ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ନ ଦୀପ୍ଯତେ ଚେନ୍ଧନଵାଂସ୍ତଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୀଡ୍ଯତେ ନୃପୈଃ । ଅଗ୍ନିଵୈକୃତ୍ଯଶମନମଗ୍ନିମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵ ।। ୨୬୩.

ଯେଉଁଠି ଜଳାନ୍ତ କାଠ ଅଗ୍ନି ଧରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ରାଜାମାନେ ଦେଶକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଅଗ୍ନିର ବିକୃତି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅଗ୍ନିମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଭାର୍ଗବ।

ଅକାଲେ ଫଲିତା ଵୃକ୍ଷାଃ କ୍ଷୀରଂ ରକ୍ତଂ ସ୍ରଵନ୍ତି ଚ । ଵୃକ୍ଷୋତ୍ପାତପ୍ରଶମନଂ ଶିଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଚ କାରଯେତ୍ ।। ୨୬୩.

ଅସମୟରେ ଗଛରେ ଫଳ ଆସିଲେ କିମ୍ବା ଦୁଧ ରକ୍ତ ହୋଇ ବହିଲେ, ଏପରି ଗଛର ଅପଶକୁନ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଶିବଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଅତିଵୃଷ୍ଟିରନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଦୁର୍ଭିକ୍ଷାଯୋଭଯଂ ମତଂ । ଅନୃତୌ ତ୍ରିଦିନାରବ୍ଘଵୃଷ୍ଟିର୍ଜ୍ଞେଯା ଭଯାଯ ହି ।। ୨୬୩.

ଅତିବୃଷ୍ଟି, ଅନାବୃଷ୍ଟି ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦୁଇଟି ଅପଶକୁନ ଭାବିଯାଏ; ଅସମୟରେ ତିନି ଦିନ ଧରି ବର୍ଷା ହେଲେ, ତାହାକୁ ଭୟର କାରଣ ଭାବିବା ଉଚିତ।

ଵୃଷ୍ଟିଵୈକୃତ୍ଯନାଶଃ ସ୍ଯାତ୍ପର୍ଜନ୍ଯେନ୍ଦ୍ଵର୍କପୂଜନାତ୍ । ନଗରାଦପସର୍ପନ୍ତେ ସମୀପମୁପଯାନ୍ତି ଚ ।। ୨୬୩.

ପର୍ଜନ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ବର୍ଷାର ବିଘ୍ନ ଦୂରିଯାଏ; ଯେମାନେ ସହର ଛାଡ଼ିଥିଲେ ସେମାନେ ପୁନି ଫେରନ୍ତି, ଏବଂ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚନ୍ତି।

ନଦ୍ଯୋ ହ୍ରଦପ୍ରଶ୍ରଵଣା ଵିରସାଶ୍ଚ ଭଵନ୍ତି ଚ । ସଲିଲାଶଯଵୈକୃତ୍ଯେ ଜପ୍ତଵ୍ଯୋ ଵାରୁଣୋ ମନୁଃ ।। ୨୬୩.

ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଝରଣାମାନେ ଅସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଜଳସ୍ରୋତରେ ବିଘ୍ନ ହେଲେ ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।

ଅକାଲପ୍ରସଵା ନାର୍ଯ୍ଯଃ କାଲତୋ ଵାପ୍ରଜାସ୍ତଥା । ଵିକୃତପ୍ରସଵାଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗ୍ମପ୍ରସଵନାଦିକଂ ।। ୨୬୩.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୟର ଠିକ୍ ବେଳେ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଖାଯାଏ।

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରସଵଵୈକୃତ୍ଯେ ସ୍ତ୍ରୀଵିପ୍ରାଦି ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଵଡ଼ଵା ହସ୍ତିନୀ ଗୌର୍ଵା ଯଦି ଯୁଗ୍ମଂ ପ୍ରସୂଯତେ ।। ୨୬୩.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜନ୍ମରେ ବିଘ୍ନ ଦେଖାଯିବାବେଳେ, ସ୍ତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ; ଯଦି ଘୋଡ଼ି, ହାତୀ କିମ୍ବା ଗାଈ ଯୁଗଳ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଛନ୍ତି।

ଵିଜାତ୍ଯଂ ଵିକୃତଂ ଵାପି ଷଡ୍‌ଭିର୍ମାସୈର୍ମ୍ରିଯେତ୍ ଵୈ । ଵିକୃତଂ ଵା ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ପରଚକ୍ରଭଯଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୩.

ଯଦି ଶିଶୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ହୁଏ, ସେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ; ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ବାହାର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣର ଭୟ ଥାଏ।

ହୋମଃ ପ୍ରସୂତିଵୈକୃତ୍ଯେ ଜପୋ ଵିପ୍ରାଦିପୂଜନଂ । ଯାନି ଯାନାନ୍ଯଯୁକ୍ତାନି ଯୁକ୍ତାନି ନ ଵହନ୍ତି ଚ ।। ୨୬୩.

ଜନ୍ମରେ ବିଘ୍ନ ଦେଖାଯିଲେ ହୋମ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଆକାଶେ ତୂର୍ଯନାଦାଶ୍ଚ ମହଦ୍ଭଯମୁପସ୍ଥିତଂ । ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଯଦା ଗ୍ରାମମାରଣ୍ଯା ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ ।। ୨୬୩.

ଆକାଶରେ ବାଜାର ସ୍ୱର ଶୁଣାଯିବାରେ ବଡ଼ ଭୟ ଆସୁଛି; ଜଙ୍ଗଲରୁ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।

ଅରଣ୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ଵା ଗ୍ରାମ୍ଯାଃ ଜଲଂ ଯାନ୍ତି ସ୍ଥଲୋଦ୍ଭଵାଃ । ସ୍ଥଲଂ ଵା ଜଲଜା ଯାନ୍ତି ରାଜାଦ୍ଵାରାଦିକେ ଶିଵାଃ ।। ୨୬୩.

ଗୃହପାଳିତ ପଶୁମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଜଳଜୀବୀମାନେ ଭୂମିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; କିମ୍ବା ଭୂମିର ପଶୁମାନେ ଜଳକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଶୁଭ ଜୀବମାନେ ରାଜଦ୍ୱାର ଓ ଏମିତି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।

ପ୍ରଦୋଷେ କୁକ୍କୁଟୋ ଵାସେ ଶିଵା ଚାର୍କୋଦଯେ ଭଵେତ୍ । ଗୃହଙ୍କପୋତଃ ପ୍ରଵିଶେତ୍ କ୍ରଵ୍ଯାଦ୍ଵା ମୂର୍ଦିଧ୍ନ ଲୀଯତେ ।। ୨୬୩.

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୁର୍ଗା ଘରେ ରହିଲେ, କିମ୍ବା ଶୁଭ ପକ୍ଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଦେଖାଦେଲେ; ଘରକୁ ପରା ଗୁଗୁନୀ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିମ୍ବା ମାଂସାହାରୀ ପଶୁ ଘର ଛାଦରେ ଶୋଇଲେ।

ମଧୁରାଂ ମକ୍ଷିକାଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଂତ୍ କାକୋ ମୈଥୁନଗୋ ଦୃଶି । ପ୍ରାସାଦତୋରଣୋଦ୍ଯାନଦ୍ଵାରପ୍ରାକାରଵେଶ୍ମନାଂ ।। ୨୬୩.

ମଧୁମକ୍ଷୀ ମଧୁ ତିଆରି କଲେ, କିମ୍ବା କାଉଁ ମିଳନ କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ; ଦ୍ୱାର, ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରବେଶପଥ, ଦେଉଳ ଦେଉଳି, ଘର ଓ ଦେଉଳି ଭିତରେ।

ଅନିମିତ୍ତନ୍ତୁ ପତନଂ ଦୃଢ଼ାନାଂ ରାଜମୃତ୍ଯଵେ । ରଜସା ଵାଥ କଧୂମେନ ଦିଶୋ ଯତ୍ର ସମାକୁଲାଃ ।। ୨୬୩.

ଅକାରଣରେ ଦୃଢ଼ ଗୃହ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚିତ ହୁଏ; କିମ୍ବା ଧୂଳି କିମ୍ବା ଧୂଁଆଁରେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।

କେତୂଦଯୋପରାଗୌ ଚ ଛିଦ୍ରତା ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ । ଗ୍ରହର୍କ୍ଷଵିକୃତିର୍ଯତ୍ର ତତ୍ରାପି ଭଯମାଦିଶେତ୍ ।। ୨୬୩.

ଧୂମକେତୁ ଉଦୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖାଗଲେ; ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଅଛି।

ଅଗ୍ନିର୍ଯତ୍ର ନ ଦୀପ୍ଯେତ ସ୍ତ୍ରଵନ୍ତେ ଚୋଦକୁମ୍ଭକାଃ । ମୃତିର୍ଭଯଂ ଶୂନ୍ଯ୍ତାଦିରୁତ୍ପାତାନାଂ ଫଲମ୍ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୩.

ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଜଳିନଥାଏ, କିମ୍ବା ଜଳଘଟ ଚୁଇଁଯାଏ; ଏମିତି ଅପଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ, ଶୂନ୍ୟତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟେ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଦେଵପୂଜାଦିକଂ କର୍ମ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚୋତ୍ପାତମର୍ଦନମ୍ । ଆପୋହିଷ୍ଠେତି ତିସୃଭିଃ ସ୍ନାତୋଽର୍ଘ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣଵେର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୬୪.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଦୁର୍ଗତି ଦୂର କରିବା ଉପାୟ କଥା କହିବି; ତିନିଟି 'ଆପୋହିଷ୍ଠ' ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା ଇତି ଚ ପାଦ୍ଯଞ୍ଚ ତିସୃଭିର୍ଦ୍ଵିଜ । ଶନ୍ନ ଆପୋ ହ୍ଯାଚମନମିଦମାପୋଽଭିଷେଚନଂ ।। ୨୬୪.

'ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା' ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ; 'ଶନ୍ନ ଆପୋ' ଅଚମନ ପାଇଁ, ଏହି ଜଳ ଛିଟିବା ପାଇଁ।

ରଥେ ଅକ୍ଷେ ଚ ତିସୃଭିର୍ଗନ୍ଧଂ ଯୁଵେତି ଵସ୍ତ୍ରକଂ । ପୁଷ୍ପଂ ପୁଷ୍ପଵତୀତ୍ଯେଵଂ ଧୂପଂ ଧୂପୋସି ଚାପ୍ଯଥ ।। ୨୬୪.

ରଥ ଓ ଚକ୍ରରେ ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସୁଗନ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ; 'ୟୁବେତି' ବସ୍ତ୍ର ପାଇଁ, 'ପୁଷ୍ପଂ ପୁଷ୍ପବତୀ' ଫୁଲ ପାଇଁ, 'ଧୂପଂ ଧୂପୋସି' ଧୂପ ପାଇଁ।

ତେଜୋସି ଶୁକ୍ରଂ ଦୀପଂ ସ୍ଯାନ୍ମଧୁପର୍କଂ ଦଧୀତି ଚ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭ ଇତ୍ଯଷ୍ଟାଵୃଚଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନିଵେଦନେ ।। ୨୬୪.

'ତେଜୋସି' ଘିଅ ପାଇଁ, 'ଶୁକ୍ରଂ' ଦୀପ ପାଇଁ, 'ମଧୁପର୍କଂ' ମଧୁ ମିଶ୍ରଣ ପାଇଁ, 'ଦଧୀତି' ଦହି ପାଇଁ; 'ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ' ଏଠି ଅଠଟି ମନ୍ତ୍ର ନିବେଦନ ପାଇଁ କହାଯାଇଛି।

ଅନ୍ନସ୍ଯ ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାନସ୍ଯ ଚ ସୁଗନ୍ଧିନଃ । ଚାମରଵ୍ଯଜନୋପାନଚ୍ଛତ୍ରଂ ଯାନାସନେ ତଥା ।। ୨୬୪.

ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାନୀୟ ପାଇଁ; ବିସ୍ତରା, ଚାମରା, ଜୁତା, ଛତା, ଯାନ ଓ ଆସନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେବା ଉଚିତ।

ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦେଵମାଦି ସ୍ଯାତ୍ସାଵିତ୍ରେଣ ନିଵେଦଯେତ୍ । ପୌରୁଷନ୍ତୁ ଜପେତ୍ ସୂକ୍ତଂ ତଦେବ ଜୁହୁଯାତ୍ତଥା ।। ୨୬୪.

ଯେଉଁଠି ଏପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଠି ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ବସ୍ତୁକୁ ଏହିପରି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଚାହିଁଦି।

ଅର୍ଚ୍ଚାଭାଵେ ତଥା ଵେଦ୍ଯାଞ୍ଜଲେ ପୂର୍ଣଘଟେ ତଥା । ନଦୀତୀତରେଽଥ କମଲେ ଶାନ୍ତିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନାତ୍ ।। ୨୬୪.

ଯଦି ମୂର୍ତ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ବେଦୀ, ହସ୍ତଯୁଗ୍ମ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ନଦୀ କୂଳ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବି ଉପଯୋଗ କରିପାରିବେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।

ତତୋ ହୋମଃ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ଦୀପ୍ଯମାନେ ଵିଭାଵସୌ । ପରିସମ୍ମୃଜ୍ଯ ପର୍ଯ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ପରିସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯ ପରିସ୍ତରୈଃ ।। ୨୬୪.

ତାପରେ ଜେବେ ଅଗ୍ନି ଭଲରେ ଜଳୁଛି, ସେବେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବରୁ ସଫା କରି, ଛିଟା ଦେଇ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଉପକରଣରେ ଚାରିପାଖ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ନାଗ୍ରଂ ସମୁଦ୍‌ଧୃତ୍ଯ ଜୁହୁଯାତ୍ ପ୍ରଯତସ୍ତତଃ । ଵାସୁଦେଵାଯ ଦେଵାଯ ପ୍ରଭଵେ ଚାଵ୍ଯଯାଯ ଚ ।। ୨୬୪.

ପବିତ୍ର ମନୋଭାବରେ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ ନେଇ, ତାହା ବାସୁଦେବ, ଦେବତା, ପ୍ରଭୁ ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଅଗ୍ନଯେ ଚୈଵ ସୋମାଯ ମିତ୍ରାଯ ଵରୁଣାଯ ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଚ ମହାଭାଗ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଭ୍ଯାଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୬୪.

ଏହିପରି ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ମହାଭାଗ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଚାହିଁଦି।

ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯଶଚୈଵ ଦେଵେବ୍ଯଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯେ ନମଃ । ଅନୁମତ୍ଯୈ ତଥା ରାମ ଧନ୍ଵନ୍ତରଯ ଏଵ ଚ ।। ୨୬୪.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅନୁମତି, ରାମ ଓ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତ୍ଯୈ ତତୋ ଦେଵ୍ଯୈ ତତଃ ସ୍ଵିଷ୍ଟିକୃତେଽଗ୍ନଯେ । ସଚ୍ତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତନାମ୍ନା ତୁ ହୁତ୍ଵୈତେବ୍ଯୋ ବଲିଂ ହରେତ୍ ।। ୨୬୪.

ତାପରେ ବାସ୍ତୋଷ୍ପତି, ପରେ ଦେବୀ, ପରେ ସ୍ୱିଷ୍ଟିକୃତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନାମାନୁସାରେ ହୋମ କରି, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ୍।

ତକ୍ଷୋପତକ୍ଷମଭିତଃ ପୂର୍ଵେଣାଗ୍ନିମତଃ ପରମ୍ । ଅଶ୍ଵାନାମପି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଊର୍ଣାନାମାନି ଚାପ୍ଯଥ ।। ୨୬୪.

କଠିଆ ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟକଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନିର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଉନ୍ନାମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।