ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଭୋଜଯେଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଗୁରୋରପି । ଵିନାଯକଂ ଗ୍ରହାନ୍ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ କର୍ମ୍ମଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୨୬୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ବିନାୟକ ଓ ଗ୍ରହମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଶ୍ରୀ ଓ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସ୍ନାନଂ ମାହେଶ୍ରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରାଜାଦେର୍ଜଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ବଲଯେ ଯଜ୍ଜଗାଦୋଶନାଃ ପୁରା ।। ୨୬୭.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ମାହେଶ୍ୱର ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ରାଜାମାନେଙ୍କର ବିଜୟ ବଢ଼ାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଉଶନା ବଳିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ପଞ୍ଚାମୃତୈସ୍ତୁ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ପୂଜଯେଚ୍ଛୂଲପାଣିନଂ । ସ୍ନାନାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଦା ଵିଜଯାଯ ତେ ।। ୨୬୭.

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସଦା ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ନାନଂ ଘୃତେନ କଥିତମାଯୁଷ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ ପରମ୍ । ଗୋମଯେନ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗୋମୂତ୍ରେଣାଘମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୬୭.

ଘିଅରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆୟୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼େ। ଗୋମୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମିଳେ। ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

କ୍ଷୀରେଣ ବଲବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦଧ୍ନା ଲକ୍ଷଅମୀଵିଵର୍ଦ୍ଧନଂ । କୁଶୋଦକେନ ପାପାନ୍ତଃ ଵଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସର୍ଵଭାକ୍ ।। ୨୬୭.

ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଦହିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଢ଼େ। କୁଶ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।

ଶତମୂଲେନ ସର୍ଵାପ୍ତିର୍ଗୋଶ୍ରୃଙ୍ଗୋଦକତୋଽର୍ଘଜିତ୍ । ପଲାଶଵିଲ୍ଵକମଲକୁଶସ୍ନାନନ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵଦଂ ।। ୨୬୭.

ଶତମୂଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଗାଈ ଶିଙ୍ଗ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶତ୍ରୁ ଜିତ ହୁଏ। ପଳାଶ, ବିଳ୍ୱ, ପଦ୍ମ ଓ କୁଶ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ।

ଵଚା ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ମୁସ୍ତଂ ସ୍ନାନଂ ରକ୍ଷୋହଣଂ ପରଂ । ଆଯୁଷ୍ଯଞ୍ଚ ଯଶସ୍ଯଞ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମମେଧାଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ୨୬୮.

ବଚା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦୀ ଓ ମୁସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷା ମିଳେ, ଆୟୁ, ଯଶ, ଧର୍ମ ଓ ମେଧା ବଢ଼େ।

ହୈମାଦ୍ଭିଶ୍ଚୈଵ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ରୂପ୍ଯତାମ୍ରୋଦକୈସ୍ତଥା । ରତ୍ନୋଦକୈସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଯଃ ସୌଭାଗ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଣା ।। ୨୬୮.

ସୁନା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ଚାଁଦି ଓ ତାମ୍ବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ। ରତ୍ନ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଦ୍ୱାରା ସୁଭାଗ୍ୟ ମିଳେ।

ଫଲାଦ୍ବିଶ୍ଚ ତଥାରୋଗ୍ଯଂ ଧାତ୍ର୍ଯଦ୍ଭିଃ ପରମାଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ତିଲସିଦ୍ଧାର୍ଥକୈର୍ଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସୌଭାଗ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଣା ।। ୨୬୮.

ଫଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ। ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ମିଳେ। ତିଳ, ସରସପ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟ ମିଳେ।

ପଦ୍ମୋତ୍ପଲକଦମ୍ବୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀର୍ବଲଂ ବଲାଦ୍ରୁମୋଦକୈଃ । ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକସ୍ନାନଂ ସର୍ଵସ୍ନାନେଭ୍ଯ ଉତ୍ତମମ୍ ।। ୨୬୮.

ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ ଓ କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରୀ ମିଳେ। ବଳା ଗଛ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶକ୍ତି ମିଳେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣାମୃତରେ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ସ୍ନାନ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏକାକୀ ଏକକାମାଯେତ୍ଯେକୋର୍କଂ୧ ଵିଧିଵଚ୍ଚରେତ୍ । ଅକ୍ରନ୍ଦଯତି ସୂକ୍ତେନ ପ୍ରବଧ୍ନୀଯାନ୍ମଣିଂ କରେ ।। ୨୬୮.

ଏକାକି ଓ ଏକାନ୍ତ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। 'ଅକ୍ରନ୍ଦୟତି' ସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ହାତରେ ମଣି ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

କୁଷ୍ଠପାଠା ଵଚା ଶୁଣ୍ଠୀ ଶଙ୍ଖଲୋହାଦିକୋ ମଣିଃ । ସର୍ଵ୍ଵେଷାମେଵ କାମାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ ।। ୨୬୮.

କୁଷ୍ଠ, ପାଠା, ବଚା, ଶୁଂଠି ଓ ଶଂଖ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମଣି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ନାୟକ। ଭଗବାନ ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଶ୍ୱର।

ତସ୍ଯ ସଂପୂଜନାଦେଵ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍କାମାନ୍ସମଶ୍ନୁତେ । ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ଘୃତକ୍ଷୀରୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ପିତ୍ତହା ।। ୨୬୮.

ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଘିଅ ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିଲେ, ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

ପଞ୍ଚମୁଦ୍‌ଗବଲିନ୍ଦତ୍ଵା ଅତିସାରାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଵାତଵ୍ଯାଧିଂ ଵିନାଶଯେତ୍ ।। ୨୬୮.

ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୁଡ଼ଗ ଦାଲ ଦେଇ ଦାନ କଲେ ଅତିସାର ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ; ଗାଈର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦନରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

ଦ୍ଵିସ୍ରେହସ୍ନପନାତ୍ ଶ୍ଲେଷ୍ମରୋଗହା ଚାତିପୂଜଯା । ଘୃତଂ ତୈଲଂ ତଥା କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ସ୍ନାନନ୍ତୁ ତ୍ରିରସଂ ପରଂ ।। ୨୬୮.

ଦୁଇଥର ତେଲ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ କଫ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ, ଏବଂ ବିଶେଷ ପୂଜା କଲେ; ଘିଅ, ତେଲ ଓ ମଧୁ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଏହି ତିନି ରସର ସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ।

ସ୍ନାନଂ ଘୃତାମ୍ବୁ ଦ୍ଵିସ୍ନେହଂ ସମଲଂ ଘୃତତୈଲକମ୍ । କ୍ଷୌଦ୍ରମିକ୍ଷୁରସଂ କ୍ଷୀରଂ ସ୍ନାନଂ ତ୍ରିମଧୁରଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୬୮.

ଘିଅ ମିଶା ଜଳ, ଦୁଇଥର ତେଲ ଦେଇ, ଏହା ସହ ଘିଅ, ତେଲ, ମଧୁ, ଇଖୁ ରସ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଏହି ସ୍ନାନକୁ 'ତିନି ମଧୁରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଘୃତମିକ୍ଷୁରସଂ ତୈଲଂ କ୍ଷୌଦ୍ରଞ୍ଚ ତ୍ରିରସଂ ଶ୍ରିଯେ । ଅନୁଲେପସ୍ତ୍ରିଶୁକ୍ଲସ୍ତୁ କର୍ପୂରୋଶୀରଚନ୍ଦନୈଃ ।। ୨୬୮.

ଘିଅ, ଇଖୁ ରସ, ତେଲ ଓ ମଧୁ—ଏହି ତିନି ରସ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ; କର୍ପୂର, ଉଶୀର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ତିନି ପ୍ରକାର ଧଳା ଲେପ ତିଆରି କରାଯାଏ।

ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକର୍ପୂରମୃଗଦର୍ପୈଃ ସକୁଙ୍କୁମୈଃ । ପଞ୍ଚାନୁଲେପନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଂ ।। ୨୬୮.

ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, କଷେରୁ ଓ କୁଙ୍କୁମ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଲେପ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।

ତ୍ରିସୁଗନ୍ଧଞଅଚ କର୍ପୂରଂ ତଥା ଚନ୍ଦନକୁଙ୍କୁମୈଃ । ମୃଗଦର୍ପଂ ସକର୍ପୂରଂ ମଲଯଂ ସର୍ଵ୍ଵକାମଦମ୍ ।। ୨୬୮.

ତିନି ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧି—କର୍ପୂର, ଚନ୍ଦନ ଓ କୁଙ୍କୁମ; କଷେରୁ ସହ କର୍ପୂର ଓ ମଲୟ ଚନ୍ଦନ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।

ଜାତୀଫଲଂ ସକର୍ପୂରଂ ଚନ୍ଦନଞ୍ଚ ତ୍ରିଶୀତକମ୍ । ପୀତାନି ଶୁକ୍ଲଵର୍ଣାନି ତଥା ଶୁକ୍ଲାନି ଭାର୍ଗଵ ।। ୨୬୮.

ଜାଏଫଳ ସହ କର୍ପୂର, ଚନ୍ଦନ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଶୀତଳ ପଦାର୍ଥ; ପିତା, ଧଳା ଓ ସୁଧା ଧଳା ରଙ୍ଗର, ହେ ଭାର୍ଗବ।

କୃଷ୍ଣାନି ଚୈଵ ରକ୍ତାନି ପଞ୍ଚଵର୍ଣାନି ନିର୍ଦ୍ଦିଶେତ୍ । ଉତ୍ପଲଂ ପଦ୍ମଜାତୀ ଚ ତ୍ରିଶୀତଂ ହରିପୂଜନେ ।। ୨୬୮.

କଳା ଓ ଲାଲ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ; ଉତ୍ପଳ, ପଦ୍ମ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଶୀତଳ ପଦାର୍ଥ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

କୁଙ୍କୁମଂ ରକ୍ତପଦ୍ମାନି ତ୍ରିରକ୍ତଂ ରକ୍ତମୁତ୍ପଲଂ । ଧୂପଦୀପାଦିଭିଃ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶାନ୍ତିର୍ଭଵେନ୍ନୃଣାଂ ।। ୨୬୮.

କୁଙ୍କୁମ, ଲାଲ ପଦ୍ମ, ତିନି ପ୍ରକାର ଲାଲ ଓ ଲାଲ ଉତ୍ପଳ; ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।

ଚତୁରସ୍ରକରେ କୁଣ୍ଡେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଷ୍ଟ ଷୋଡସ । ଲକ୍ଷହୋମଙ୍କୋଟିହୋମନ୍ତିଲାଜ୍ଯଯଵଧାନ୍ଯକୈଃ ।। ୨୬୮.

ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ, ଆଠ କିମ୍ବା ଷୋଳ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିଶି, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ଗଣନାର ତିଳ, ଘିଅ, ଯବ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ହୋମ କରନ୍ତି।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ କର୍ମ୍ମ ସାଂଵତ୍ସରଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ତଂ । ମାସି ମାସି ଚ ସଂକ୍ରାନ୍ତୌ ସୂର୍ଯ୍ଯସୋମାଦିଦେଵତାଃ ।। ୨୬୮.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ରାଜା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତିମାସ, ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର।

ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯୋଦଯେଽଗସ୍ତ୍ଯଞ୍ଚାତୁର୍ମ୍ମାସ୍ଯଂ ହରିଂ ଯଜେତ୍ । ଶଯନୋତ୍ଥାପନେ ପଞ୍ଚଦିନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ସଵମ୍ ।। ୨୬୮.

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉଦୟ କାଳରେ, ଚାରି ମାସ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ଶୟନ ଓ ଉଠିବା ଉତ୍ସବ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମନାଇବା ଉଚିତ।

ପ୍ରୋଷ୍ଠପାଦେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପ୍ରତିପତ୍ପ୍ରଭୃତିକ୍ରମାତ୍ । ଶିବିରାତ୍ ପୂର୍ଵଦିଗ୍ଭାଗେ ଶକ୍ରାର୍ଥଂ ଭଵନଞ୍ଚରେତ୍ ।। ୨୬୮.

ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ପ୍ରଥମ ତାରିଖରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ, ଶିବିରର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ର ଶକ୍ରଧ୍ଵଜଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଶଚୀଂ ଶକ୍ରଞ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଵାଦ୍ଯଘୋଷେଣ ତାନ୍ତୁ ଯଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଵେଶଯେତ୍ ।। ୨୬୮.

ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ରଖି, ଶଚୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜିବା; ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ତାନ୍ତୁ ଦଣ୍ଡକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଯିବା।

ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସୋପଵାସୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ କେତୁମୁତ୍ଥିତମ୍ । ଯଜେଦ୍ଵସ୍ତ୍ରାଦିସଂଵୀତଂ ଘଟସ୍ଥଂ ସୁରପଂ ଶଚୀଂ ।। ୨୬୮.

ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରିବା; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇବା; ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଶୋଭିତ, ଘଟରେ ବସିଥିବା ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଚୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା।