ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଅମ୍ବରୀଞ୍ଚୈଵ ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାଂ ମାଂସୀଯାସକମର୍ଦନୈଃ । ପ୍ରିଯଙ୍ଗୁସର୍ଷପଂ କୁଷ୍ଠମ୍ବଲାମ୍ବ୍ରାହ୍ମୀଞ୍ଚ କୁଙ୍କୁମଂ ।। ୨୬୫.

ଏହାସହ ଅମ୍ବରୀ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ମାଂସୀ, ଯାସକ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ସୋରିଷ, କୁଷ୍ଠ, ଅମ୍ବଲା, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।

ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ଶକ୍ତୁମିଶ୍ରଂ ଉଦ୍ଵର୍ତ୍ତ୍ଯ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ମଣ୍ଡଲେ କର୍ଣିକାଯାଞ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମର୍ଚ୍ଚଯେତ୍ ।। ୨୬୫.

ଗାଈର ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ପାଦ ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ଶରୀରରେ ଲଗାଇ, ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ସ୍ନାନମଣ୍ଡଲକାନ୍ ଦିକ୍ଷୁ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ଵାଦିକ୍ଷୁ ଚ । ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମେଶଶକ୍ରାଦୀଂସ୍ତଦସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯର୍ଘ୍ଯ ହୋମଯେତ୍ ।। ୨୬୫.

ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡଳ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଏକୈକସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟଶତଂ ସମିଧସ୍ତୁ ତିଲାନ୍ ଘୃତଂ । ଭଦ୍ରଃ ସୁଭଦ୍ରଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ କଲସାଃ ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ ।। ୨୬୫.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଏକ ଶତ ଆଠ ଟି କୁଶ ଦାଣ୍ଡ, ତିଳ ଓ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ର, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, କଳଶ ଓ ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ଅମୋଘଶ୍ଚିତ୍ରବାନୁଶ୍ଚ ପର୍ଜ୍ଜନ୍ଯୋଽଥ ସୁଦର୍ଶନଃ । ସ୍ଥାପଯେତ୍ତୁ ଘଟାନେତାନ୍ ସାଶ୍ଵିରୁଦ୍ରମରୁଦ୍‌ଗଣାନ୍ ।। ୨୬୫.

ଅମୋଘ, ଚିତ୍ରବାନୁ, ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ଓ ସୁଦର୍ଶନ—ଏହି କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶ୍ୱିନୀ, ରୁଦ୍ର ଓ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତଥା ଦୈତ୍ଯା ଵସଵୋ ମୁନଯସ୍ତଥା । ଆଵେଶଯନ୍ତୁ ସୁପ୍ରୀତାସ୍ତଥାନ୍ଯା ଅପି ଦେଵତାଃ ।। ୨୬୫.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ବସୁ, ଋଷିମାନେ ଏହି କଳଶରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିରାଜ କରୁନ୍, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରୁନ୍।

ଓଷଧୀର୍ନ୍ନିକ୍ଷିପେତ୍ କୁମ୍ଭେ ଜଯନ୍ତୀଂ ଵିଜଯାଂ ଜଯାଂ । ଶତାଵରୀଂ ଶତପୁଷ୍ପାଂ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତାପରାଜିତାମ୍ ।। ୨୬୫.

କଳଶରେ ଜୟନ୍ତୀ, ବିଜୟା, ଜୟା, ଶତାବରୀ, ଶତପୁଷ୍ପା, ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତା ଓ ଅପରାଜିତା ଔଷଧୀ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ଉଯୋତିଷ୍ମତୀମତିବଲାଞ୍ଚନ୍ଦନୋଶୀରକେଶରଂ । କସ୍ତୂରିକାଞ୍ଚ କର୍ପୂରଂ ବାଲକଂ ପତ୍ରକଂ ତ୍ଵଚଂ ।। ୨୬୫.

ପ୍ରଭାମୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚନ୍ଦନ, ଉଶୀର, କେଶର, କସ୍ତୂରୀ, କର୍ପୂର, ବାଲକ, ପତ୍ର ଏବଂ ଚାମ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ।

ଜାତୀଫଲଂ ଲଵଙ୍ଗଞ୍ଚ ମୃତ୍ତିକାଂ ପଞଅଚଗଵ୍ଯକଂ । ଭଦ୍ରପୀଠେ ସ୍ଥିତଂ ସାଧ୍ଯଂ ସ୍ନାପଯେଯୁର୍ଦ୍ଵିଜା ବଲାତ୍ ।। ୨୬୫.

ଜାତିଫଳ, ଲବଙ୍ଗ, ମାଟି ଏବଂ ଗାଈର ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ପାଦ ଉପରେ ଶୁଭାସନରେ ରଖି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶକ୍ତିରେ ସେଥିରେ ସ୍ନାନ କରାଇବେ।

ରାଜାଭିଷେକମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତଦେଵାନାଂ ହୋମକାଃ ପୃଥକ୍ । ପୂର୍ଣାହୁତିନ୍ତତୋ ଦତ୍ଵା ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦେତ୍ ।। ୨୬୫.

ରାଜାଭିଷେକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ହୋମ କରାଯାଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି ଦେଇ ପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ଗୁରୁଣା ପୁରା ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଜଘାନ୍ ହ । ଲିକ୍ପାଲସ୍ନାନଙ୍କଥିତଂ ସଂଗ୍ରାମାଦୌ ଜଯାଦିକଂ ।। ୨୬୫.

ପୁରୁଣା କାଳରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କ ସ୍ନାନ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭରେ ବିଜୟ ଆଣେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଵିନାଯକୋପସୃଷ୍ଟାନାଂ ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵକରଂ ଵଦେ । ଵିନାଯକଃ କର୍ମ୍ମଵିଘ୍ନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵିନିଯୋଜିତଃ ।। ୨୬୬.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଯେଉଁମାନେ ବିନାୟକଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପୀଡିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ନାନ ବିଧି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ ବାଧା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ବିନାୟକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ଗଣାନାମାଧିପତ୍ଯେ ଚ କେଶଵେଶପିତାମହୈଃ । ସ୍ଵପ୍ନେଵଗାହତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଜଲଂ ମୁଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତି ।। ୨୬୬.

ଗଣମାନେଙ୍କ ନାୟକ ଭାବେ, କେଶବ ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାୟକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଦେଇ, ବ୍ୟକ୍ତି ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ପାଣି ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା ଦେଖିଥାଏ।

ଵିନାଯକୋପସୃଷ୍ଟସ୍ତୁ କ୍ରଵ୍ଯାଦାନଧିରୋହତି । ଵ୍ରଜମାନସ୍ତଥାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯତେଽନୁଗତମ୍ପରୈଃ ।। ୨୬୬.

ବିନାୟକଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ମାଂସଭୋଜୀ ପିଶାଚମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି, ନିଜକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।

ଵିମନା ଵିଫଲାରମ୍ଭଃ ସଂସୀଦତ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ । କନ୍ଯା ଵରଂ ନ ଚାପ୍ନୋତି ଚ ଚାପତ୍ଯଂ ଵରାଙ୍ଗନା ।। ୨୬୬.

ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି ଉଦ୍ୟମ ્ଫଳହୀନ ହୁଏ; କୌମାରୀ ଝିଅ ବର ପାଉନାହିଁ, ଶୋଭାବତୀ ନାରୀ ସନ୍ତାନ ଲଭ କରିପାରୁନାହିଁ।

ଆଚାର୍ଯ୍ଯତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଶ୍ଚ ନ ଶିଷ୍ଯୋଽଧ୍ଯଯନଂ ଲବେତ୍ । ଧନୀ ନ ଲାଭମାପ୍ନୋତି ନ କୃଷିଞ୍ଚ କୃଷୀବଲଃ ।। ୨୬୬.

କେହି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଥବା ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ହେବାକୁ ପାରନାହିଁ, ଶିଷ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ଲଭ କରିପାରେନାହିଁ; ଧନୀ ଲୋକ ଲାଭ ପାଉନାହିଁ, କୃଷକ ଚାଷରେ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ।

ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ ନ ଚାପ୍ନୋତି ସ୍ନପନନତସ୍ଯ କାରଯେତ୍ । ହସ୍ତପୁଷ୍ଯାଶ୍ଵଯୁକ୍ସୌମ୍ଯେ ଵୈଷ୍ଣଵେ ଭଦ୍ରପୀଠକେ ।। ୨୬୬.

ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପାଉନାହିଁ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଭ ଆସନରେ, ହସ୍ତ, ପୁଷ୍ୟ, ଅଶ୍ୱୟୁକ୍, ସୌମ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ମାସରେ ସ୍ନାନ ବିଧି କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଗୌରସର୍ଷପକଲ୍କେନ ସାଜ୍ଯେନୋତ୍ସାଦିତସ୍ଯ ଚ । ସର୍ଵୌଷଧୈଃ ସର୍ଵଗନ୍ଧୈଃ ପ୍ରଲିପ୍ତଶିରସସ୍ତଥା ।। ୨୬୬.

ଗାଈର ଘିଅ ଏବଂ ସରସପ ତେଲର ଲେପ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଲେପିତ କରାଯିବ।

ଚତୁର୍ଭିଃ କଲସୈଃ ସ୍ନାନନ୍ତେଷୁ ସର୍ଵୌଷଧୀଃ କ୍ଷିପେତ୍ । ଅଶ୍ଵସ୍ଥାନାଦ୍‌ଗଜସ୍ଥାନାଦ୍ଵଲ୍ମୀକାତ୍ ସଙ୍ଗମାଦ୍‌ଧ୍ରଦାତ୍ ।। ୨୬୬.

ସ୍ନାନ ପରେ ଚାରିଟି କଳସରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ରଖାଯିବ; ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ପିଲାମାଟି, ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ପୋଖରୀ ଠାରୁ ଏହି ଉପାଦାନ ନିଆଯିବ।

ମୃତ୍ତିକାଂ ରୋଜନାଙ୍ଗନ୍ଧଙ୍ଗୁଗ୍ଗୁଲୁନ୍ତେଷୁ ନିକ୍ଷିପେତ୍ । ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ଶତଧାରମୃଷିଭିଃ ପାଵନଂ କୃତମ୍ ।। ୨୬୬.

ମାଟି, ରୋଜନା, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଗୁଗୁଳୁ ସେଥିରେ ଦିଆଯିବ; ରୁଷିମାନେ ଯେଉଁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଶତଧାରା ଶୁଦ୍ଧିକରକ ପାଣି ତିଆରି କରିଥିଲେ।

ତେନ ତ୍ଵାମଭିଷିଞ୍ଚାମି ପାଵମାନ୍ଯଃ ପୁନନ୍ତୁ ତେ । ଭଗନ୍ତେ ଵରୁଣୋ ରାଜା ଭଗଂ ସୂର୍ଯ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ।। ୨୬୬.

ଏହି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଭିଷେକ କରୁଛି; ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଏହି ପାଣି ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁ। ଭାଗ୍ୟ ଦେବାକୁ ଭଗବାନ ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଦୟା କରନ୍ତୁ।

ଭଗମିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭଗଂ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଦଦୁଃ । ଯକ୍ତେ କେଶେଷୁ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ସୀମନ୍ତେ ଯଚ୍ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି ।। ୨୬୬.

ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷି ଭାଗ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। କେଶ, ସୀମାନ୍ତ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଯେଉଁ ଅଭାଗ୍ୟ ଅଛି—

ଲଲାଟେ କର୍ଣଯୋରକ୍ଷ୍ଣୋରାପସ୍ତଦ୍‌ଘ୍ନନ୍ତୁ ସର୍ଵଦା । ଦର୍ଭପିଞ୍ଜଲିମାଦାଯ ଵାମହସ୍ତେ ତତୋ ଗୁରୁଃ ।। ୨୬୬.

ଲଳାଟ, କାନ ଏବଂ ଆଖିରେ—ପାଣି ସେଠାରୁ ସବୁବେଳେ ଅଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରୁ। ବାମ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଧରି ଗୁରୁ ପରେ—

ସ୍ନାତସ୍ଯ ସାର୍ଷପନ୍ତୈଲଂ ଶ୍ରୁଵେଣୌଡୁମ୍ବରେଣ ଚ । ଜୁହୁଯାନ୍ମୂର୍ଦ୍ଧନି କୁଶାନ୍ ସଵ୍ଯେନ ପରିଗୃହାଯ ଚ ।। ୨୬୬.

ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଉଡୁମ୍ବର କାଠର ଚମଚରେ ସରସପ ତେଲ ନେଇ, ବାମ ହାତରେ କୁଶ ଧରି ମୁଣ୍ଡରେ ତେଲ ଢାଳିବେ।

ମିତଶ୍ଚ ସମ୍ମିତଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶାଲକକଣ୍ଟକୌ । କୁଷ୍ମାଣ୍ଡୋ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଏତୈଃ ସ୍ଵାହାସମନ୍ଵିତୈଃ ।। ୨୬୬.

ମିତ, ସମ୍ମିତ, ଶାଳକ, କଣ୍ଟକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ର—ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବ।

ନାମଭିର୍ବଲିମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ନମସ୍କାରସମନ୍ଵିତୈଃ । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ ଶୂର୍ପେ କୁଶାନାସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯ ସର୍ଵ୍ଵତଃ ।। ୨୬୬.

ନାମ, ବଳି ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ନମସ୍କାର କରି, ଚଉମୁହାଣିରେ ଏକ ମୁଡ଼ି ଉପରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ କୁଶ ଘାସ ପିଛାଇ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

କୃତାକୃତାଂସ୍ତଣ୍ଡୁଲାଂଶ୍ଚ ପଲଲୌଦନମେଵ ଚ । ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ପଙ୍କାଂସ୍ତଥୈଵାମାନ୍ ପୁଷ୍ପଂ ଚିତ୍ରଂ ସୁରାଂ ତ୍ରିଧା ।। ୨୬୬.

ପକା ଓ କাঁচା ଚାଉଳ, ଖିର, ମାଛ, କାଦ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମଦ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ମୁଲକଂ ପୂରିକାଂ ପୂପାଂସ୍ତଥୈଵୈଣ୍ଡଵିକାସ୍ରଜଃ । ଦଧ୍ଯନ୍ନଂ ପାଯସଂ ପିଷ୍ଟଂ ମୋଦକଂ ଗୁଡ଼ମର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୬୬.

ମୁଳା, ପୁରି, ମିଠା ପିଠା, ଚିନି ଦିଆ ପିଠା, ଦହି-ଭାତ, ଖିର, ଚାଉଳ ଗୁଣ୍ଡ, ମୋଦକ ଓ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିନାଯକସ୍ଯ ଜନନୀମୁପତିଷ୍ଠେତ୍ତତୋଽମ୍ବିକାଂ । ଦୂର୍ଵ୍ଵାସର୍ଷପପୁଷ୍ପାଣାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ପୂର୍ଣମଞ୍ଜଲିଂ ।। ୨୬୬.

ତାପରେ ବିନାୟକଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ, ପରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ, ଦୂର୍ବା ଘାସ, ସରସପ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।