ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତୋରଣତ୍ରିତଯଂ ତତ୍ର ଗୃହେ ଦେଵାନ୍ ଯଜେତ୍ ସଦା । ଚିତ୍ରାନ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦା ସ୍ଵାତିଂ ସଵିତା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ।। ୨୬୮.

ସେଠାରେ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ଥିଲେ, ଘରରେ ସଦା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଚିତ୍ରା ଛାଡି ସ୍ୱାତି ରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।

ତତଃ ପ୍ରଭୃତି କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଯାଵତ୍ ସ୍ଵାତୌ ରଵିଃ ସ୍ଥିତଃ । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶମ୍ଭୁଶ୍ଚ ଶକ୍ରଶ୍ଚୈଵାନଲାନିଲୌ ।। ୨୬୮.

ସେହି ସମୟରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱାତି ରେ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵିନାଯକଃ କୁମାରଶ୍ଚ ଵରୁଣୋ ଧନଦୋ ଯମଃ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଵୈଶ୍ରଵସୋ ଗଜାଶ୍ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ତାନ୍ ଯଜେତ୍ ।। ୨୬୮.

ବିନାୟକ, କୁମାର, ବରୁଣ, କୁବେର, ଯମ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବୈଶ୍ରବଣ ଓ ଅଠଟି ହାତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

କୁମୁଦୈରାଵଣୌ ପଦ୍ମଃ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତଶ୍ଚ ଵାମନଃ । ସୁପ୍ରତୀକୋଽଞ୍ଚନୋ ନୀଲଃ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ଯା ଗୃହାଦିକେ ।। ୨୬୮.

କୁମୁଦ, ଏଇରାବତ, ପଦ୍ମ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବାମନ, ସୁପ୍ରତୀକ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ନୀଳ — ଏହି ଅଠ ଜଣଙ୍କୁ ଘର ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁରୋଧା ଜୁହୁଯାଦାଜ୍ଯଂ ସମିତ୍ସିଦ୍ଧାର୍ଥକଂ ତିଲାଃ । କୁମ୍ବା ଅଷ୍ଟୌ ପୂଜିତାଶ୍ଚ ତୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯାଶ୍ଵଗଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୨୬୮.

ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଘିଅ, ଜଳାଇବା କାଠ, ପାକା ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଠଟି କୁମ୍ବ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ଓ ହାତୀମାନେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଦରକାର।

ଅଶ୍ଵାଃ ସ୍ନାପ୍ଯା ଦଦେତ୍ ପିଣ୍ଡାନ୍ ତତୋ ହି ପ୍ରଥମଂ ଗଜାନ୍ । ନିଷ୍କ୍ରାମଯେତ୍ତୋରଣୈସ୍ତୁ ଗୋପୁରାଦି ନ ଲଙ୍ଘଯେତ୍ ।। ୨୬୮.

ଅଶ୍ୱମାନେ ସ୍ନାନ କରାଯିବାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ପ୍ରଥମେ ହାତୀମାନେ। ସେମାନେ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ଦରକାର, ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର କିମ୍ବା ଗୋପୁର ଉପରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵିକ୍ରମେଯୁସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ରାଜଲିଙ୍ଗଂ ଗୃହେ ଯଜେତ୍ । ଵାରୁଣେ ଵରୁଣଂ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଭୂତବଲିଂ ଦଦେତ୍ ।। ୨୬୮.

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ରଗତି କରିବେ; ଘରରେ ରାଜଚିହ୍ନ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବାରୁଣ ଦିଗରେ ବାରୁଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର, ରାତିରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ଵିଶାଖାଯାଂ ଗତେ ସୂର୍ଯ୍ଯେ ଆଶ୍ରମେ ନିଵସେନ୍ନୃପଃ । ଅଲଙ୍କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଦିନେ ନସ୍ମିନ୍ ଵାହନନ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ ।। ୨୬୮.

ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ ବସିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦିନରେ ସେ ବିଶେଷଭାବେ ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଦରକାର।

ପୂଜିତା ରାଜଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ନରହସ୍ତଗାଃ । ହସ୍ତିନନ୍ତୁରଗଂ ଛତ୍ରଂ ଖଡ୍ଗଂ ଚାପଞ୍ଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍ ।। ୨୬୮.

ପୁରୁଷମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ହାତରେ ଧରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହାମାନେ ହେଉଛି — ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଛତା, ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଢୋଳ।

ଧ୍ଵଜଂ ପତାକାଂ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞ କାଲଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଭିଭନ୍ତ୍ରଯେତ୍ । ଅମିମନ୍ତ୍ରଯ ତତଃ ସର୍ଵ୍ଵନ୍ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ କୁଞ୍ଜରଘୂର୍ଗତାନ୍ ।। ୨୬୮.

ଧର୍ମ ଓ ସମୟ ବିଷୟରେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକା ଉଠାଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ହାତୀ ଓ ରଥ ଚଢ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ କେମିତି ରହିବେ, ସେଥିରେ ଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

କୁଞ୍ଜରୋପରିଗୌ ସ୍ଯାତାଂ ସାଂଵତ୍ସରପୁରୋହିତୌ । ମନ୍ତ୍ରିତାଂଶ୍ଚ ସମାରୁହ୍ଯ ତୋରଣେନ ଵିନିର୍ଗମେତ୍ ।। ୨୬୮.

ଏହି ବର୍ଷର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ହାତୀ ଉପରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ଉଚିତ।

ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ନାଗମାରୁହ୍ଯ ତୋରଣେନାଥ ନିର୍ଗମେତ୍ । ବଲିଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ରାଜା କୁଞ୍ଜରଧୂର୍ଗତଃ ।। ୨୬୮.

ବାହାରି ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବା ପରେ, ରାଜା ହାତୀ ଉପରେ ବସି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବଳି ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ।

ଉନ୍ମୂକାନାନ୍ତୁ ନିଚଯମାଦୀପିତଦିଗନ୍ତରଂ । ରାଜା ପ୍ରଦକ୍ଷଇଣଂ କୁଯ୍ଯାତ୍ତ୍ରୀନ୍ ଵାରାନ୍ ସୁସମାହିତଃ ।। ୨୬୮.

ରାଜା ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅନ୍ମୂକ୍ ଲୋକମାନେ, ସଭା ଓ ଦିଗ୍ବିଭାଗ ଉପରେ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ।

ଚତୁରଙ୍ଗବଲୋପେତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯେନ ନାଦଯନ୍ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵିସର୍ଜିତଜଲାଞ୍ଜଲିଃ ।। ୨୬୮.

ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ଓ ସମସ୍ତ ସେନାବଳ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଏପରି କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ କରି, ଜଳଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଛତ୍ରାଦିମନ୍ତ୍ରାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୈସ୍ତତ୍ ପୂଜ୍ଯ ଜଯାଦିକମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସୋମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ।। ୨୬୯.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଛତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଓ ବରୁଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ।

ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ଚ ପ୍ରଭାଵେନ ଵର୍ଦ୍ଧସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମହାମତେ । ପାଣ୍ଡରାଭପ୍ରତୀକାଶ ହିମକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସୁପ୍ରଭ ।। ୨୬୯.

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ବଢ଼, ତୁମର ରଙ୍ଗ ହିମ, କୁନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ।

ଯଥାମ୍ବୁଦଶ୍ଛାଦଯତେ ଶିଵାଯୈନାଂ ଵସୁନ୍ଧରାଂ । ତଥାଚ୍ଛାଦଯ ରାଜାନଂ ଵିଜଯାରୋଗ୍ଯଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୨୬୯.

ଯେପରି ମେଘ ଭଲ ପାଇଁ ଭୂମିକୁ ଢାକି ଦିଏ, ସେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଢାକି ରଖ।

ଗନ୍ଧର୍ଵକୁଲଜାତସ୍ତ୍ଵଂ ମାଭୂଯାଃ କୁଲଦୂଷକଃ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ସୋମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ।। ୨୬୯.

ଗନ୍ଧର୍ବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତୁମେ, କେବେ ବଂଶକୁ ଅପମାନ ଦିଅନି। ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଓ ବରୁଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶୁଭ ହେଉ।

ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ହୁତାଶସ୍ଯ ଵର୍ଦ୍ଧସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ତୁରଙ୍ଗମ । ତେଜସା ଚୈଵ ସୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ତପସା ତଥା ।। ୨୬୯.

ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ଘୋଡ଼ା, ତୁମେ ବଢ଼; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ତେଜ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବଢ଼।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ଯେଣ ପଵନସ୍ଯ ବଲେନ ଚ । ସ୍ମର ତ୍ଵଂ ରାଜପୁତ୍ରୋଽସି କୌସ୍ତୁଭନ୍ତୁ ମଣିଂ ସ୍ମର ।। ୨୬୯.

ରୁଦ୍ରଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମନେ ରଖ, ତୁମେ ରାଜପୁତ୍ର; କୌସ୍ତୁଭ ମଣିକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖ।

ଯାଂ ଗତିଂ ବ୍ରହାହା ଗଚ୍ଛେତ୍ ପିତୃହା ମାତୃହା ମାତୃହା ତଥା । ଭୂମ୍ଯର୍ଥେଽନୃତଵାଦୀ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚ ପରାଙ୍ମୁଖଃ ।। ୨୬୯.

ଯେପଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ପିତୃ ହନ୍ତା, ମାତୃ ହନ୍ତା, ଭୂମି ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା କହୁଥିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ପଳାଇଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯାଆନ୍ତି—

ବ୍ରଜେସ୍ତ୍ଵନ୍ତାଂ ଗତିଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମା ତତ୍ ପାପଂ ଭଵେତ୍ତଵ । ଵିକୃତିଂ ମାପଗଚ୍ଛେସ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧେଽଧ୍ଵନି ତୁରଙ୍ଗମ ।। ୨୬୯.

ତୁମେ ସେଇ ପଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କରନି; ସେ ଅପରାଧ ତୁମ ପାଖରେ ଆସୁନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରାରେ ତୁମେ କେବେ ଅସୁସ୍ଥ କିମ୍ବା ଅପଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ, ହେ ଘୋଡ଼ା।

ରିପୂନ୍ ଵିନିଘ୍ନନ୍ ସମରେ ସହ ଭର୍ତ୍ରା ସୁଖୀ ଭଵ । ଶକ୍ରକେତୋ ମହାଵୀର୍ଯ୍ଯଃ ସୁଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵାମୁପାଶ୍ରିତଃ ।। ୨୬୯.

ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇ, ତୁମ ମାଲିକ ସହିତ ଖୁସି ରୁହ। ଶକ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁନାର ଝଣ୍ଡା ତୁମ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।

ପତତ୍ରିରାଡ୍ଵୈନତେଯସ୍ତଥା ନାରାଯଣଧ୍ଵଜଃ । କାଶ୍ଯପେଯୋଽମୃତାହର୍ତ୍ତା ନାଗାଦିର୍ଵିଷ୍ଣୁଵାହନଃ ।। ୨୬୯.

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା ଗରୁଡ଼, ନାରାୟଣଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶଜ, ଅମୃତ ଆଣିଥିବା, ନାଗମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାହନ—

ଅପ୍ରମେଯୋ ଦୁରାଧର୍ଷୋ ରଣେ ଦେଵାରିସୂଦନଃ । ମହାବଲୋ ମହାଵେଗେ ମହାକାଯୋଽମୃତାଶନଃ ।। ୨୬୯.

ଅପରିମିତ, ଅଜୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଶକ୍ତି, ବଡ଼ ଗତି, ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଅମୃତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା—

ଗରୁତ୍ମାମ୍ମାରୁତଗତିସ୍ତ୍ଵଯି ସନ୍ନିହିତଃ ସ୍ଥିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଦେଵଦେଵେନ ଶକ୍ରାର୍ଥଂ ସ୍ଥାପିତୋ ହ୍ଯସି ।। ୨୬୯.

ଗରୁଡ଼, ଯାହାର ଗତି ପବନ ସମାନ, ସେ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛି। ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଶକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମକୁ ବସାଇଛନ୍ତି।

ଜଯାଯ ଭଵ ମେ ନିତ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧଯେଽଥ ବଲସ୍ଯ ଚ । ସାଶ୍ଵଵର୍ମାଯୁଧାନ୍ଯୋଧାନ୍ ରକ୍ଷାସ୍ମାକଂ ରିପୂନ୍ ଦହ ।। ୨୬୯.

ମୋର ସଦା ବିଜୟ, ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ରୁହ। ଘୋଡ଼ା, କବଚ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କର।

କୁମୁଦୈରାଵଣୌ ପଦ୍ମଃ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୋଽଥ ଵାମନଃ ୨୬୯.

କୁମୁଦ, ଏଇରାବତ, ପଦ୍ମ, ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ଏବଂ ବାମନ — ଏହିମାନେ।

ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ବଲାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ଭଦ୍ରୋ ମନ୍ଦୋ ମୃଗଶ୍ଚୈଵ ଗଜଃ ସଂକୀର୍ଣ ଏଵ ଚ ।। ୨୬୯.

ଏମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ, ଆଠଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ — ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ, ମୃଗ, ଗଜ ଏବଂ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ।