ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସାମ୍ନାଂ ଵିଧାନଂ କଥିତଂ ଵକ୍ଷଅଯେ ଚାଥର୍ଵ୍ଵଣାମଥ । ଶାନ୍ତାତୀଯଂ ଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ ।। ୨୬୧.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ସାମଗୀତ ନିୟମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା, ଏବେ ମୁଁ ଅଥର୍ବ ନିୟମ କହିବି। ଶାନ୍ତାତୀୟ ଗଣ ହୋମ କଲେ ମଣିଷ ଶାନ୍ତି ପାଏ।

ଭୈଷଜ୍ଯଞ୍ଚ ଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ରୋଗାନ୍ ଵ୍ଯପୋହତି । ତ୍ରିସପ୍ତୀଯଂ ଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵପପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୬୧.

ଔଷଧ ଗଣ ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ। ତ୍ରିସପ୍ତିୟ ଗଣ ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

କ୍କଚିନ୍ନାପ୍ନୋତି ଚ ଭଯଂ ହୁତ୍ଵା ଚୈଵାଭଯଙ୍ଗଣଂ । ନ କ୍କଚିଜ୍ଜାଯତେ ରାମ ଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ପରାଜିତଂ ।। ୨୬୧.

କେବେ କେବେ ଅଭୟଙ୍ଗ ଗଣ ହୋମ କଲେ ଭୟ ଆସେ ନାହିଁ। ରାମ, ଏହି ଗଣ ହୋମ କଲେ କେବେ ବି ପରାଜିତ ହେବା ନାହିଁ।

ଆଯୁଷ୍ଯଞ୍ଚ ଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ଅପମୃତ୍ଯୁଂ ଵ୍ଯପୋହତି । ସ୍ଵସ୍ତିମାପ୍ନୋତି ସର୍ଵ୍ଵତ୍ର ହୁତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯନଙ୍ଗଣଂ ।। ୨୬୧.

ଆୟୁଷ୍ୟ ଗଣ ହୋମ କଲେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ। ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟନ ଗଣ ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତଠାରେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ।

ଶ୍ରେଯସା ଯୋଗମାପ୍ନୋତି ଶର୍ମ୍ମଵର୍ମ୍ମଗଣନ୍ତଥା । ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତ୍ଯଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ଵାସ୍ତୁଦୋଷାନ୍ ଵ୍ଯପୋହତି ।। ୨୬୧.

ଏହି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସହିତ ଯୋଗ ଓ ରକ୍ଷା କବଚ ମିଳେ। ବାସ୍ତୁପତି ଗଣ ହୋମ କଲେ ଘରର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।

ତଥା ରୌଦ୍ରଗଣଂ ହୁତ୍ଵା ସର୍ଵ୍ଵାନ୍ ଦୋଷାନ୍ ଵ୍ଯଷୋହତି । ଏତୈର୍ଦଶଗୁଣୈର୍ହୋମୋ ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶସୁ ଶାନ୍ତିଷୁ ।। ୨୬୧.

ଏଭଳି ରୌଦ୍ର ଗଣ ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଦଶପ୍ରକାର ହୋମ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶାନ୍ତିରେ କରାଯାଏ।

ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଶାନ୍ତିରୈନ୍ଦ୍ରୀ ଚ ଵ୍ରାହ୍ମୀ ରୌଦ୍ରୀ ତଥୈଵ ଚ । ଵାଯଵ୍ଯା ଵାରୁଣୀ ଚୈଵ କୌଵେରୀ ଭାର୍ଗଵୀ ତଥା ।। ୨୬୧.

ବୈଷ୍ଣବୀ ଶାନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ରୌଦ୍ରୀ, ବାୟବ୍ୟ, ବାରୁଣୀ, କୌବେରୀ ଓ ଭାର୍ଗବୀ ଶାନ୍ତି ଅଛି।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା ତଥା ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ କୌମାରୀ ଵହ୍ନିଦେଵତା । ମାରୁଦ୍‌ଗଣା ଚ ଗାନ୍ଧାରୀ ଶାନ୍ତିର୍ନୈର୍ଋତକୀ ତଥା ।। ୨୬୧.

ପ୍ରଜାପତି, ତ୍ୱଷ୍ଟା, କୌମାରୀ, ଅଗ୍ନିଦେବୀ, ମାରୁତ ଗଣ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ନୈରୃତୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଶାନ୍ତିରାଙ୍ଗିରସୀ ଯାମ୍ଯା ପାର୍ଥିଵୀ ସର୍ଵ୍ଵକାମଦା । ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ମୃତ୍ଯୁରିତି ହ୍ଯେତଜ୍ଜପ୍ତଂ ମୃତ୍ଯୁଵିନାଶନଂ ।। ୨୬୧.

ଶାନ୍ତି, ଆଙ୍ଗିରସୀ, ଯାମ୍ୟା, ପାର୍ଥିବୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀମାନେ—ଯେଉଁଠାରେ 'ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନାଶ ହୁଏ।

ସୁପର୍ଣଂସ୍ତ୍ଵେତି ହୁତ୍ଵା ଚ ଭୁଜଗୈର୍ନୈଵ ବାଧ୍ଯତେ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଦତ୍ତମିତ୍ଯେତତ୍ ସର୍ଵକାମକରମ୍ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୧.

'ସୁପର୍ଣ୍ଣ' ମନ୍ତ୍ରରେ ହବନ କଲେ ସାପମାନେ କେବେ ହାନି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।

ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଦତ୍ତମିତ୍ଯେତତ୍ ସର୍ଵବାଧାଵିନାଶନଂ । ଇମା ଦେଵୀତି ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵଶାନ୍ତିକରଃ ପରଃ ।। ୨୬୧.

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କରେ; 'ଏହିମାନେ ଦେବୀମାନେ' ବୋଲି ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।

ଦେଵା ମରୁତ ଇତ୍ଯେତତ୍ ସର୍ଵକାମକରମ୍ଭଵେତ୍ । ଯମସ୍ଯ ଲୋକାଦିତ୍ଯେତ୍ତ୍ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଶମନମ୍ପରଂ ।। ୨୬୧.

'ଦେବା ମାରୁତ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; 'ଯମଙ୍କ ଲୋକରୁ' ବୋଲି ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, ତାହା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଦୂର କରିବାରେ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।

ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ପଞ୍ଚବଣିଜେତି୧ ପଣ୍ଯଲାଭକରଂ ପରଂ । କାମୋ ମେ ଵାଜୀତି ହୁତଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୌବାଗ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ ।। ୨୬୧.

'ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ବଣିକ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଭ ମିଳେ; 'ମୋର କାମ ଓ ଶକ୍ତି ହେଉ' ବୋଲି ହବନ କଲେ ନାରୀମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ତୁଭ୍ଯମେଵ ଜବୀମନ୍ନିତ୍ଯଯୁତନ୍ତୁ ହୁତମ୍ଭଵେତ୍ । ଅଗ୍ନେଗୋବିନ୍ନ ଇତ୍ଯେତତ୍୨ ମେଧାଵୃଦ୍ଧିକରମ୍ପରଂ ।। ୨୬୧.

'ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ହବି ନିତ୍ୟ ଦିଆଯାଉ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ହବନ କଲେ ବୁଦ୍ଧିର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; 'ଅଗ୍ନି, ଗୋବିଦ୍' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ ମେଧା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ଧ୍ରୁଵଂ ଧ୍ରୁଵେଣେତି ହୁତଂ ସ୍ଥାନଲାଭକରଂ ଭଵେତ୍ । ଅଲକ୍ତଜୀଵେତି ଶୁନା କୃଷିଲାଭକରଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୧.

'ଧ୍ରୁବ ଧ୍ରୁବେଣ' ବୋଲି ହବନ କଲେ ସ୍ଥାନ ଲାଭ ହୁଏ; 'ଲାକ ରଙ୍ଗରେ ଜୀବନ୍ତୁ' ବୋଲି କୁକୁର ସହିତ କଲେ କୃଷିରେ ସଫଳତା ମିଳେ।

ଅହନ୍ତେ ଭଗ୍ନ ଇତ୍ଯେତତ୍ ଭଵେତ୍‌ସୌଭାଗ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ । ଯେ ମେ ପାଶାସ୍ତଥାପ୍ଯେତତ୍ ବନ୍ଧନାନ୍ମୋକ୍ଷକାରଣଂ ।। ୨୬୧.

'ମୁଁ ତୁମକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲେ ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; 'ଏହିମାନେ ମୋର ବନ୍ଧନ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଶପତ୍ଵହନ୍ନିତି ରିପୂନ୍ ନାଶଯେଦ୍ଧୋମଜାପ୍ଯତଃ । ତ୍ଵମୁତ୍ତମମିତୀତ୍ଯେତଦ୍‌ଯଶୋବୁଦ୍ଧିଵିଵର୍ଦ୍ଧନଂ ।। ୨୬୧.

'ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବାକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲି' ବୋଲି ହବନ କଲେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ ହୁଅନ୍ତି; 'ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଯଶ ଓ ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ଯଥା ମୃଗମତୀତ୍ଯେତତ୍ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୌଭାଗ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନଂ । ଯେନ ଚେହଦିଦଞ୍ଚୈଵ ଗର୍ଭଲାଭକରଂ ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୧.

'ଯେପରି ମୃଗ ଚାଲିଯାଏ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ନାରୀମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ; 'ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଏହା' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ।

ଵୃହସ୍ପତିର୍ନ୍ନଃ ପରିପାତୁ ପଥି ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଭଵେତ୍ । ମୁଞଅଚାମି ତ୍ଵେତି କଥିତମପମୃତ୍ଯୁନିଵାରଣଂ ।। ୨୬୧.

'ବୃହସ୍ପତି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଯାତ୍ରାରେ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ; 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ୁଛି' ବୋଲି କହିଲେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ।

ଅଥର୍ଵଶିରସୋଽଦ୍ଯେତା ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ତୁ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ କିଞ୍ଚିତ୍ କର୍ମ ତଵେରିତଂ ।। ୨୬୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଆଜି ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵୃକ୍ଷାଣଆଂ ଯଜ୍ଞିଯାନାନ୍ତୁ ସମିଧଃ ପ୍ରଥମଂ ହଵିଃ । ଆଜ୍ଯଞ୍ଚ ଵ୍ରୀହଯଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଵୈ ଗୌରସର୍ଷପାଃ ।। ୨୬୧.

ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ କାଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମେ ହବି ଦିଆଯାଏ; ଏହିପରି ଘିଅ, ଚାଉଳ, ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ସରଷେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।

ଅକ୍ଷତାନି ତିଲାଶ୍ଚୈଵ ଦଧିକ୍ଷୀରେ ଚ ଭାର୍ଗଵ । ଦର୍ଭାସ୍ତଥୈଵ ଦୂର୍ଵାଶ୍ଚ ଵିଲ୍ଵାନି କମଲାନି ଚ ।। ୨୬୧.

ଅଭେଦ୍ୟ ଧାନ, ତିଳ, ଦହି ଓ ଦୁଧ, ଭାର୍ଗବ, ଏହା ସହିତ ଦର୍ଭା, ଦୁର୍ବା, ବେଲ ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।

ଶାନ୍ତିପୁଷ୍ଟିକରାଣ୍ଯାହୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ । ତୈଲଙ୍କଣାନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜିକା ରୁଧିରଂ ଵିଷଂ ।। ୨୬୧.

ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେଲର ଖଲ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, କଳା ସରଷେ, ରକ୍ତ ଓ ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ସମିଧଃ କଣ୍ଟକୋପେତା ଅଭିଚାରେଷୁ ଯୋଜଯେତ୍ । ଆର୍ଷଂ ଵୈ ଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ବିନ୍ଯୋଗଜ୍ଞ ଆଚରେତ୍ ।। ୨୬୧.

କାଠରେ କାଁଟା ଥିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିଚାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ; ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଛନ୍ଦ ଜାଣିବା ଦରକାର।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତଂ ପ୍ରତିଵେଦଞ୍ଚ କ୍ଷେଯଂ ଲକ୍ଷଅମୀଵିଵର୍ଦ୍ଧନଂ । ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା ହରିଣୀମୃଚଃ ପଞ୍ଚଦଶ ଶ୍ରିଯଃ ।। ୨୬୩.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଦରେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀର ବୃଦ୍ଧି କରେ; 'ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା, ହରିଣୀ' ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପନ୍ଦରଟି ମନ୍ତ୍ର ଶ୍ରୀଙ୍କ ଅଟୁଟ ମହିମା।

ରଥେଷ୍ଵକ୍ଷେଷୁ ଵାଜେତି ଚତସ୍ରୋ ଯଜୁଷି ଶ୍ରିଯଃ । ସ୍ରାଵନ୍ତୀଯଂ ତଥା ସାମ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତଂ ସାମଵେଦକେ ।। ୨୬୩.

ଯଜୁର୍ବେଦରେ ରଥର ଅକ୍ଷରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି ଚାରିଟି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ; ସାମବେଦରେ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ସ୍ରାବନ୍ତୀୟ ଭାବେ ଗାଯାଯାଏ।

ଶ୍ରିଯଂ ଧାତର୍ମଯି ଧେହି ପ୍ରୋକ୍ତମାଥର୍ଵଣେ ତଥା । ଶ୍ରୀସୂକ୍ତଂ ଯୋ ଜପେଦ୍‌ଭକ୍ତ୍ଯା ହତ୍ଵା ଶ୍ରୀସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୩.

ଅଥର୍ବବେଦରେ 'ହେ ଧାତା, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ରଖ' ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି। ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରୀଙ୍କର କୃପା ପାଏ।

ପଦ୍ମାନି ଚାଥ ଵିଲ୍ଵାନି ହୁତ୍ଵାଜ୍ଯଂ ଵା ଲିଲାନ୍ ଶ୍ରିଯଃ । ଏକନ୍ତୁ ପୌରୁଷଂ ସୂକ୍ତଂ ପ୍ରତିଵେଦନ୍ତୁ ସର୍ଵଦଂ ।। ୨୬୩.

ପଦ୍ମ ଓ ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦେଇ, କିମ୍ବା ଘିଅ ହୋମ କରିଲେ ଶ୍ରୀଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ; ଏବଂ ସବୁବେଳେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଦରେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।

ସୂକ୍ତେନ ଦଦ୍ଯାନ୍ନିଷ୍ପାପୋ ହ୍ଯେକୈକଯା୧ ଜଲାଞ୍ଜଲିଂ । ସ୍ନାତ ଏକୈକଯା ପୁଷ୍ପଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦ୍ଦତ୍ଵାଘହା ଭଵେତ୍ ।। ୨୬୩.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବା ସହିତ ଜଳର ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୂକ୍ତ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ଫୁଲ ଦେଲେ ଅପରାଧ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।