଭଵ ଭୂମିପସୈନ୍ଯାନାଂ ଯଥା ଵିଜଯଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୨୬୯.

ତୁମେ ଏମିତି ଡ଼଼଼ମ୍ବ ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କମ୍ପିଏ। ରାଜାମାନଙ୍କ ସେନା ପାଇଁ ତୁମେ ବିଜୟ ବଢ଼ାଇବା ଉପାୟ ହେଉ।

ଯଥା ଜୀମୂତଘୋଷେଣ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ଵରଵାରଣାଃ । ତଥାସ୍ତୁ ତଵ ଶବ୍ଦେନ ହର୍ଷୋଽସ୍ମାକଂ ମୁଦାଵହ ।। ୨୬୯.

ଯେପରି ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ତୁମର ଶବ୍ଦ ଆମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସି ଆଣିଦିଅ।

ଯଥା ଜୀମୂତଶବ୍ଦେନ ସ୍ତ୍ରୀଣଂ ତ୍ରାସୋଽଭିଜାଯତେ । ତଥା ତୁ ତଵ ଶବ୍ଦେନ ତ୍ରସ୍ଯନ୍ତ୍ଵସ୍ମଦ୍‌ଦ୍ଵିଷୋ ରଣେ ।। ୨୬୯.

ଯେପରି ମେଘର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଜଣେ ଝିଅ ଭୟ ପାଏ, ସେପରି ତୁମର ଶବ୍ଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉନ୍ତୁ।

ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସଦାର୍ଚ୍ଚନୀଯାସ୍ତେ ଯୋଜନୀଯା ଜଯାଦିଷୁ । ଘୃତକମ୍ବଲଵିଷ୍ଣାଦେସ୍ତ୍ଵଭିଷେକଞ୍ଚ ଵତ୍ସରେ ।। ୨୬୯.

ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଘୃତ, କମ୍ବଳ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକା ମନ୍ତ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରସାଧକାଃ ।୨୭୧.୦୦୧ ଋଗଥର୍ଵ ତଥା ସାମ ଯଜୁଃ ସଂଖ୍ଯା ତୁ ଲକ୍ଷକଂ ॥୨୭୧.୦୦୧ ଭେଦଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯାଯନଶ୍ଚୈକ ଆଶ୍ଵଲାଯନୋ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ ।୨୭୧.୦୦୨ ଶତାନି ଦଶ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦ୍ଵିସହସ୍ରକଂ ॥୨୭୧.୦୦୨ ଋଗ୍ଵେଦୋ ହି ପ୍ରମାଣେନ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵୈପାଯନାଦିଭିଃ ।୨୭୧.୦୦୩ ଏକୋନିଦ୍ଵିସହସ୍ରନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଯଜୁଷସ୍ତଥା ॥୨୭୧.୦୦୩ ଶତାନି ଦଶ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଷଡଶୀତିଶ୍ଚ ଶାଖିକାଃ ।୨୭୧.୦୦୪ କାଣ୍ଵମାଧ୍ଯନ୍ଦିନୀ ସଂଜ୍ଞା କଠୀ ମାଧ୍ଯକଠୀ ତଥା ॥୨୭୧.୦୦୪ ମୈତ୍ରାଯଣୀ ଚ ସଂଜ୍ଞା ଚ ତୈତ୍ତିରୀଯାଭିଧାନିକା ।୨୭୧.୦୦୫ ଵୈଶମ୍ପାଯନିକେତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ଶାଖା ଯଜୁଷି ସଂସ୍ଥିତାଃ ॥୨୭୧.୦୦୫ ସାମ୍ନଃ କୌଥୁମସଂଜ୍ଞୈକା ଦ୍ଵିତୀଯାଥର୍ଵଣାଯନୀ ।୨୭୧.୦୦୬ ଗାନାନ୍ଯପି ଚ ଚତ୍ଵାରି ଵେଦ ଆରଣ୍ଯକନ୍ତଥା ॥୨୭୧.୦୦୬ ଉକ୍ଥା ଊହଚତୁର୍ଥଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରା ନଵସହସ୍ରକାଃ ।୨୭୧.୦୦୭ ସଚତୁଃଶତକାଶ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମସଙ୍ଘଟକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥୨୭୧.୦୦୭ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିରେଵାତ୍ର ସାମମାନଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଂ ।୨୭୧.୦୦୮ ସୁମନ୍ତୁର୍ଜାଜଲିଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲୋକାଯନିରଥର୍ଵକେ ॥୨୭୧.୦୦୮ ଶୌନକଃ ପିପ୍ପଲାଦଶ୍ଚ ମୁଞ୍ଜକେଶାଦଯୋଽପରେ ।୨୭୧.୦୦୯ ମନ୍ତ୍ରାଣାମଯୁତଂ ଷଷ୍ଟିଶତଞ୍ଚୋପନିଷଚ୍ଛତଂ ॥୨୭୧.୦୦୯ ଵ୍ଯାସରୂପୀ ସ ଭଗଵାନ୍ ଶାଖାଭେଦାଦ୍ଯକାରଯତ୍ ।୨୭୧.୦୧୦ ଶାଖାଭେଦାଦଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରିତିହାସଃ ପୁରାଣକଂ ॥୨୭୧.୦୧୦ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯାସାତ୍ପୁରାଣାଦି ସୂତୋ ଵୈ ଲୋମହର୍ଷଣଃ ।୨୭୧.୦୧୧ ସୁମତିଶ୍ଚାଗ୍ନିଵର୍ଚାଶ୍ଚ ମିତ୍ରଯୁଃଶିଂଶପାଯନଃ ॥୨୭୧.୦୧୧ କୃତଵ୍ରତୋଥ ସାଵର୍ଣିଃ ଷଟ୍ଶିଷ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ ଚାଭଵନ୍ ।୨୭୧.୦୧୨ ଶାଂଶପାଯନାଦଯଶ୍ଚକ୍ରୁଃ(୧) ପୁରାଣାନାନ୍ତୁ ସଂହିତାଃ ॥୨୭୧.୦୧୨ ବ୍ରାହ୍ମାଦୀନି ପୁରାଣାନି ହରିଵିଦ୍ଯା ଦଶାଷ୍ଟ ଚ ।୨୭୧.୦୧୩ ମହାପୁରାଣେ ହ୍ଯାଗ୍ନେଯେ ଵିଦ୍ଯାରୂପୋ ହରିଃ ସ୍ଥିତଃ ॥୨୭୧.୦୧୩ ସପ୍ରପଞ୍ଚୋ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ମୂର୍ତାମୂର୍ତସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ ।୨୭୧.୦୧୪ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସଂସ୍ତୂଯ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥୨୭୧.୦୧୪ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜିଷ୍ଣୁର୍ଭଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଅଗ୍ନିସୂର୍ଯାଦିରୂପଵାନ୍ ।୨୭୧.୦୧୫ ଅଗ୍ନିରୂପେଣ ଦେଵାଦେର୍ମୁଖଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରା ଗତିଃ ॥୨୭୧.୦୧୫ ଵେଦେଷୁ ସପୁରାଣେଷୁ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତିଶ୍ଚ ଗୀଯତେ ।୨୭୧.୦୧୬ ଆଗ୍ନେଯାଖ୍ଯଂ ପୁରାଣନ୍ତୁ ରୂପଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହତ୍ତରଂ ॥୨୭୧.୦୧୬ ଆଗ୍ନେଯାଖ୍ଯପୁରାଣସ୍ଯ କର୍ତା ଶ୍ରୋତା ଜନାର୍ଦନଃ ।୨୭୧.୦୧୭ ତସ୍ମାତ୍ପୁରାଣମାଗ୍ନେଯଂ ସର୍ଵଵେଦମଯଂ ମହତ୍ ॥୨୭୧.୦୧୭ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାମଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନମଯଂ ଵରମ୍(୨) ।୨୭୧.୦୧୮ ସର୍ଵାତ୍ମ ହରିରୂପଂ ହି ପଠତାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାଂ ॥୨୭୧.୦୧୮ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥିନାଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଦମର୍ଥିନାଂ ଶ୍ରୀଧନପ୍ରଦମ୍(୩) ।୨୭୧.୦୧୯ ରାଜ୍ଯାର୍ଥିନାଂ ରାଜ୍ଯଦଞ୍ଚ ଧର୍ମଦଂ ଧର୍ମକାମିନାମ୍ ॥୨୭୧.୦୧୯ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥିନାଂ ସ୍ଵର୍ଗଦଞ୍ଚ ପୁତ୍ରଦଂ ପୁତ୍ରକାମିନାଂ ।୨୭୧.୦୨୦ ଗଵାଦିକାମିନାଙ୍ଗୋଦଂ ଗ୍ରାମଦଂ ଗ୍ରାମକାମିନାଂ ॥୨୭୧.୦୨୦ ଟିପ୍ପଣୀ ୧ ଶିଂଶପାଯନାଦଯଶ୍ଚକ୍ରୁରିତି ଖ .. ୨ ପରମିତି ଞ .. ୩ ଶ୍ରୀବଲପ୍ରଦମିତି ଞ କାମାର୍ଥିନାଂ କାମଦଞ୍ଚ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସମ୍ପ୍ରଦମ୍ ।୨୭୧.୦୨୧ ଗୁଣକୀର୍ତିପ୍ରଦନ୍ନୄଣାଂ ଜଯଦଞ୍ଜଯକାମିନାମ୍ ॥୨୭୧.୦୨୧ ସର୍ଵେପ୍ସୂନାଂ ସର୍ଵଦନ୍ତୁ ମୁକ୍ତିଦଂ ମୁକ୍ତିକାମିନାଂ ।୨୭୧.୦୨୨ ପାପଘ୍ନଂ ପାପକର୍ତୄଣାମାଗ୍ନେଯଂ ହି ପୁରାଣକମ୍ ॥୨୭୧.୦୨୨ ଇତ୍ଯାଗ୍ନେଯେ ମହାପୁରାଣେ ଵେଦଶାଖାଦିକୀର୍ତିନଂ ନାମ ଏକସପ୍ତତ୍ଯଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରାହକା ମନ୍ତ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରସାଧକାଃ । ଋଗଥର୍ଵ ତଥା ସାମ ଯଜୁଃ ସଂଖ୍ଯା ତୁ ଲକ୍ଷକଂ ।। ୨୭୧.

ଭେଦଃ ସାଙ୍‌ଖ୍ଯାଯନଶ୍ଚୈକ ଆଶ୍ଵଲାଯନୋ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ । ଶତାନି ଦଶ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦ୍ଵିସହସ୍ରକଂ ।। ୨୭୧.

ଏଠାରେ ଏକ ସାଂଖ୍ୟାୟନ ଶାଖା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ୱଳାୟନ ଶାଖା ଅଛି। ମନ୍ତ୍ର ଦଶ ଶତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇ ହଜାର।

ଋଗ୍ଵେଦୋ ହି ପ୍ରମାଣେନ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵୈପାଯନାଦିଭିଃ । ଏକୋନଦ୍ଵିସହସ୍ରନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରାଣଆଂ ଯଜୁଷସ୍ତଥା ।। ୨୭୧.

ଋଗ୍ବେଦକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯଜୁର୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ହଜାରରୁ ଏକ କମ।

ଶତାନି ଦଶ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଷଡ଼ଶୀତିଶ୍ଚ ଶାରିବକାଃ । କାଣଅଵମାଧ୍ଯନ୍ଦିନୀ ସଂଜ୍ଞା କଠୀ ମାଧ୍ଯକଠୀତଥା ।। ୨୭୧.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦଶ ଶହ ଅଛି, ଏବଂ ଛଅଠିଆଠି ଶାଖା ଅଛି। କାଣ୍ବ, ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନୀ, କଠି ଓ ମାଧ୍ୟକଠି — ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଅଟେ।

ମୈତ୍ରାଯଣୀ ଚ ସଂଜ୍ଞା ଚ ତୈତ୍ତିରୀଯାଭିଧାନିକା । ଵୈଶମ୍ପାଯନିକେତ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ଶାଖା ଯଜୁଷି ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। ୨୭୧.

ମୈତ୍ରାୟଣୀ, ସଂଜ୍ଞା ଏବଂ ତৈତ୍ତିରୀୟ — ଏହି ନାମରେ ଅଛନ୍ତି। ବୈଶମ୍ପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜୁର୍ବେଦର ଶାଖା ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାପିତ।

ସାମ୍ନଃ କୌଥୁମସଂଜ୍ଞୈକା ଦ୍ଵିତୀଯାଥର୍ଵଣାଯନୀ । ଗାନାନ୍ଯପି ଚ ତତ୍ଵାରି ଵେଦ ଆରଣ୍ଯକନ୍ତଥା ।। ୨୭୧.

ସାମବେଦରେ କୌଥୁମ ଏକ ଶାଖା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଛି ଅଥର୍ବଣାୟନୀ। ଏହାସହିତ ଚାରିଟି ଗୀତ ଓ ବେଦର ଆରଣ୍ୟକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଉକ୍‌ଥା ଊହଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରା ନଵସହସ୍ରକାଃ । ସଚତୁଃଶତକାଶ୍ଚୈଵ ବ୍ହ୍ମସଙ୍ଘଟକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୭୧.

ଉକ୍ଥ, ଉହା ଓ ଚତୁର୍ଥ — ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମୋଟେ ନଅ ହଜାର। ଚାରି ଶତ ଭ୍ରମ ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛି।