ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ପୁରା ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଜଘାନ୍ ହ । ଲିକ୍ପାଲସ୍ନାନଙ୍କଥିତଂ ସଂଗ୍ରାମାଦୌ ଜଯାଦିକଂ ।। ୨୬୫.

ପୁରୁଣା କାଳରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କ ସ୍ନାନ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭରେ ବିଜୟ ଆଣେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଵିନାଯକୋପସୃଷ୍ଟାନାଂ ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵକରଂ ଵଦେ । ଵିନାଯକଃ କର୍ମ୍ମଵିଘ୍ନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵିନିଯୋଜିତଃ ।। ୨୬୬.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ବିନାୟକଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପୀଡିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ନାନ ବିଧି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ ବାଧା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବିନାୟକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ଗଣାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଚ କେଶଵେଶପିତାମହୈଃ । ସ୍ଵପ୍ନେଵଗାହତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଜଲଂ ମୁଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତି ।। ୨୬୬.

ଗଣମାନେଙ୍କ ନାୟକ ଭାବେ, କେଶବ ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାୟକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦେଇ, ବ୍ୟକ୍ତି ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ପାଣି ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା ଦେଖିଥାଏ।

ଵିନାଯକୋପସୃଷ୍ଟସ୍ତୁ କ୍ରଵ୍ଯାଦାନଧିରୋହତି । ଵ୍ରଜମାନସ୍ତଥାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେଽନୁଗତମ୍ପରୈଃ ।। ୨୬୬.

ବିନାୟକଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ମାଂସଭୋଜୀ ପିଶାଚମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି, ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।

ଵିମନା ଵିଫଲାରମ୍ଭଃ ସଂସୀଦତ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ । କନ୍ଯା ଵରଂ ନ ଚାପ୍ନୋତି ଚ ଚାପତ୍ଯଂ ଵରାଙ୍ଗନା ।। ୨୬୬.

ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି ଉଦ୍ୟମ ્ଫଳହୀନ ହୁଏ; କୌମାରୀ ଝିଅ ବର ପାଉନାହିଁ, ଶୋଭାବତୀ ନାରୀ ସନ୍ତାନ ଲଭ କରିପାରୁନାହିଁ।

ଆଚାର୍ଯ୍ଯତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଶ୍ଚ ନ ଶିଷ୍ଯୋଽଧ୍ଯଯନଂ ଲବେତ୍ । ଧନୀ ନ ଲାଭମାପ୍ନୋତି ନ କୃଷିଞ୍ଚ କୃଷୀବଲଃ ।। ୨୬୬.

କେହି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଥବା ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ହେବାକୁ ପାରନାହିଁ, ଶିଷ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଲଭ କରିପାରେନାହିଁ; ଧନୀ ଲୋକ ଲାଭ ପାଉନାହିଁ, କୃଷକ ଚାଷରେ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ।

ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ ନ ଚାପ୍ନୋତି ସ୍ନପନନତସ୍ଯ କାରଯେତ୍ । ହସ୍ତପୁଷ୍ଯାଶ୍ଵଯୁକ୍ସୌମ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵେ ଭଦ୍ରପୀଠକେ ।। ୨୬୬.

ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପାଉନାହିଁ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଭ ଆସନରେ, ହସ୍ତ, ପୁଷ୍ୟ, ଅଶ୍ୱୟୁକ୍, ସୌମ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ମାସରେ ସ୍ନାନ ବିଧି କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଗୌରସର୍ଷପକଲ୍କେନ ସାଜ୍ଯେନୋତ୍ସାଦିତସ୍ଯ ଚ । ସର୍ଵୌଷଧୈଃ ସର୍ଵଗନ୍ଧୈଃ ପ୍ରଲିପ୍ତଶିରସସ୍ତଥା ।। ୨୬୬.

ଗାଈର ଘିଅ ଏବଂ ସରସପ ତେଲର ଲେପ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଲେପିତ କରାଯିବ।

ଚତୁର୍ଭିଃ କଲସୈଃ ସ୍ନାନନ୍ତେଷୁ ସର୍ଵୌଷଧୀଃ କ୍ଷିପେତ୍ । ଅଶ୍ଵସ୍ଥାନାଦ୍‌ଗଜସ୍ଥାନାଦ୍ଵଲ୍ମୀକାତ୍ ସଙ୍ଗମାଦ୍‌ଧ୍ରଦାତ୍ ।। ୨୬୬.

ସ୍ନାନ ପରେ ଚାରିଟି କଳସରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ରଖାଯିବ; ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ପିଲାମାଟି, ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ପୋଖରୀ ଠାରୁ ଏହି ଉପାଦାନ ନିଆଯିବ।

ମୃତ୍ତିକାଂ ରୋଜନାଙ୍ଗନ୍ଧଙ୍ଗୁଗ୍ଗୁଲୁନ୍ତେଷୁ ନିକ୍ଷିପେତ୍ । ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଶତଧାରମୃଷିଭିଃ ପାଵନଂ କୃତମ୍ ।। ୨୬୬.

ମାଟି, ରୋଜନା, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଗୁଗୁଳୁ ସେଥିରେ ଦିଆଯିବ; ରୁଷିମାନେ ଯେଉଁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଶତଧାରା ଶୁଦ୍ଧିକରକ ପାଣି ତିଆରି କରିଥିଲେ।

ତେନ ତ୍ଵାମଭିଷିଞ୍ଚାମି ପାଵମାନ୍ଯଃ ପୁନନ୍ତୁ ତେ । ଭଗନ୍ତେ ଵରୁଣୋ ରାଜା ଭଗଂ ସୂର୍ଯ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୬୬.

ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରୁଛି; ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଏହି ପାଣି ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ। ଭାଗ୍ୟ ଦେବାକୁ ଭଗବାନ ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଦୟା କରନ୍ତୁ।

ଭଗମିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭଗଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଦଦୁଃ । ଯକ୍ତେ କେଶେଷୁ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ସୀମନ୍ତେ ଯଚ୍ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୨୬୬.

ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷି ଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। କେଶ, ସୀମାନ୍ତ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଯେଉଁ ଅଭାଗ୍ୟ ଅଛି—

ଲଲାଟେ କର୍ଣଯୋରକ୍ଷ୍ଣୋରାପସ୍ତଦ୍‌ଘ୍ନନ୍ତୁ ସର୍ଵଦା । ଦର୍ଭପିଞ୍ଜଲିମାଦାଯ ଵାମହସ୍ତେ ତତୋ ଗୁରୁଃ ।। ୨୬୬.

ଲଳାଟ, କାନ ଏବଂ ଆଖିରେ—ପାଣି ସେଠାରୁ ସବୁବେଳେ ଅଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରୁ। ବାମ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି ଗୁରୁ ପରେ—

ସ୍ନାତସ୍ଯ ସାର୍ଷପନ୍ତୈଲଂ ଶ୍ରୁଵେଣୌଡୁମ୍ବରେଣ ଚ । ଜୁହୁଯାନ୍ମୂର୍ଦ୍ଧନି କୁଶାନ୍ ସଵ୍ଯେନ ପରିଗୃହାଯ ଚ ।। ୨୬୬.

ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଉଡୁମ୍ବର କାଠର ଚମଚରେ ସରସପ ତେଲ ନେଇ, ବାମ ହାତରେ କୁଶ ଧରି ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଢାଳିବେ।

ମିତଶ୍ଚ ସମ୍ମିତଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶାଲକକଣ୍ଟକୌ । କୁଷ୍ମାଣ୍ଡୋ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଏତୈଃ ସ୍ଵାହାସମନ୍ଵିତୈଃ ।। ୨୬୬.

ମିତ, ସମ୍ମିତ, ଶାଳକ, କଣ୍ଟକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର—ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ।

ନାମଭିର୍ବଲିମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ନମସ୍କାରସମନ୍ଵିତୈଃ । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ ଶୂର୍ପେ କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵତଃ ।। ୨୬୬.

ନାମ, ବଳି ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ନମସ୍କାର କରି, ଚଉମୁହାଣିରେ ଏକ ମୁଡ଼ି ଉପରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ କୁଶ ଘାସ ପିଛାଇ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

କୃତାକୃତାଂସ୍ତଣ୍ଡୁଲାଂଶ୍ଚ ପଲଲୌଦନମେଵ ଚ । ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ପଙ୍କାଂସ୍ତଥୈଵାମାନ୍ ପୁଷ୍ପଂ ଚିତ୍ରଂ ସୁରାଂ ତ୍ରିଧା ।। ୨୬୬.

ପକା ଓ କাঁচା ଚାଉଳ, ଖିର, ମାଛ, କାଦ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମଦ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ମୁଲକଂ ପୂରିକାଂ ପୂପାଂସ୍ତଥୈଵୈଣ୍ଡଵିକାସ୍ରଜଃ । ଦଧ୍ଯନ୍ନଂ ପାଯସଂ ପିଷ୍ଟଂ ମୋଦକଂ ଗୁଡ଼ମର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୬୬.

ମୁଳା, ପୁରି, ମିଠା ପିଠା, ଚିନି ଦିଆ ପିଠା, ଦହି-ଭାତ, ଖିର, ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡ, ମୋଦକ ଓ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିନାଯକସ୍ଯ ଜନନୀମୁପତିଷ୍ଠେତ୍ତତୋଽମ୍ବିକାଂ । ଦୂର୍ଵ୍ଵାସର୍ଷପପୁଷ୍ପାଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ପୂର୍ଣମଞ୍ଜଲିଂ ।। ୨୬୬.

ତାପରେ ବିନାୟକଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ, ପରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ, ଦୂର୍ବା ଘାସ, ସରସପ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ରୂପଂ ଦେହି ଯଶୋ ଦେହି ସୌଭାଗ୍ଯଂ ସୁଭଗେ ମମ । ପୁତ୍ରଂ ଦେହି ଧନଂ ଦେହି ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ କାମାଂଶ୍ଚ ଦେହି ମେ ।। ୨୬୬.

ମୋତେ ରୂପ ଦିଅ, ଯଶ ଦିଅ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଦିଅ ମୋ ଶୁଭେ, ପୁଅ ଦିଅ, ଧନ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।

ଭୋଜଯେଦ୍‌ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଗୁରୋରପି । ଵିନାଯକଂ ଗ୍ରହାନ୍ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ଶ୍ରିଯଂ କର୍ମ୍ମଫଲଂ ଲଭେତ୍ ।। ୨୬୬.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ବିନାୟକ ଓ ଗ୍ରହମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଶ୍ରୀ ଓ କର୍ମର ଫଳ ମିଳେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସ୍ନାନଂ ମାହେଶ୍ରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରାଜାଦେର୍ଜଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଯ ବଲଯେ ଯଜ୍ଜଗାଦୋଶନାଃ ପୁରା ।। ୨୬୭.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ମାହେଶ୍ୱର ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ରାଜାମାନେଙ୍କର ବିଜୟ ବଢ଼ାଏ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଉଶନା ବଳିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।

ପଞ୍ଚାମୃତୈସ୍ତୁ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ପୂଜଯେଚ୍ଛୂଲପାଣିନଂ । ସ୍ନାନାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଦା ଵିଜଯାଯ ତେ ।। ୨୬୭.

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସ୍ନାନ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ସଦା ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ନାନଂ ଘୃତେନ କଥିତମାଯୁଷ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ ପରମ୍ । ଗୋମଯେନ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଗୋମୂତ୍ରେଣାଘମର୍ଦ୍ଦନମ୍ ।। ୨୬୭.

ଘିଅରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଆୟୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼େ। ଗୋମୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମିଳେ। ଗୋମୂତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

କ୍ଷୀରେଣ ବଲବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦଧ୍ନା ଲକ୍ଷଅମୀଵିଵର୍ଦ୍ଧନଂ । କୁଶୋଦକେନ ପାପାନ୍ତଃ ଵଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ସର୍ଵଭାକ୍ ।। ୨୬୭.

ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଦହିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଢ଼େ। କୁଶ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।

ଶତମୂଲେନ ସର୍ଵାପ୍ତିର୍ଗୋଶ୍ରୃଙ୍ଗୋଦକତୋଽର୍ଘଜିତ୍ । ପଲାଶଵିଲ୍ଵକମଲକୁଶସ୍ନାନନ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵଦଂ ।। ୨୬୭.

ଶତମୂଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ଗାଈ ଶିଙ୍ଗ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶତ୍ରୁ ଜିତ ହୁଏ। ପଳାଶ, ବିଳ୍ୱ, ପଦ୍ମ ଓ କୁଶ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ।

ଵଚା ହରିଦ୍ରେ ଦ୍ଵେ ମୁସ୍ତଂ ସ୍ନାନଂ ରକ୍ଷୋହଣଂ ପରଂ । ଆଯୁଷ୍ଯଞ୍ଚ ଯଶସ୍ଯଞ୍ଚ ଧର୍ମ୍ମମେଧାଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ ।। ୨୬୮.

ବଚା, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦୀ ଓ ମୁସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷା ମିଳେ, ଆୟୁ, ଯଶ, ଧର୍ମ ଓ ମେଧା ବଢ଼େ।

ହୈମାଦ୍ଭିଶ୍ଚୈଵ ମାଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ରୂପ୍ଯତାମ୍ରୋଦକୈସ୍ତଥା । ରତ୍ନୋଦକୈସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଯଃ ସୌଭାଗ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଣା ।। ୨୬୮.

ସୁନା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ଚାଁଦି ଓ ତାମ୍ବା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ମିଳେ। ରତ୍ନ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ବିଜ ଦ୍ୱାରା ସୁଭାଗ୍ୟ ମିଳେ।