ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

କରପାଦଦତୋ ଭଙ୍ଗେ ଚ୍ଛେଦନେ କର୍ଣନାସଯୋଃ । ମଧ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡୋ ଵ୍ରଣୋଦ୍ଭେଦେ ମୃତକଲ୍ପହତେ ତଥା ।। ୨୫୮.

ହାତ, ପା, କାନ, ନାକ ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା କାଟିଲେ, ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏହିପରି ଘାଉ ଖୋଲିଯିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ ଚୋଟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଚେଷ୍ଟାଭୋଜନଵାଗ୍ନୋଧେ ନେତ୍ରାଦିପ୍ରତିଭେଦନେ । କନ୍ଧରାବାହୁସକ୍ଥ୍ଯାଞ୍ଚ ଭହ୍ଗେ ମଘ୍ଯମସାହସଃ ।। ୨୫୮.

ଚଳାପାଇଁ, ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଅଟକାଇଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଏହା ପରି ଅଂଶକୁ ଚୋଟ ଦେଲେ, କାନ୍ଧ, ବାହୁ, ଉରୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଏକଂ ଘ୍ନତାଂ ବହୂନାଞ୍ଚ ଯଥୋକ୍ତାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଦମାଃ । କଲହାପହୃତଂ ଦେଯଂ ଦଣ୍ଡସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୫୮.

ଏକ ଲୋକ ଅନେକଙ୍କୁ ଚୋଟ ଦେଲେ, ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ; ଝଗଡ଼ା ସମୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଫେରାଇବା ଦରକାର, ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।

ଦୁଃଖମୁତ୍ପାଦଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ସମୁତ୍ଥାନଜଂ ଵ୍ଯଯମ୍ । ଦାପ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡଞ୍ଚ ଯୋ ଯସ୍ମିନ୍ କଲହେ ସମୁଦାହୃତଃ ।। ୨୫୮.

ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଚୋଟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେବା ଦରକାର; ଝଗଡ଼ାରେ ଅପରାଧୀ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

. ତରିକଃ ସ୍ଥଲଜଂ ଶୁଲ୍କଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ପଣାନ୍ଦଶ । ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରାତିଵେଶ୍ଯାନାମେତଦେଵାନିମନ୍ତ୍ରଣେ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟାୟରେ ଭୂମି କର ନେଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏହି ନିୟମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପଡ଼ୋସୀଙ୍କୁ ଅନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଲାଗୁ ହେବ।

ଅଭିଘାତେ ତଥା ଭେଦେ ଚ୍ଛେଦେ କୁଡ୍ଯାଵପାତନେ । ପଣାନ୍ଦାପ୍ଯଃ ଵଞ୍ଚଦଶଵିଂଶତିଂ ତତ୍ତ୍ରଯନ୍ତଥା ।। ୨୫୮.

ମାରିବା, ଭଙ୍ଗ କରିବା, କାଟିବା କିମ୍ବା ଦିଵାଲ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ପଚିଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ପୁନଃ ପୁନଃ ଏହି ଅପରାଧ କଲେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଦୁଃସ୍ଵୋତ୍ପାଦିଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କ୍ଷିପନ୍ ପ୍ରାଣହରଂ ତଥା । ଷୋଡ଼ଶାଦ୍ଯଃ ପଣାନ୍ ଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିପଣପ୍ରଭୃତିଃ କ୍ରମାତ୍ ।। ୨୫୮.

ଅପକୃତିକର ବସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ହାନିକର ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଫେଙ୍ଗିଲେ ଶୋରେଷ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଦୁଇ ପଣାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଦୁଃଖେ ଚ ଶୋଣିତୋତ୍ପାଦେ ଶାଖାଙ୍ଗଚ୍ଛେଦନେ ତଥା। ଦଣ୍ଡଃ କ୍ଷୁଦ୍ରପଶୂନାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପଣପ୍ରଭୃତିଃ କ୍ରମାତ୍ ।। ୨୫୮.

ବେଦନା, ରକ୍ତ ଝରିବା କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଶାଖା କାଟିଦେବା ପାଇଁ, ଛୋଟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ୍ଛେଦନେ ମୃତ୍ତୌ ମଧ୍ଯମୋ ମୂଲ୍ଯମେଵ ଚ । ମହାପଶୂନାମେତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଦମାଃ ।। ୨୫୮.

ଲିଙ୍ଗ କାଟିଦେବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଦେବାରେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯିବ; ବଡ଼ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅପରାଧରେ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇଗୁଣା ହେବ।

ଯଃ ସାହସଙ୍କାରଯତି ସଂ ଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣନ୍ଦମମ୍ । ଯସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ଦାତା କାରଯେତ୍ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣା ମାରିଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୁଇଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ଯଦି କିଏ ଆଗରୁ 'ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇବି' ବୋଲି କହି କାମ କରେ, ସେ ଚାରିଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଆର୍ଯ୍ଯାକ୍ରୋଶାତିକ୍ରମକୃଦ୍‌ଭ୍ରାତୃଜାଯାପ୍ରହାରଦଃ ସନ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯାପ୍ରଦାତା ଚ ସମୁଦ୍ରଗୃହଭେଦକଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଅପମାନ କରେ, ଭାଇର ଜାଉକୁ ମାରିଦେଇଥାଏ, ଦେବାକୁ କହିଥିବା ଜିନିଷ ଦେଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଘରକୁ ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରବେଶ କରେ—

ସାମନ୍ତକୁଲିକାଦୀନାମପକାରସ୍ଯ କାରକଃ । ପଞ୍ଚାଶତ୍ପଣିକୋ ଦଣ୍ଡ ଏଷାମିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୫୮.

ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଖିଆ, କୁଳି, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ଏହି ଅପରାଧର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଞ୍ଚାଶଟି ପଣା—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଵିଧଵାଗାମୀ ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟେ ନାଭିଧାଵକଃ । ପଞ୍ଚାଶତ୍ପଣିକୋ ଦଣ୍ଡ ଏଷାମିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୫୮.

ଏକାଇଚ୍ଛାରେ ବିଧବାଙ୍କୁ ଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଜୋରେ ଡାକିଲେ ନ ଆସିଥିବା ପୁରୁଷ, ଏହି ଅପରାଧର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଞ୍ଚାଶଟି ପଣା—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରଵ୍ରଜୀତାନାଞ୍ଚ ଦୈଵେ ପୈତ୍ର୍ଯେ ଚ ଭୋଜକଃ । ଅଯୁକ୍ତଂ ଶପଥଂ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ନଯୋଗ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯକର୍ମକୃତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବ କିମ୍ବା ପିତୃ ଯଜ୍ଞର ଭୋଜନ ଖାଏ, ଅଯୋଗ୍ୟ ଶପଥ କରେ, କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ କାମ କରେ—

ଵୃଷକ୍ଷୁଦ୍ରପଶୂନାଞ୍ଚ ପୁଂସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଘାତକୃତ୍ । ସାଧାରଣସ୍ଯାପଲାପୋ ଦାସୀଗର୍ଭଵିନାଶକୃତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବଳଦ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଅପୁରୁଷ କରିଦେଇଥାଏ, ସାଧାରଣ ସମ୍ପତ୍ତି ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, କିମ୍ବା ଦାସୀର ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ କରେ—

ପିତାପୁତ୍ରସ୍ଵସୃଭ୍ରାତୃଦମ୍ପତ୍ଯାଚାର୍ଯ୍ଯଶିଷ୍ଯକାଃ । ଏଷାମପତିତାନ୍ଯୋନ୍ଯତ୍ଯାଗୀ ଚ ଶତଦଣ୍ଡଭାକ୍ ।। ୨୫୮.

ପିତା, ପୁଅ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତି, ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ—ଏମାନେ ଅକାରଣରେ ଏକାପରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ଏହାର ଦଣ୍ଡ ଏକଶ ହେବ।

ଵସାନସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପଣାନ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ନେଜକସ୍ତୁ ପରାଂଶୁକମ୍ । ଵିକ୍ରଯାଵକ୍ରଯାଧାନଯାଚିତେଷୁ ପଣାନ୍ ଦଶ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ତିନି ପଣା ଦଣ୍ଡ; ଉଧାର ଦେଇଥିବା ପୋଷାକ ଫେରାଇନାହିଁ, ବିକ୍ରୟ, କ୍ରୟ, ଜମା କିମ୍ବା ଋଣ ନେଇଥିଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ।

ତୁଲାଶାସନମାନାନଂ କୂଟକୃନ୍ନାଣକସ୍ଯ ଚ । ଏଭିଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵହର୍ତ୍ତା ଯଃ ସ ଦାପ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳା, ମାପ, କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରାରେ ଚିଟି କରେ, କିମ୍ବା ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଅକୂଟଂ କୂଟକଂ ବ୍ରତେ କୂଟଂ ଯଶ୍ଚାପ୍ଯକୂଟକମ୍ । ସ ନାଣକପରୀକ୍ଷୀ ତୁ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମସାହସମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଖରାକୁ ଚିଟି କିମ୍ବା ଚିଟିକୁ ଖରା କହେ, କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରା ଭୁଲ୍ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରେ, ସେ ପ୍ରଥମ ସାହସ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଭିଷଙ୍‌ମିଥ୍ଯାଚରନ୍ ଦାପ୍ଯସ୍ତିର୍ଯ୍ଯକ୍ଷୁ ପ୍ରଥମଂ ଦମମ୍ । ମାନୁଷେ ମଧ୍ଯମଂ ରାଜମାନୁଷେଷୂତ୍ତମନ୍ତଥା ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଚିକିତ୍ସକ ଭୁଲ୍ କାମ କରେ, ପଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଦଣ୍ଡ, ମାନବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ, ରାଜପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଅବଧ୍ଯଂ ଯଶ୍ଚ ବଧ୍ନାତି ବଧ୍ଯଂ ଯଶ୍ଚ ପ୍ରମୁଞ୍ଚତି । ଅପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଵହାରଞ୍ଚ ସ ଦାପ୍ଯୋ ଦମମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅବଧ୍ୟକୁ ବାନ୍ଧିଦେଇଥାଏ, ବଧ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅନୁମତି ନଥିବା ମାମଲା କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ମାନେନ ତୁଲଯା ଵାପି ଯୋଂଽଶମଷ୍ଟମକଂ ହରେତ୍ । ଦ୍ଵାଵିଂଶତିପଣାନ୍ ଦାପ୍ଯୋ ଵୃଦ୍ଧୌ ହାନୌ ଚ କଲ୍ପିତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳା କିମ୍ବା ମାପରେ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ନେଇଯାଏ, ସେ ଦୁଇଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ଅନୁଯାୟୀ ହେବ।

ଭେଷଜସ୍ନେହଲଵଣସ୍ନେଗନ୍ଧଧାନ୍ଯଗୁଡ଼ାଦିଷୁ । ପଣ୍ଯେଷୁ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ ହୀନଂ ପଣାନ୍ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଷୋଡଶ ।। ୨୫୮.

ଔଷଧ, ତେଲ, ଲୁଣ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧାନ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପଣ୍ୟରେ ମିଶ୍ରଣ କରି କମ କରିଦେଇଥିଲେ, ଷୋଳ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ସମ୍ଭୂଯ କୁର୍ଵ୍ଵତାମର୍ଘଂ ସବାଧଂ କାରୁଶିଲ୍ପିନାଂ । ଅର୍ଥସ୍ଯ ହ୍ରାସଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଵା ସହସ୍ରୋ ଦଣ୍ଡ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୫୮.

କାରୁ କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏକସାଥି ମିଶି ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ରୋକି ଦେଇ ଧନର ହ୍ରାସ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧି କରିଲେ, ଦଣ୍ଡ ହେବ ଏକ ହଜାର।

ରାଜନି ସ୍ଥାପ୍ଯତେ ଯୋଽର୍ଥଃ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତେନ ଵିକ୍ରଯଃ । କ୍ରଯୋ ଵା ନିସ୍ରଵସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵଣିଜାଂ ଲାଭକୃତ୍ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୫୮.

ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ଯେଉଁ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି, ସେହି ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରୟ କିମ୍ବା କ୍ରୟ ହେବ; ବ୍ୟବସାୟୀ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭ କରିଲେ, ଏହା ଅନୁଚିତ ମନାଯିବ।

ସ୍ଵଦେଶପଣ୍ଯେ ତୁ ଶତଂ ଵଣିଗ୍ ଗୃହ୍ଣୀତ ପଞ୍ଚକଂ । ଦଶକଂ ପାରଦେଶ୍ଯେ ତୁ ଯଃ ସଦ୍ଯଃ କ୍ରଯଵିକ୍ରଯୀ ।। ୨୫୮.

ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ନିଜ ଦେଶର ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରିବାରେ ଶତରୁ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ନେବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରିଲେ ଦଶ ଅଂଶ ନେବା ଉଚିତ, ଯଦି ସାମଗ୍ରୀ ତୁରନ୍ତ କିଣିବା ବା ବିକ୍ରୟ କରାଯାଏ।

ପଣ୍ଯସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵ୍ଯଯଂ ପଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଂ । ଅର୍ଥୋଂଽନୁଗ୍ରହକୃତ୍ କାର୍ଯ୍ଯଃ କ୍ରେତୁର୍ଵିକ୍ରେତୁରେଵ ଚ ।। ୨୫୮.

ସାମଗ୍ରୀର ଖର୍ଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟରେ ଯୋଡିବା ଦରକାର, ଏବଂ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଲାଭ ଦେବା ଉଚିତ।

ଗୃହୀତମୂଲ୍ଯଂ ଯଃ ପଣ୍ଯଂ କ୍ରେତୁର୍ନୈଵ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ସୋଦଯନ୍ତସ୍ଯ ଦାପ୍ଯୋଽସୌ ଦିଗ୍ଲାଭଂ ଵା ଦିଗାଗତେ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ମୂଲ୍ୟ ନେଇ ଥିବା ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରେତାକୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଶୁଧା ସହିତ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଅଥବା କ୍ରେତା ଅନ୍ୟ ଦେଶର ହେଲେ ଦୂରର ହାନି ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଵିକ୍ରୋତମପି ଵିକ୍ରେଯଂ ପୂର୍ଵେ କ୍ରେତର୍ଯ୍ଯଗୃହ୍ଣତି । ହାନିଶ୍ଚେତ୍ କ୍ରେତୃଦୋଷେଣ କ୍ରେତୁରେଵ ହି ସା ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୮.

ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ କ୍ରେତା ନେଇନଥିଲେ ପୁନଃ ବିକ୍ରି କରାଯାଇପାରିବ; କିନ୍ତୁ କ୍ରେତାର ଦୋଷରୁ ହାନି ହେଲେ, ସେହି ହାନି କ୍ରେତାଙ୍କର ହେବ।