ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵସୂନାଂ ପାଵକୋ ରାଜା ମରୁତାଂ ଵାସଵଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷୋଥ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଦାନଵାଧିପଃ

ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପାବକ ରାଜା, ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଧିପତି।

ପିତୄଣାଂ ଚ ଯମୋ ରାଜା ଭୂତାଦୀନାଂ ହରଃ ପ୍ରଭୁଃ। ହିମଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଶୈଲାନାଂ ନଦୀନାଂ ସାଗରଃ ପ୍ରଭୁଃ

ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯମ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହିମବନ୍ତ ଅଧିପତି, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ଅଧିପତି।

ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚିତ୍ରରଥୋ ନାଗାନାମଥ ଵାସୁକିଃ। ସର୍ପାଣାଂ ତକ୍ଷକୋ ରାଜା ଗରୁଡଃ ପକ୍ଷିଣାମଥ

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରରଥ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁକି, ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ରାଜା, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଐରାଵତୋ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଗୋଵୃଷୋଥ ଗଵାମପି। ମୃଗାଣାମଥ ଶାର୍ଦୂଲଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଵନସ୍ପତୀଶ୍ଵରଃ

ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏଇରାବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳଦ ଓ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୋବୃଷ ଅଧିପତି, ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଅଧିପତି।

ଉଚ୍ଚୈଃ ଶ୍ରଵାସ୍ତଥାଶ୍ଵାନାଂ ସୁଧନ୍ଵା ପୂର୍ଵପାଲକଃ। ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ଶଙ୍ଖପଦଃ କେତୁମାନ୍ ପାଲକୋ ଜଲେ

ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଚୀନ ରକ୍ଷକ ସୁଧନ୍ୱା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶଂଖପଦ ଓ ଜଳରେ କେତୁମାନ୍ ରକ୍ଷକ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ପ୍ରଥମୋ ମହତଃ ସର୍ଗୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଣସ୍ତୁ ସଃ। ତନ୍ମାତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୂତସର୍ଗୋ ହି ସ ସ୍ମୃତଃ

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ମହାନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର, ଯାହାକୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ।

ଵୈକାରିକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସର୍ଗ ଐନ୍ଦ୍ରିଯକଃ ସ୍ମୃତଃ। ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ ସମ୍ଭୂତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ

ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ମନସିକ ଭାବେ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଐନ୍ଦ୍ରିୟକ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି, ବୁଦ୍ଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ମୁଖ୍ଯଃ ସର୍ଗସ୍ଚତୁର୍ଥସ୍ତୁ ମୁଖ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ତିର୍ଯକ୍‌ସ୍ତ୍ରୋତାସ୍ତୁ ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୈର୍ଯ୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ମୁଖ୍ୟ, ଏବଂ ଅଚଳମାନେ ମୁଖ୍ୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍ ସୃଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ପର।

ତଥୋଦ୍‌ର୍ଧ୍ଵସ୍ତ୍ରୋତସାଂ ଷଷ୍ଠୋ ଦେଵସର୍ଗସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ। ତତୋର୍ଵାକସ୍ତ୍ରୋତସାଂ ସର୍ଗଃ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ମାନୁଷଃ

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ଦେବମାନେର, ତାପରେ ଅବନତ ଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ସପ୍ତମ, ଯାହା ମାନବ ସୃଷ୍ଟି।

ଅଷ୍ଟମୋନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତାମସଶ୍ଚ ଯଃ। ପଞ୍ଚୈତେ ଵୈକୃତାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ଚ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି ଅନୁଗ୍ରହର, ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ତାମସିକ; ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ବିକୃତି ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତିନିଟି ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ପ୍ରାକୃତୋ ଵୈକୃତଶ୍ଚୈଵ କୌମାରୋ ନଵମସ୍ତଥା। ବ୍ରହ୍ମତୋ ନଵ ସର୍ଗାସ୍ତୁ ଜଗତୋ ମୂଲହେତଵଃ

ପ୍ରାକୃତିକ, ବିକୃତି ଓ କୌମାର ସୃଷ୍ଟି ନବମ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କରୁ ନଉଟି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ କାରଣ।

ଖ୍ଯାତ୍ଯାଦ୍ଯା ଦକ୍ଷକନ୍ଯାସ୍ତୁ ଭୃଗ୍ଵାଦ୍ଯା ଉପଯେମିରେ। ନିତ୍ଯୋ ନୈମିତ୍ତିକଃ ସର୍ଗସ୍ତ୍ରିଧା ପ୍ରକଥିତୋ ଜନୈଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା ଖ୍ୟାତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ; ନିତ୍ୟ ଓ ନିମିତ୍ତିକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଲୋକେ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

ପ୍ରାକୃତା ଦୈନନ୍ଦିନୀ ସ୍ଯାଦନ୍ତରପ୍ରଲଯାଦନ୍। ଜାଯତେ ଯତ୍ରାନୁଦିନଂ ନିତ୍ଯସର୍ଗୋ ହି ସମ୍ମତଃ

ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ଦୈନିକ ଭାବେ ହୁଏ, ମଧ୍ୟପ୍ରଳୟ ପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଘଟେ, ସେଠି ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଦେଵୌ ଧାତାଵିଧାତାରୌ ଭୃଗୋଃ ଖ୍ଯାତିରସୂଯତ। ଶ୍ରିଯଞ୍ଚ ପତ୍ନୀ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯା ସ୍ତୁତା ଶକ୍ରେଣ ଵୃଦ୍ଧଯେ

ଭୃଗୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଖ୍ୟାତିଠାରୁ ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଦୁଇ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।

ଧାତୁର୍ଵିଧାତୁର୍ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ କ୍ରମାତ୍ ପ୍ରାଣୋ ମୃକଣ୍ଡୁକଃ। ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମୃକଣ୍ଡୋଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞେ ଵେଦଶିରାସ୍ତତଃ

ଧାତା ଓ ବିଧାତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରାଣ ଓ ମୃକଣ୍ଡୁକ; ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କଠାରୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ତାପରେ ବେଦଶିରା ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୌର୍ଣମାସଶ୍ଚ ସମ୍ଭୂତ୍ଯାଂ ମରୀଚେରଭଵତ୍ ସୁତଃ। ସ୍ମୃତ୍ଯାମଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରାଃ ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂସ୍ତଥା

ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସ୍ମୃତିଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପୁଅ ସିନୀବାଳୀ ଓ କୁହୁ ଜନ୍ମିଲେ।

ରାକାଶ୍ଚାନୁମତିଶ୍ଚାତ୍ରେରନସୂଯାପ୍ଯଜୀଜନତ୍। ସୋମଂ ଦୁର୍ଵାସସଂ ପୁତ୍ରଂ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଞ୍ଚ ଯୋଗିନମ୍

ଅତ୍ରିଙ୍କଠାରୁ ରାକା ଓ ଅନୁମତି ଜନ୍ମିଲେ; ଅନସୂୟା ଦେଲେ ସୋମ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଯୋଗୀ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କୁ।

ପ୍ରୀତ୍ଯାଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଭାର୍ଯାଯାଂ ଦତ୍ତୋଲିସ୍ତତ୍ସୁତୋଭଵତ୍। କ୍ଷମାଯାଂ ପୁଲହାଜ୍ଜାତାଃ ସହିଷ୍ଣୁଃ କର୍ମପାଦିକାଃ

ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ନେହରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦତ୍ତୋଳି ଜନ୍ମିଲେ। ପୁଲହ ଓ କ୍ଷମାଙ୍କଠାରୁ ସହିଷ୍ଣୁ ଓ କର୍ମପାଦିକା ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ସନ୍ନତ୍ଯାଞ୍ଚ କ୍ରତୋରାସନ୍ ବାଲିଖିଲ୍ଯା ମହୌଜସଃ। ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠପର୍ଵମାତ୍ରାସ୍ତେ ଯେ ହି ଷଷ୍ଟିସହସ୍ତ୍ରିଣଃ

ସନ୍ନତି ଓ କ୍ରତୁଙ୍କଠାରୁ ବଳଶାଳୀ ବାଳିଖିଲ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଗଠିଏ ମାତ୍ର ଆକାରର, ସଠି ହଜାର ଜଣ ଥିଲେ।

ଉର୍ଜ୍ଜାଯାଞ୍ଚ ଵଶିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ରାଜା ଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ଵବାହୁକଃ । ସଵନଶ୍ଚାଲଘୁଃ ସୁକ୍ରଃ ସୁତପାଃ ସପ୍ତ ଚର୍ଷଯଃ

ଉର୍ଜ୍ଜା ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ରାଜା ଗାତ୍ରୋର୍ଧ୍ୱବାହୁକ, ସବନ, ଆଲଘୁ, ଶୁକ୍ର, ସୁତପା ଓ ସାତିଜଣ ଋଷି ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ପାଵକଃ ପଵମାନୋଭୂଚ୍ଛୁଚିଃ ସ୍ଵାହାଗ୍ନିଜୋଭଵତ୍। ଅଗ୍ନିସ୍ଵାତ୍ତା ଵର୍ହିଷଦୋଽନଗ୍ନଯଃ ସାଗ୍ନଯୋ ହ୍ଯଜାତ୍

ପାବକ, ପବମାନ ଓ ଶୁଚି ଜନ୍ମିଲେ; ସ୍ୱାହାଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଜ ଜନ୍ମିଲେ; ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ, ବର୍ହିଷଦ, ଅନଗ୍ନି ଓ ସାଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଧାଯାଞ୍ଚ ମେନା ଵୈଧାରିଣୀ ସୁତେ । ହିଂସାଭାର୍ଯା ତ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେ ତଥାନୃତମ୍

ପିତୃମାନେ ଓ ସ୍ୱଧା, ଏବଂ ବୈଧାରୀଣୀଙ୍କ କନ୍ୟା ମେନାଙ୍କଠାରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ; ହିଂସା, ଅଧର୍ମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତାଙ୍କଠାରୁ ତଥା ଓ ଅନୃତ ଜନ୍ମିଲେ।

କନ୍ଯା ଚ ନିକୃତିସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଭଯନ୍ନରକମେଵ ଚ। ମାଯା ଚ ଵେଦନା ଚୈଵ ମିଥୁନନ୍ତ୍ଵିଦମେତଯୋଃ

ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏକ କନ୍ୟା ନିକୃତି, ଭୟ ଓ ନରକ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମାୟା ଓ ବେଦନା, ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

ତଯୋର୍ଜଜ୍ଞେଥ ଵୈ ମାଯାଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ଭୂତାପହାରିଣମ୍। ଵେଦନା ଚ ସୁତଂ ଚାପି ଦୁଃ ଖଂ ଜଜ୍ଞେଥ ରୌରଵାତ୍

ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମାୟା ମୃତ୍ୟୁ, ଯିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ, ଜନ୍ମଦେଲେ; ବେଦନା ରୌରବରୁ ଦୁଃଖ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ।

ମୃତ୍ଯୋର୍ଵ୍ଯାଧିଜରାଶୋକତୃଷ୍ଣାକ୍ରୋଧାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ। ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ ଜାତୋ ରୋଦନାଦ୍ରୁଦ୍ରନାମକଃ

ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଶୋକ, ତୃଷ୍ଣା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୋଦନରୁ ରୁଦ୍ର, ତାଙ୍କ ନାମ ତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

ଭଵଂ ଶର୍ଵମଥେଶାନଂ ତଥା ପଶୁପତିଂ ଦ୍ଵିଜ। ଭୀମମୁଗ୍ରଂ ମହାଦେଵମୁଵାଚ ସ ପିତାମହଃ

ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ପଶୁପତି, ଭୀମ, ଉଗ୍ର ଓ ମହାଦେବ—ଏହିମାନଙ୍କୁ ପିତାମହ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

ଦକ୍ଷକୋପାଚ୍ଚ ତଦ୍ଭାର୍ଯା ଦେହନ୍ତତ୍ଯାଜ ସା ସତୀ। ହିମଵଦ୍ଦୁହିତା ଭୂତ୍ଵା ପତ୍ନୀ ଶମ୍ଭୋରଭୂତ୍ ପୁନଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସତୀ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେ ପୁଣି ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ।

ଋଷିଭ୍ଯୋ ନାରଦାଦ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପୂଜାଃ ସ୍ନାନାଦିପୂର୍ଵିକାଃ। ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦ୍ଯାସ୍ତାଃ କୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣଵାଦେର୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦାଃ

ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବକ ପୂଜାବିଧି ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ପୂଜା କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ ସାମାନ୍ଯପୂଜାଂ ଵିଷ୍ଣଵାଦେର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଦାନ୍। ସମସ୍ତପରିଵାରାଯ ଅଚ୍ଯୁତାଯ ନମୋ ଯଜେତ

ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାଧାରଣ ପୂଜା ବିଧି ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ପରିବାରଙ୍କୁ 'ନମଃ' କହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।