ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆର୍ଯ୍ଯାକ୍ରୋଶାତିକ୍ରମକୃଦ୍‌ଭ୍ରାତୃଜାଯାପ୍ରହାରଦଃ ସନ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯାପ୍ରଦାତା ଚ ସମୁଦ୍ରଗୃହଭେଦକଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଅପମାନ କରେ, ଭାଇର ଜାଉକୁ ମାରିଦେଇଥାଏ, ଦେବାକୁ କହିଥିବା ଜିନିଷ ଦେଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଘରକୁ ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରବେଶ କରେ—

ସାମନ୍ତକୁଲିକାଦୀନାମପକାରସ୍ଯ କାରକଃ । ପଞ୍ଚାଶତ୍ପଣିକୋ ଦଣ୍ଡ ଏଷାମିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୫୮.

ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଖିଆ, କୁଳି, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ଏହି ଅପରାଧର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଞ୍ଚାଶଟି ପଣା—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଵିଧଵାଗାମୀ ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟେ ନାଭିଧାଵକଃ । ପଞ୍ଚାଶତ୍ପଣିକୋ ଦଣ୍ଡ ଏଷାମିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୫୮.

ଏକାଇଚ୍ଛାରେ ବିଧବାଙ୍କୁ ଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଜୋରେ ଡାକିଲେ ନ ଆସିଥିବା ପୁରୁଷ, ଏହି ଅପରାଧର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଞ୍ଚାଶଟି ପଣା—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରଵ୍ରଜୀତାନାଞ୍ଚ ଦୈଵେ ପୈତ୍ର୍ଯେ ଚ ଭୋଜକଃ । ଅଯୁକ୍ତଂ ଶପଥଂ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ନଯୋଗ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯକର୍ମକୃତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବ କିମ୍ବା ପିତୃ ଯଜ୍ଞର ଭୋଜନ ଖାଏ, ଅଯୋଗ୍ୟ ଶପଥ କରେ, କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ କାମ କରେ—

ଵୃଷକ୍ଷୁଦ୍ରପଶୂନାଞ୍ଚ ପୁଂସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଘାତକୃତ୍ । ସାଧାରଣସ୍ଯାପଲାପୋ ଦାସୀଗର୍ଭଵିନାଶକୃତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବଳଦ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଅପୁରୁଷ କରିଦେଇଥାଏ, ସାଧାରଣ ସମ୍ପତ୍ତି ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, କିମ୍ବା ଦାସୀର ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ କରେ—

ପିତାପୁତ୍ରସ୍ଵସୃଭ୍ରାତୃଦମ୍ପତ୍ଯାଚାର୍ଯ୍ଯଶିଷ୍ଯକାଃ । ଏଷାମପତିତାନ୍ଯୋନ୍ଯତ୍ଯାଗୀ ଚ ଶତଦଣ୍ଡଭାକ୍ ।। ୨୫୮.

ପିତା, ପୁଅ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତି, ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ—ଏମାନେ ଅକାରଣରେ ଏକାପରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ଏହାର ଦଣ୍ଡ ଏକଶ ହେବ।

ଵସାନସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପଣାନ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ନେଜକସ୍ତୁ ପରାଂଶୁକମ୍ । ଵିକ୍ରଯାଵକ୍ରଯାଧାନଯାଚିତେଷୁ ପଣାନ୍ ଦଶ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ତିନି ପଣା ଦଣ୍ଡ; ଉଧାର ଦେଇଥିବା ପୋଷାକ ଫେରାଇନାହିଁ, ବିକ୍ରୟ, କ୍ରୟ, ଜମା କିମ୍ବା ଋଣ ନେଇଥିଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ।

ତୁଲାଶାସନମାନାନଂ କୂଟକୃନ୍ନାଣକସ୍ଯ ଚ । ଏଭିଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵହର୍ତ୍ତା ଯଃ ସ ଦାପ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳା, ମାପ, କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରାରେ ଚିଟି କରେ, କିମ୍ବା ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଅକୂଟଂ କୂଟକଂ ବ୍ରତେ କୂଟଂ ଯଶ୍ଚାପ୍ଯକୂଟକମ୍ । ସ ନାଣକପରୀକ୍ଷୀ ତୁ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମସାହସମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଖରାକୁ ଚିଟି କିମ୍ବା ଚିଟିକୁ ଖରା କହେ, କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରା ଭୁଲ୍ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରେ, ସେ ପ୍ରଥମ ସାହସ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଭିଷଙ୍‌ମିଥ୍ଯାଚରନ୍ ଦାପ୍ଯସ୍ତିର୍ଯ୍ଯକ୍ଷୁ ପ୍ରଥମଂ ଦମମ୍ । ମାନୁଷେ ମଧ୍ଯମଂ ରାଜମାନୁଷେଷୂତ୍ତମନ୍ତଥା ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଚିକିତ୍ସକ ଭୁଲ୍ କାମ କରେ, ପଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଦଣ୍ଡ, ମାନବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ, ରାଜପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଅବଧ୍ଯଂ ଯଶ୍ଚ ବଧ୍ନାତି ବଧ୍ଯଂ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତି । ଅପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଵହାରଞ୍ଚ ସ ଦାପ୍ଯୋ ଦମମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅବଧ୍ୟକୁ ବାନ୍ଧିଦେଇଥାଏ, ବଧ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅନୁମତି ନଥିବା ମାମଲା କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ମାନେନ ତୁଲଯା ଵାପି ଯୋଂଽଶମଷ୍ଟମକଂ ହରେତ୍ । ଦ୍ଵାଵିଂଶତିପଣାନ୍ ଦାପ୍ଯୋ ଵୃଦ୍ଧୌ ହାନୌ ଚ କଲ୍ପିତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳା କିମ୍ବା ମାପରେ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ନେଇଯାଏ, ସେ ଦୁଇଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ଅନୁଯାୟୀ ହେବ।

ଭେଷଜସ୍ନେହଲଵଣସ୍ନେଗନ୍ଧଧାନ୍ଯଗୁଡ଼ାଦିଷୁ । ପଣ୍ଯେଷୁ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ ହୀନଂ ପଣାନ୍ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଷୋଡଶ ।। ୨୫୮.

ଔଷଧ, ତେଲ, ଲୁଣ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧାନ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପଣ୍ୟରେ ମିଶ୍ରଣ କରି କମ କରିଦେଇଥିଲେ, ଷୋଳ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ସମ୍ଭୂଯ କୁର୍ଵ୍ଵତାମର୍ଘଂ ସବାଧଂ କାରୁଶିଲ୍ପିନାଂ । ଅର୍ଥସ୍ଯ ହ୍ରାସଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଵା ସହସ୍ରୋ ଦଣ୍ଡ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୫୮.

କାରୁ କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏକସାଥି ମିଶି ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ରୋକି ଦେଇ ଧନର ହ୍ରାସ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧି କରିଲେ, ଦଣ୍ଡ ହେବ ଏକ ହଜାର।

ରାଜନି ସ୍ଥାପ୍ଯତେ ଯୋଽର୍ଥଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତେନ ଵିକ୍ରଯଃ । କ୍ରଯୋ ଵା ନିସ୍ରଵସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵଣିଜାଂ ଲାଭକୃତ୍ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୫୮.

ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ଯେଉଁ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି, ସେହି ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରୟ କିମ୍ବା କ୍ରୟ ହେବ; ବ୍ୟବସାୟୀ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭ କରିଲେ, ଏହା ଅନୁଚିତ ମନାଯିବ।

ସ୍ଵଦେଶପଣ୍ଯେ ତୁ ଶତଂ ଵଣିଗ୍ ଗୃହ୍ଣୀତ ପଞ୍ଚକଂ । ଦଶକଂ ପାରଦେଶ୍ଯେ ତୁ ଯଃ ସଦ୍ଯଃ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ ।। ୨୫୮.

ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ନିଜ ଦେଶର ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରିବାରେ ଶତରୁ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ନେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରିଲେ ଦଶ ଅଂଶ ନେବା ଉଚିତ, ଯଦି ସାମଗ୍ରୀ ତୁରନ୍ତ କିଣିବା ବା ବିକ୍ରୟ କରାଯାଏ।

ପଣ୍ଯସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵ୍ଯଯଂ ପଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଂ । ଅର୍ଥୋଂଽନୁଗ୍ରହକୃତ୍ କାର୍ଯ୍ଯଃ କ୍ରେତୁର୍ଵିକ୍ରେତୁରେଵ ଚ ।। ୨୫୮.

ସାମଗ୍ରୀର ଖର୍ଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟରେ ଯୋଡିବା ଦରକାର, ଏବଂ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଲାଭ ଦେବା ଉଚିତ।

ଗୃହୀତମୂଲ୍ଯଂ ଯଃ ପଣ୍ଯଂ କ୍ରେତୁର୍ନୈଵ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ସୋଦଯନ୍ତସ୍ଯ ଦାପ୍ଯୋଽସୌ ଦିଗ୍ଲାଭଂ ଵା ଦିଗାଗତେ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ମୂଲ୍ୟ ନେଇ ଥିବା ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରେତାକୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଶୁଧା ସହିତ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଅଥବା କ୍ରେତା ଅନ୍ୟ ଦେଶର ହେଲେ ଦୂରର ହାନି ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଵିକ୍ରୋତମପି ଵିକ୍ରେଯଂ ପୂର୍ଵେ କ୍ରେତର୍ଯ୍ଯଗୃହ୍ଣତି । ହାନିଶ୍ଚେତ୍ କ୍ରେତୃଦୋଷେଣ କ୍ରେତୁରେଵ ହି ସା ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୮.

ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ କ୍ରେତା ନେଇନଥିଲେ ପୁନଃ ବିକ୍ରି କରାଯାଇପାରିବ; କିନ୍ତୁ କ୍ରେତାର ଦୋଷରୁ ହାନି ହେଲେ, ସେହି ହାନି କ୍ରେତାଙ୍କର ହେବ।

ରାଜଦୈଵୋପଘାତେନ ପଣ୍ଯେ ଦୋଷମୁପାଗତେ । ହାନିର୍ଵିକ୍ରେତୁରେଵାସୌ ଯାଚିତସ୍ଯାପ୍ରଯଚ୍ଛତଃ ।। ୨୫୮.

ରାଜା ଓ ଦୈବ ଦୁଇଁର ଦୁର୍ଘଟନାରେ ସାମଗ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ହାନି ବିକ୍ରେତାଙ୍କର ହେବ; ଯଦି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ।

ଅନ୍ଯହସ୍ତେ ଚ ଵିକ୍ରୀତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଵା ଦୁଷ୍ଟଵଦ୍ଯଦି । ଵିକ୍ରୀନୀତେ ଦମସ୍ତତ୍ର ତନ୍ମୂଲ୍ଯାଦଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ବା ତ୍ରୁଟି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ବିକ୍ରେତା ସେହି ମୂଲ୍ୟର ଦୁଇ ଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

କ୍ଷଯଂ ଵୃଦ୍ଧିଞ୍ଚ ବଣିଜାପଣ୍ଯାନାମଵିଜାନତା । କ୍ରୀତ୍ଵା ନାନୁଶଯଃ କାର୍ଯ୍ଯଃ କୁର୍ଵନ୍ ଷଡ୍‌ଭାଗଦଣ୍ଡଭାକ୍ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କୁ ଜଣାନଥିବା ବସ୍ତୁର ହାନି ବା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ କିଣିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଜଣା ଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଭଳି କାମ କରିଥିଲେ, ଷଷ୍ଠାଂଶ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ସମଵାଯେନ ଵଣିଜାଂ ଲାଭାର୍ଥଂ କର୍ମ କୁର୍ଵତାଂ । ଲାଭାଲାଭୌ ଯଥା ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଯଥା ଵା ସଂଵିଦା କୃତୌ ।। ୨୫୮.

ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଲାଭ ପାଇଁ ଏକସাথে କାମ କରିଲେ, ଲାଭ ଓ ହାନି ତାଙ୍କର ଜମା ଅନୁଯାୟୀ ବା ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିପିଦ୍ଧମନାଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରମାଦାଦ୍ଯଚ୍ଚ ନାଶିତଂ । ସ ତଦ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଵିପ୍ଲଵାଚ୍ଚ ରକ୍ଷଇତାଦ୍ଦସମାଂଶଭାକ୍ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କିଛି ଜମା କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଭାବରେ ଅବହେଳାରୁ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଦାୟୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଦୁର୍ଘଟନାରୁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦଶାଂଶ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଅର୍ଥପ୍ରକ୍ଷଏପଣାଦ୍ଵିଂଶଂ ଭାଗଂ ଶୁଲ୍କଂ ନୃପୋ ହରେତ୍ । ଵ୍ଯାସିଦ୍ଧଂ ରାଜଯୋଗ୍ଯଞ୍ଚ ଵିକ୍ରୀତଂ ରାଜଗାମି ତତ୍ ।। ୨୫୮.

ଘୋଷିତ ଲାଭରୁ ରାଜା ଏକ ଶତରୁ ଦୁଇ ଅଂଶ ଶୁଳ୍କ ନେବେ; ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ନିଷିଦ୍ଧ ବା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ବିକ୍ରି କରିଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯିବ।

ମିତ୍ଥ୍ଯା ଵଦନ୍ ପରୀମାଣଂ ଶୁଲ୍କସ୍ଥାନାଦପକ୍ରମମ୍ । ଦାପ୍ଯସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟଗୁଣଂ ଯଶ୍ଚ ସଵ୍ଯାଜକ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ ।। ୨୫୮.

ଯିଏ ଭୁଲ ମାପ ଦେଇଥାଏ, ଶୁଳ୍କ ଦେବା ସ୍ଥାନରୁ ଏଡ଼ିଯାଏ, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଭାବରେ କିଣିବା ବିକ୍ରି କରିଥାଏ, ସେ ଅଷ୍ଟ ଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଦେଶାନ୍ତରଗତେ ପ୍ରେତେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦାଯାଦବାନ୍ଧଵାଃ । ଜ୍ଞାତଯୋ ଵା ହରେଯୁସ୍ତଦାଗତାସ୍ତୈର୍ଵିନା ନୃପଃ ।। ୨୫୯.

ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ସେଠାରେ ଥିବା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବା ଆତ୍ମୀୟମାନେ ନେବେ; ଯଦି କେହି ନାହାନ୍ତି, ରାଜା ନେବେ।

ଜିହ୍ମଂ ତ୍ଯଜେଯୁର୍ନିର୍ଲୋଭମଶକ୍ତୋଽନ୍ଯେନ କାରଯେତ୍ । ଅନେନ ଵିଧିରାଖ୍ଯାତ ଋତ୍ଵିକ୍କର୍ଷକକର୍ମିଣାଂ ।। ୨୫୯.

ଲୋଭ ଛାଡି ଠକବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସେ ନପାରିବେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ପୂଜାରୀ, ଚାଷୀ ଓ କାମକୁ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଷିତ।

ଗ୍ରାହକୈର୍ଗୃହ୍ଯତେ ଚୌରୋ ଲୋପ୍ତ୍ରେଣାଥ ପଦେନ ଵା । ପୂର୍ଵକର୍ମାପରାଧୀ ଵା ତଥୈଵାଶୁଦ୍ଧଵାସକଃ ।। ୨୫୮.

ଗ୍ରାହକମାନେ ଚୋରକୁ ଧରିପାରନ୍ତି, କୁହୁଡି ବା ପଦଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଅପରାଧ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକ।