ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ତେନ ତ୍ଵାମଭିଷିଞ୍ଚାମି ପାଵମାନ୍ଯଃ ପୁନନ୍ତୁ ତେ । ଭଗନ୍ତେ ଵରୁଣୋ ରାଜା ଭଗଂ ସୂର୍ଯ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୬୬.

ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରୁଛି; ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଏହି ପାଣି ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ। ଭାଗ୍ୟ ଦେବାକୁ ଭଗବାନ ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଦୟା କରନ୍ତୁ।

ଭଗମିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭଗଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଦଦୁଃ । ଯକ୍ତେ କେଶେଷୁ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ସୀମନ୍ତେ ଯଚ୍ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୨୬୬.

ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷି ଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। କେଶ, ସୀମାନ୍ତ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଯେଉଁ ଅଭାଗ୍ୟ ଅଛି—

ଲଲାଟେ କର୍ଣଯୋରକ୍ଷ୍ଣୋରାପସ୍ତଦ୍‌ଘ୍ନନ୍ତୁ ସର୍ଵଦା । ଦର୍ଭପିଞ୍ଜଲିମାଦାଯ ଵାମହସ୍ତେ ତତୋ ଗୁରୁଃ ।। ୨୬୬.

ଲଳାଟ, କାନ ଏବଂ ଆଖିରେ—ପାଣି ସେଠାରୁ ସବୁବେଳେ ଅଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରୁ। ବାମ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି ଗୁରୁ ପରେ—

ସ୍ନାତସ୍ଯ ସାର୍ଷପନ୍ତୈଲଂ ଶ୍ରୁଵେଣୌଡୁମ୍ବରେଣ ଚ । ଜୁହୁଯାନ୍ମୂର୍ଦ୍ଧନି କୁଶାନ୍ ସଵ୍ଯେନ ପରିଗୃହାଯ ଚ ।। ୨୬୬.

ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଉଡୁମ୍ବର କାଠର ଚମଚରେ ସରସପ ତେଲ ନେଇ, ବାମ ହାତରେ କୁଶ ଧରି ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଢାଳିବେ।

ମିତଶ୍ଚ ସମ୍ମିତଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶାଲକକଣ୍ଟକୌ । କୁଷ୍ମାଣ୍ଡୋ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଏତୈଃ ସ୍ଵାହାସମନ୍ଵିତୈଃ ।। ୨୬୬.

ମିତ, ସମ୍ମିତ, ଶାଳକ, କଣ୍ଟକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର—ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ।

ନାମଭିର୍ବଲିମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ନମସ୍କାରସମନ୍ଵିତୈଃ । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ ଶୂର୍ପେ କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵତଃ ।। ୨୬୬.

ନାମ, ବଳି ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ନମସ୍କାର କରି, ଚଉମୁହାଣିରେ ଏକ ମୁଡ଼ି ଉପରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ କୁଶ ଘାସ ପିଛାଇ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

କୃତାକୃତାଂସ୍ତଣ୍ଡୁଲାଂଶ୍ଚ ପଲଲୌଦନମେଵ ଚ । ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ପଙ୍କାଂସ୍ତଥୈଵାମାନ୍ ପୁଷ୍ପଂ ଚିତ୍ରଂ ସୁରାଂ ତ୍ରିଧା ।। ୨୬୬.

ପକା ଓ କাঁচା ଚାଉଳ, ଖିର, ମାଛ, କାଦ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମଦ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ମୁଲକଂ ପୂରିକାଂ ପୂପାଂସ୍ତଥୈଵୈଣ୍ଡଵିକାସ୍ରଜଃ । ଦଧ୍ଯନ୍ନଂ ପାଯସଂ ପିଷ୍ଟଂ ମୋଦକଂ ଗୁଡ଼ମର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୬୬.

ମୁଳା, ପୁରି, ମିଠା ପିଠା, ଚିନି ଦିଆ ପିଠା, ଦହି-ଭାତ, ଖିର, ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡ, ମୋଦକ ଓ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିନାଯକସ୍ଯ ଜନନୀମୁପତିଷ୍ଠେତ୍ତତୋଽମ୍ବିକାଂ । ଦୂର୍ଵ୍ଵାସର୍ଷପପୁଷ୍ପାଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ପୂର୍ଣମଞ୍ଜଲିଂ ।। ୨୬୬.

ତାପରେ ବିନାୟକଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ, ପରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ, ଦୂର୍ବା ଘାସ, ସରସପ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ରୂପଂ ଦେହି ଯଶୋ ଦେହି ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସୁଭଗେ ମମ । ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ଧନଂ ଦେହି ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ କାମାଂଶ୍ଚ ଦେହି ମେ ।। ୨୬୬.

ମୋତେ ରୂପ ଦିଅ, ଯଶ ଦିଅ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ ମୋ ଶୁଭେ, ପୁଅ ଦିଅ, ଧନ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।

ଭୋଜଯେଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଗୁରୋରପି । ଵିନାଯକଂ ଗ୍ରହାନ୍ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ କର୍ମ୍ମଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୨୬୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ବିନାୟକ ଓ ଗ୍ରହମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଶ୍ରୀ ଓ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସ୍ନାନଂ ମାହେଶ୍ରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରାଜାଦେର୍ଜଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ବଲଯେ ଯଜ୍ଜଗାଦୋଶନାଃ ପୁରା ।। ୨୬୭.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ମାହେଶ୍ୱର ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ରାଜାମାନେଙ୍କର ବିଜୟ ବଢ଼ାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଉଶନା ବଳିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ପଞ୍ଚାମୃତୈସ୍ତୁ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ପୂଜଯେଚ୍ଛୂଲପାଣିନଂ । ସ୍ନାନାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଦା ଵିଜଯାଯ ତେ ।। ୨୬୭.

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସଦା ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ନାନଂ ଘୃତେନ କଥିତମାଯୁଷ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ ପରମ୍ । ଗୋମଯେନ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗୋମୂତ୍ରେଣାଘମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୬୭.

ଘିଅରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆୟୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼େ। ଗୋମୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମିଳେ। ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

କ୍ଷୀରେଣ ବଲବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦଧ୍ନା ଲକ୍ଷଅମୀଵିଵର୍ଦ୍ଧନଂ । କୁଶୋଦକେନ ପାପାନ୍ତଃ ଵଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସର୍ଵଭାକ୍ ।। ୨୬୭.

ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଦହିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଢ଼େ। କୁଶ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।

ଶତମୂଲେନ ସର୍ଵାପ୍ତିର୍ଗୋଶ୍ରୃଙ୍ଗୋଦକତୋଽର୍ଘଜିତ୍ । ପଲାଶଵିଲ୍ଵକମଲକୁଶସ୍ନାନନ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵଦଂ ।। ୨୬୭.

ଶତମୂଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଗାଈ ଶିଙ୍ଗ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶତ୍ରୁ ଜିତ ହୁଏ। ପଳାଶ, ବିଳ୍ୱ, ପଦ୍ମ ଓ କୁଶ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ।

ଵଚା ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ମୁସ୍ତଂ ସ୍ନାନଂ ରକ୍ଷୋହଣଂ ପରଂ । ଆଯୁଷ୍ଯଞ୍ଚ ଯଶସ୍ଯଞ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମମେଧାଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ୨୬୮.

ବଚା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦୀ ଓ ମୁସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷା ମିଳେ, ଆୟୁ, ଯଶ, ଧର୍ମ ଓ ମେଧା ବଢ଼େ।

ହୈମାଦ୍ଭିଶ୍ଚୈଵ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ରୂପ୍ଯତାମ୍ରୋଦକୈସ୍ତଥା । ରତ୍ନୋଦକୈସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଯଃ ସୌଭାଗ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଣା ।। ୨୬୮.

ସୁନା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ଚାଁଦି ଓ ତାମ୍ବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ। ରତ୍ନ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଦ୍ୱାରା ସୁଭାଗ୍ୟ ମିଳେ।

ଫଲାଦ୍ବିଶ୍ଚ ତଥାରୋଗ୍ଯଂ ଧାତ୍ର୍ଯଦ୍ଭିଃ ପରମାଂ ଶ୍ରିଯମ୍ । ତିଲସିଦ୍ଧାର୍ଥକୈର୍ଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସୌଭାଗ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଣା ।। ୨୬୮.

ଫଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ। ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀ ମିଳେ। ତିଳ, ସରସପ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟ ମିଳେ।

ପଦ୍ମୋତ୍ପଲକଦମ୍ବୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀର୍ବଲଂ ବଲାଦ୍ରୁମୋଦକୈଃ । ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକସ୍ନାନଂ ସର୍ଵସ୍ନାନେଭ୍ଯ ଉତ୍ତମମ୍ ।। ୨୬୮.

ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ ଓ କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରୀ ମିଳେ। ବଳା ଗଛ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶକ୍ତି ମିଳେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣାମୃତରେ ସ୍ନାନ ସମସ୍ତ ସ୍ନାନ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏକାକୀ ଏକକାମାଯେତ୍ଯେକୋର୍କଂ୧ ଵିଧିଵଚ୍ଚରେତ୍ । ଅକ୍ରନ୍ଦଯତି ସୂକ୍ତେନ ପ୍ରବଧ୍ନୀଯାନ୍ମଣିଂ କରେ ।। ୨୬୮.

ଏକାକି ଓ ଏକାନ୍ତ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। 'ଅକ୍ରନ୍ଦୟତି' ସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ହାତରେ ମଣି ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

କୁଷ୍ଠପାଠା ଵଚା ଶୁଣ୍ଠୀ ଶଙ୍ଖଲୋହାଦିକୋ ମଣିଃ । ସର୍ଵ୍ଵେଷାମେଵ କାମାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ ।। ୨୬୮.

କୁଷ୍ଠ, ପାଠା, ବଚା, ଶୁଂଠି ଓ ଶଂଖ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମଣି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ନାୟକ। ଭଗବାନ ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଶ୍ୱର।

ତସ୍ଯ ସଂପୂଜନାଦେଵ ସର୍ଵ୍ଵାନ୍କାମାନ୍ସମଶ୍ନୁତେ । ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ଘୃତକ୍ଷୀରୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ପିତ୍ତହା ।। ୨୬୮.

ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଘିଅ ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଏବଂ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିଲେ, ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

ପଞ୍ଚମୁଦ୍‌ଗବଲିନ୍ଦତ୍ଵା ଅତିସାରାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଵାତଵ୍ଯାଧିଂ ଵିନାଶଯେତ୍ ।। ୨୬୮.

ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମୁଡ଼ଗ ଦାଲ ଦେଇ ଦାନ କଲେ ଅତିସାର ରୋଗ ଠିକ୍ ହୁଏ; ଗାଈର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦନରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ବାୟୁ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

ଦ୍ଵିସ୍ରେହସ୍ନପନାତ୍ ଶ୍ଲେଷ୍ମରୋଗହା ଚାତିପୂଜଯା । ଘୃତଂ ତୈଲଂ ତଥା କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ସ୍ନାନନ୍ତୁ ତ୍ରିରସଂ ପରଂ ।। ୨୬୮.

ଦୁଇଥର ତେଲ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ କଫ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ, ଏବଂ ବିଶେଷ ପୂଜା କଲେ; ଘିଅ, ତେଲ ଓ ମଧୁ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଏହି ତିନି ରସର ସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ।

ସ୍ନାନଂ ଘୃତାମ୍ବୁ ଦ୍ଵିସ୍ନେହଂ ସମଲଂ ଘୃତତୈଲକମ୍ । କ୍ଷୌଦ୍ରମିକ୍ଷୁରସଂ କ୍ଷୀରଂ ସ୍ନାନଂ ତ୍ରିମଧୁରଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୬୮.

ଘିଅ ମିଶା ଜଳ, ଦୁଇଥର ତେଲ ଦେଇ, ଏହା ସହ ଘିଅ, ତେଲ, ମଧୁ, ଇଖୁ ରସ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଏହି ସ୍ନାନକୁ 'ତିନି ମଧୁରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଘୃତମିକ୍ଷୁରସଂ ତୈଲଂ କ୍ଷୌଦ୍ରଞ୍ଚ ତ୍ରିରସଂ ଶ୍ରିଯେ । ଅନୁଲେପସ୍ତ୍ରିଶୁକ୍ଲସ୍ତୁ କର୍ପୂରୋଶୀରଚନ୍ଦନୈଃ ।। ୨୬୮.

ଘିଅ, ଇଖୁ ରସ, ତେଲ ଓ ମଧୁ—ଏହି ତିନି ରସ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ; କର୍ପୂର, ଉଶୀର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ତିନି ପ୍ରକାର ଧଳା ଲେପ ତିଆରି କରାଯାଏ।

ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକର୍ପୂରମୃଗଦର୍ପୈଃ ସକୁଙ୍କୁମୈଃ । ପଞ୍ଚାନୁଲେପନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଂ ।। ୨୬୮.

ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, କଷେରୁ ଓ କୁଙ୍କୁମ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଲେପ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।