ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କୁଞ୍ଜରୋପରିଗୌ ସ୍ଯାତାଂ ସାଂଵତ୍ସରପୁରୋହିତୌ । ମନ୍ତ୍ରିତାଂଶ୍ଚ ସମାରୁହ୍ଯ ତୋରଣେନ ଵିନିର୍ଗମେତ୍ ।। ୨୬୮.

ଏହି ବର୍ଷର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ହାତୀ ଉପରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ଉଚିତ।

ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ନାଗମାରୁହ୍ଯ ତୋରଣେନାଥ ନିର୍ଗମେତ୍ । ବଲିଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ରାଜା କୁଞ୍ଜରଧୂର୍ଗତଃ ।। ୨୬୮.

ବାହାରି ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ପରେ, ରାଜା ହାତୀ ଉପରେ ବସି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବଳି ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ।

ଉନ୍ମୂକାନାନ୍ତୁ ନିଚଯମାଦୀପିତଦିଗନ୍ତରଂ । ରାଜା ପ୍ରଦକ୍ଷଇଣଂ କୁଯ୍ଯାତ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵାରାନ୍ ସୁସମାହିତଃ ।। ୨୬୮.

ରାଜା ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅନ୍ମୂକ୍ ଲୋକମାନେ, ସଭା ଓ ଦିଗ୍ବିଭାଗ ଉପରେ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ।

ଚତୁରଙ୍ଗବଲୋପେତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ନାଦଯନ୍ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵିସର୍ଜିତଜଲାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୨୬୮.

ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ସେନାବଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଏପରି କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି, ଜଳଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଛତ୍ରାଦିମନ୍ତ୍ରାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୈସ୍ତତ୍ ପୂଜ୍ଯ ଜଯାଦିକମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସୋମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ।। ୨୬୯.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଛତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଓ ବରୁଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ।

ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଭାଵେନ ଵର୍ଦ୍ଧସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମହାମତେ । ପାଣ୍ଡରାଭପ୍ରତୀକାଶ ହିମକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସୁପ୍ରଭ ।। ୨୬୯.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ବଢ଼, ତୁମର ରଙ୍ଗ ହିମ, କୁନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ।

ଯଥାମ୍ବୁଦଶ୍ଛାଦଯତେ ଶିଵାଯୈନାଂ ଵସୁନ୍ଧରାଂ । ତଥାଚ୍ଛାଦଯ ରାଜାନଂ ଵିଜଯାରୋଗ୍ଯଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୨୬୯.

ଯେପରି ମେଘ ଭଲ ପାଇଁ ଭୂମିକୁ ଢାକି ଦିଏ, ସେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଢାକି ରଖ।

ଗନ୍ଧର୍ଵକୁଲଜାତସ୍ତ୍ଵଂ ମାଭୂଯାଃ କୁଲଦୂଷକଃ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସୋମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ।। ୨୬୯.

ଗନ୍ଧର୍ବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତୁମେ, କେବେ ବଂଶକୁ ଅପମାନ ଦିଅନି। ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଓ ବରୁଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶୁଭ ହେଉ।

ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ହୁତାଶସ୍ଯ ଵର୍ଦ୍ଧସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ତୁରଙ୍ଗମ । ତେଜସା ଚୈଵ ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ତପସା ତଥା ।। ୨୬୯.

ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ଘୋଡ଼ା, ତୁମେ ବଢ଼; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବଢ଼।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ଯେଣ ପଵନସ୍ଯ ବଲେନ ଚ । ସ୍ମର ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରୋଽସି କୌସ୍ତୁଭନ୍ତୁ ମଣିଂ ସ୍ମର ।। ୨୬୯.

ରୁଦ୍ରଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମନେ ରଖ, ତୁମେ ରାଜପୁତ୍ର; କୌସ୍ତୁଭ ମଣିକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖ।

ଯାଂ ଗତିଂ ବ୍ରହାହା ଗଚ୍ଛେତ୍ ପିତୃହା ମାତୃହା ମାତୃହା ତଥା । ଭୂମ୍ଯର୍ଥେଽନୃତଵାଦୀ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚ ପରାଙ୍ମୁଖଃ ।। ୨୬୯.

ଯେପଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ପିତୃ ହନ୍ତା, ମାତୃ ହନ୍ତା, ଭୂମି ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ପଳାଇଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯାଆନ୍ତି—

ବ୍ରଜେସ୍ତ୍ଵନ୍ତାଂ ଗତିଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମା ତତ୍ ପାପଂ ଭଵେତ୍ତଵ । ଵିକୃତିଂ ମାପଗଚ୍ଛେସ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧେଽଧ୍ଵନି ତୁରଙ୍ଗମ ।। ୨୬୯.

ତୁମେ ସେଇ ପଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କରନି; ସେ ଅପରାଧ ତୁମ ପାଖରେ ଆସୁନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରାରେ ତୁମେ କେବେ ଅସୁସ୍ଥ କିମ୍ବା ଅପଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ, ହେ ଘୋଡ଼ା।

ରିପୂନ୍ ଵିନିଘ୍ନନ୍ ସମରେ ସହ ଭର୍ତ୍ରା ସୁଖୀ ଭଵ । ଶକ୍ରକେତୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯଃ ସୁଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵାମୁପାଶ୍ରିତଃ ।। ୨୬୯.

ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇ, ତୁମ ମାଲିକ ସହିତ ଖୁସି ରୁହ। ଶକ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁନାର ଝଣ୍ଡା ତୁମ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।

ପତତ୍ରିରାଡ୍ଵୈନତେଯସ୍ତଥା ନାରାଯଣଧ୍ଵଜଃ । କାଶ୍ଯପେଯୋଽମୃତାହର୍ତ୍ତା ନାଗାଦିର୍ଵିଷ୍ଣୁଵାହନଃ ।। ୨୬୯.

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ଗରୁଡ଼, ନାରାୟଣଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶଜ, ଅମୃତ ଆଣିଥିବା, ନାଗମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାହନ—

ଅପ୍ରମେଯୋ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ରଣେ ଦେଵାରିସୂଦନଃ । ମହାବଲୋ ମହାଵେଗେ ମହାକାଯୋଽମୃତାଶନଃ ।। ୨୬୯.

ଅପରିମିତ, ଅଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ବଡ଼ ଗତି, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅମୃତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା—

ଗରୁତ୍ମାମ୍ମାରୁତଗତିସ୍ତ୍ଵଯି ସନ୍ନିହିତଃ ସ୍ଥିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଦେଵଦେଵେନ ଶକ୍ରାର୍ଥଂ ସ୍ଥାପିତୋ ହ୍ଯସି ।। ୨୬୯.

ଗରୁଡ଼, ଯାହାର ଗତି ପବନ ସମାନ, ସେ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି। ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଶକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମକୁ ବସାଇଛନ୍ତି।

ଜଯାଯ ଭଵ ମେ ନିତ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧଯେଽଥ ବଲସ୍ଯ ଚ । ସାଶ୍ଵଵର୍ମାଯୁଧାନ୍ଯୋଧାନ୍ ରକ୍ଷାସ୍ମାକଂ ରିପୂନ୍ ଦହ ।। ୨୬୯.

ମୋର ସଦା ବିଜୟ, ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ରୁହ। ଘୋଡ଼ା, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର।

କୁମୁଦୈରାଵଣୌ ପଦ୍ମଃ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୋଽଥ ଵାମନଃ ୨୬୯.

କୁମୁଦ, ଏଇରାବତ, ପଦ୍ମ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଏବଂ ବାମନ — ଏହିମାନେ।

ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ବଲାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ଭଦ୍ରୋ ମନ୍ଦୋ ମୃଗଶ୍ଚୈଵ ଗଜଃ ସଂକୀର୍ଣ ଏଵ ଚ ।। ୨୬୯.

ଏମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ, ଆଠଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ — ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ, ମୃଗ, ଗଜ ଏବଂ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ।

ଵନେ ଵନେ ପ୍ରସୂତାସ୍ତେ ସ୍ମର ଯୋନିଂ ମହାଗଜାଃ । ପାନ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଆଦିତ୍ଯାଃ ସମରୁଦ୍ଗଣାଃ ।। ୨୬୯.

ଏହି ମହାଗଜମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ମରୁତମାନଙ୍କର ସମୂହ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ଭର୍ତ୍ତାରଂ ରକ୍ଷ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ସମଯଃ ପରିପାଲ୍ଯତାଂ । ଐରାଵତାଧିରୂଢ଼ସ୍ତୁ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ଶତକ୍ରତୁଃ ।। ୨୬୯.

ନାଗରାଜ, ତୁମେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଚୁକ୍ତିକୁ ପାଳନ କର। ଏଇରାବତ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ବଜ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର।

ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଗତସ୍ତ୍ଵେଷ ରକ୍ଷତୁ ତ୍ଵାଂ ସ ଦେଵରାଟ୍ । ଅଵାପ୍ନୁହି ଜଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସୁସ୍ଥଶ୍ଚୈଵ ସଦା ଵ୍ରଜ ।। ୨୬୯.

ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କର, ସଦା ସୁସ୍ଥ ରୁହି ଆଗେ ବଢ଼।

ଅଵାପ୍ନୁହି ବଲଞ୍ଚୈଵ ଐରାଵତସମଂ ଯୁଧି । ଶ୍ରୀସ୍ତେ ସୋମାଦ୍‌ବଲଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତେଜଃ ସୂର୍ଯ୍ଯାଜ୍ଜଵୋଽନିଲାତ୍ ।। ୨୬୯.

ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଇରାବତ ସମାନ ଶକ୍ତି ପାଉ। ସୋମରୁ ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ବଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ତେଜ, ବାୟୁଠାରୁ ତ୍ୱରିତତା ତୁମେ ପାଉ।

ସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯଂ ଗିରେର୍ଜଯଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ ଯଶୋ ଦେଵାତ୍ ପୁରନ୍ଦରାତ୍ । ଯୁଦ୍ଧେ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ନାଗାସ୍ତ୍ଵାଂ ଦିଶଶ୍ଚ ସହ ଦୈଵତୈଃ ।। ୨୬୯.

ପାହାଡ଼ରୁ ଦୃଢତା, ରୁଦ୍ରଠାରୁ ବିଜୟ, ପୁରନ୍ଦର ଦେବତାଠାରୁ କୀର୍ତ୍ତି ତୁମେ ପାଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଗମାନେ ଓ ଦିଗ୍ବଳି ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ଅଶ୍ଵିନୌ ସହ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପାନ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ । ମନଵୋ ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରା ଵାଯୁଃ ସୋମୋ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୨୬୯.

ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମନୁ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବାୟୁ, ସୋମ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।

ନାଗକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷଭୂତଗଣା ଗ୍ରହାଃ । ପ୍ରମଥାସ୍ତୁ ସହାଦିତ୍ଯୈର୍ଭୂତେଶୋ ମାତୃଭିଃ ସହ ।। ୨୬୯.

ନାଗ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଭୂତ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସମୂହ; ପ୍ରମଥମାନେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ, ଭୂତେଶ୍ୱର ମାତୃମାନଙ୍କ ସହ।

ଶକ୍ରଃ ସେନାପତିଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଵରୁଣଶ୍ଚାଶ୍ରିତସ୍ତ୍ଵଯି । ପ୍ରଦହନ୍ତୁ ରିପୂନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ରାଜା ଵିଜଯମୃଚ୍ଛତୁ ।। ୨୬୯.

ଶକ୍ର, ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବରୁଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦହନ କରନ୍ତୁ, ରାଜା ବିଜୟ ପାଉନ୍ତୁ।

ଯାନି ପ୍ରଯୁକ୍ତାନ୍ଯରିଭିର୍ଭୂଷଣାନି ସମନ୍ତତଃ । ପତନ୍ତୁ ତଵ ଶତ୍ରଣାଂ ହତାନି ତଵ ତେଜସା ।। ୨୬୯.

ଶତ୍ରୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଯେଉଁ ଭୂଷଣ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ି, ନଶ୍ଟ ହେଉ।

କାଲନେମିବଧେ ଯଦ୍ଵତ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ତ୍ରିପୁରଘାତନେ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ବଧେ ସର୍ଵାସୁରେଷୁ ଚ ।। ୨୬୯.

ଯେପରି କାଳନେମି ବଧ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତ୍ରିପୁର ନାଶ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ବଧରେ ଘଟିଥିଲା।