ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵାହୁଗ୍ରୀଵାନେତ୍ରସକ୍ଥିଵିନାଶେ ଵାଚିକେ ଦମଃ । ଶତ୍ଯସ୍ତତୋଽର୍ଦ୍ଧିକଃ ପାଦନାସାକର୍ଣକରାଦିଷୁ ।। ୨୫୮.

ବାହୁ, ଗଳା, ଚକ୍ଷୁ, ଉରୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ହାତ, ପା, ନାକ, କାନ ଓ ଏହା ପରି ଅଂଶରେ ଚୋଟ ଲାଗିଲେ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧା ହେବ।

ପତନୀଯକୃତେ କ୍ଷଏପେ ଦଣ୍ଡୋ ମଧ୍ଯମସାହସଃ । ଉପପାତକଯୁକ୍ତେ ତୁ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମସାହସଂ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କୌଣସି କାରଣରେ ଜାତି ଛାଡ଼ିବା ପରିସ୍ଥିତି ହେଉଛି, ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଅପରାଧ ଛୋଟ ହେଲେ ପ୍ରଥମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯନୃପଦେଵାନାଂ କ୍ଷେପ ଉତ୍ତମସାହସଃ । ମଧ୍ଯମୋ ଜ୍ଞାତିପୂଗାନାଂ ପ୍ରଥମୋ ଗ୍ରାମଦେଶଯୋଃ ।। ୨୫୮.

ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଜ୍ଞାତି ଓ ସମିତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ; ଗ୍ରାମ ଓ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କୁ ନିମ୍ନ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଅସାକ୍ଷିକହତେ ଚିହ୍ନୈର୍ଯୁକ୍ତିଭିଶ୍ଚାଗମେନ ଚ । ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ତୁ କୂଟଚିହ୍ନକୃତାଦ୍ଭଯାତ୍ ।। ୨୫୮.

ସାକ୍ଷୀ ନଥିବା ଘଟଣାରେ ଚିହ୍ନ, ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଥା ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ମିଥ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଏ, ସତର୍କତା ସହ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର।

ଭସ୍ମପଙ୍କରଜଃସ୍ପର୍ଶେ ଦଣ୍ଡୋ ଦଶପଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅମେଧ୍ଯପାର୍ଷ୍ଣିନିଷ୍ଠ୍ଯୂତସ୍ପର୍ଶନେ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୫୮.

ଭସ୍ମ, କାଦୁ, ଧୂଳିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ, ପା ଗଡ଼ି, କିମ୍ବା ଥୁ ଛୁଇଁଲେ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।

ସମେଷ୍ଵେଵଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୂତ୍ତମେଷୁ ଚ । ହୀନେଷ୍ଵର୍ଦ୍ଧଂ ଦମୋ ମୋହମଦାଦିଭିରଦଣ୍ଡନମ୍ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହେବ; ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା, ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅର୍ଧା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଯଦି ଭ୍ରମ, ଅହଂକାର ଓ ଏହା ପରି କାରଣରୁ ହେଉଛି, ଦଣ୍ଡ ନଥିବ।

ଵିପ୍ରପୀଡାକରଂ ଚ୍ଛେଦ୍ଯମଙ୍ଗମବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ । ଉଦ୍‌ଗୂର୍ଣେ ପ୍ରଥମୋ ଦଣ୍ଡଃ ସଂସ୍ପର୍ଶେ ତୁ ତଦର୍ଦ୍ଧିକଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଂଶ କାଟି ଚୋଟ ଦିଆଯାଏ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ମାତ୍ର ଫୁଲିଯିଲେ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧା ହେବ।

ଉଦ୍‌ଗୂର୍ଣେ ହସ୍ତପାଦେ ତୁ ଦଶଵିଂଶତିକୌ ଦମୌ। ପରସ୍ପରନ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମଧ୍ଯମସାହସଃ ।। ୨୫୮.

ହାତ କିମ୍ବା ପା ଫୁଲିଯିଲେ ଦଶ ଓ କିଶି ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ପାଦକେଶାଂଶୁକକରୋଲ୍ଲୁଞ୍ଚନେଷୁ ପଣାନ୍ ଦଶ । ପୀଡାକର୍ଷାଶୁକାଵେଷ୍ଟପାଦାଧ୍ଯାସେ ଶତନ୍ଦମଃ ।। ୨୫୮.

ପା, କେଶ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ହାତ ଟାଣିଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଚୋଟ ଦେଇ ଟାଣିବା, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିବା କିମ୍ବା ପା ଉପରେ ପା ଦେଇ ଦୁଃଖ ଦେଲେ ଶତ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଶୋଣିତେନ ଵିନା ଦୁଃଖଙ୍କୁର୍ଵନ୍ କାଷ୍ଠାଦିଭିର୍ନରଃ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ପଣାନ୍୨ ଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦର୍ଶନେଽସୃଜଃ ।। ୨୫୮.

କାଠ କିମ୍ବା ଏହା ପରି ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ନ ଫୁଟି ଦୁଃଖ ଦେଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତିଶି ଦୁଇ ଅଂଶ ପଣା ଦିଆଯିବ; ଯଦି ରକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।

କରପାଦଦତୋ ଭଙ୍ଗେ ଚ୍ଛେଦନେ କର୍ଣନାସଯୋଃ । ମଧ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡୋ ଵ୍ରଣୋଦ୍ଭେଦେ ମୃତକଲ୍ପହତେ ତଥା ।। ୨୫୮.

ହାତ, ପା, କାନ, ନାକ ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା କାଟିଲେ, ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏହିପରି ଘାଉ ଖୋଲିଯିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସଦୃଶ ଚୋଟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଚେଷ୍ଟାଭୋଜନଵାଗ୍ନୋଧେ ନେତ୍ରାଦିପ୍ରତିଭେଦନେ । କନ୍ଧରାବାହୁସକ୍ଥ୍ଯାଞ୍ଚ ଭହ୍ଗେ ମଘ୍ଯମସାହସଃ ।। ୨୫୮.

ଚଳାପାଇଁ, ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଅଟକାଇଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଏହା ପରି ଅଂଶକୁ ଚୋଟ ଦେଲେ, କାନ୍ଧ, ବାହୁ, ଉରୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଏକଂ ଘ୍ନତାଂ ବହୂନାଞ୍ଚ ଯଥୋକ୍ତାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଦମାଃ । କଲହାପହୃତଂ ଦେଯଂ ଦଣ୍ଡସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୫୮.

ଏକ ଲୋକ ଅନେକଙ୍କୁ ଚୋଟ ଦେଲେ, ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ; ଝଗଡ଼ା ସମୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଫେରାଇବା ଦରକାର, ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।

ଦୁଃଖମୁତ୍ପାଦଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ସମୁତ୍ଥାନଜଂ ଵ୍ଯଯମ୍ । ଦାପ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡଞ୍ଚ ଯୋ ଯସ୍ମିନ୍ କଲହେ ସମୁଦାହୃତଃ ।। ୨୫୮.

ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଚୋଟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେବା ଦରକାର; ଝଗଡ଼ାରେ ଅପରାଧୀ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

. ତରିକଃ ସ୍ଥଲଜଂ ଶୁଲ୍କଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ପଣାନ୍ଦଶ । ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରାତିଵେଶ୍ଯାନାମେତଦେଵାନିମନ୍ତ୍ରଣେ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟାୟରେ ଭୂମି କର ନେଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଏହି ନିୟମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପଡ଼ୋସୀଙ୍କୁ ଅନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ଲାଗୁ ହେବ।

ଅଭିଘାତେ ତଥା ଭେଦେ ଚ୍ଛେଦେ କୁଡ୍ଯାଵପାତନେ । ପଣାନ୍ଦାପ୍ଯଃ ଵଞ୍ଚଦଶଵିଂଶତିଂ ତତ୍ତ୍ରଯନ୍ତଥା ।। ୨୫୮.

ମାରିବା, ଭଙ୍ଗ କରିବା, କାଟିବା କିମ୍ବା ଦିଵାଲ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ପଚିଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ପୁନଃ ପୁନଃ ଏହି ଅପରାଧ କଲେ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଦୁଃସ୍ଵୋତ୍ପାଦିଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କ୍ଷିପନ୍ ପ୍ରାଣହରଂ ତଥା । ଷୋଡ଼ଶାଦ୍ଯଃ ପଣାନ୍ ଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିପଣପ୍ରଭୃତିଃ କ୍ରମାତ୍ ।। ୨୫୮.

ଅପକୃତିକର ବସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ହାନିକର ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଫେଙ୍ଗିଲେ ଶୋରେଷ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଦୁଇ ପଣାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଦୁଃଖେ ଚ ଶୋଣିତୋତ୍ପାଦେ ଶାଖାଙ୍ଗଚ୍ଛେଦନେ ତଥା। ଦଣ୍ଡଃ କ୍ଷୁଦ୍ରପଶୂନାଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିପଣପ୍ରଭୃତିଃ କ୍ରମାତ୍ ।। ୨୫୮.

ବେଦନା, ରକ୍ତ ଝରିବା କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଶାଖା କାଟିଦେବା ପାଇଁ, ଛୋଟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ୍ଛେଦନେ ମୃତ୍ତୌ ମଧ୍ଯମୋ ମୂଲ୍ଯମେଵ ଚ । ମହାପଶୂନାମେତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଦମାଃ ।। ୨୫୮.

ଲିଙ୍ଗ କାଟିଦେବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଦେବାରେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯିବ; ବଡ଼ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅପରାଧରେ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇଗୁଣା ହେବ।

ଯଃ ସାହସଙ୍କାରଯତି ସଂ ଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣନ୍ଦମମ୍ । ଯସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ଦାତା କାରଯେତ୍ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣା ମାରିଦେଇଥାଏ, ସେ ଦୁଇଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ଯଦି କିଏ ଆଗରୁ 'ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇବି' ବୋଲି କହି କାମ କରେ, ସେ ଚାରିଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଆର୍ଯ୍ଯାକ୍ରୋଶାତିକ୍ରମକୃଦ୍‌ଭ୍ରାତୃଜାଯାପ୍ରହାରଦଃ ସନ୍ଦିଷ୍ଟସ୍ଯାପ୍ରଦାତା ଚ ସମୁଦ୍ରଗୃହଭେଦକଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଆର୍ୟଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଅପମାନ କରେ, ଭାଇର ଜାଉକୁ ମାରିଦେଇଥାଏ, ଦେବାକୁ କହିଥିବା ଜିନିଷ ଦେଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଘରକୁ ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରବେଶ କରେ—

ସାମନ୍ତକୁଲିକାଦୀନାମପକାରସ୍ଯ କାରକଃ । ପଞ୍ଚାଶତ୍ପଣିକୋ ଦଣ୍ଡ ଏଷାମିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୫୮.

ସ୍ଥାନୀୟ ମୁଖିଆ, କୁଳି, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିଲେ, ଏହି ଅପରାଧର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଞ୍ଚାଶଟି ପଣା—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଵିଧଵାଗାମୀ ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟେ ନାଭିଧାଵକଃ । ପଞ୍ଚାଶତ୍ପଣିକୋ ଦଣ୍ଡ ଏଷାମିତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୫୮.

ଏକାଇଚ୍ଛାରେ ବିଧବାଙ୍କୁ ଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଜୋରେ ଡାକିଲେ ନ ଆସିଥିବା ପୁରୁଷ, ଏହି ଅପରାଧର ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ପଞ୍ଚାଶଟି ପଣା—ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

ଶୂଦ୍ରଃ ପ୍ରଵ୍ରଜୀତାନାଞ୍ଚ ଦୈଵେ ପୈତ୍ର୍ଯେ ଚ ଭୋଜକଃ । ଅଯୁକ୍ତଂ ଶପଥଂ କୁର୍ଵ୍ଵନ୍ନଯୋଗ୍ଯୋ ଯୋଗ୍ଯକର୍ମକୃତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଦେବ କିମ୍ବା ପିତୃ ଯଜ୍ଞର ଭୋଜନ ଖାଏ, ଅଯୋଗ୍ୟ ଶପଥ କରେ, କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ କାମ କରେ—

ଵୃଷକ୍ଷୁଦ୍ରପଶୂନାଞ୍ଚ ପୁଂସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଘାତକୃତ୍ । ସାଧାରଣସ୍ଯାପଲାପୋ ଦାସୀଗର୍ଭଵିନାଶକୃତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବଳଦ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଅପୁରୁଷ କରିଦେଇଥାଏ, ସାଧାରଣ ସମ୍ପତ୍ତି ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, କିମ୍ବା ଦାସୀର ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ କରେ—

ପିତାପୁତ୍ରସ୍ଵସୃଭ୍ରାତୃଦମ୍ପତ୍ଯାଚାର୍ଯ୍ଯଶିଷ୍ଯକାଃ । ଏଷାମପତିତାନ୍ଯୋନ୍ଯତ୍ଯାଗୀ ଚ ଶତଦଣ୍ଡଭାକ୍ ।। ୨୫୮.

ପିତା, ପୁଅ, ଭଉଣୀ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତି, ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ—ଏମାନେ ଅକାରଣରେ ଏକାପରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ଏହାର ଦଣ୍ଡ ଏକଶ ହେବ।

ଵସାନସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପଣାନ୍ ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ନେଜକସ୍ତୁ ପରାଂଶୁକମ୍ । ଵିକ୍ରଯାଵକ୍ରଯାଧାନଯାଚିତେଷୁ ପଣାନ୍ ଦଶ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ତିନି ପଣା ଦଣ୍ଡ; ଉଧାର ଦେଇଥିବା ପୋଷାକ ଫେରାଇନାହିଁ, ବିକ୍ରୟ, କ୍ରୟ, ଜମା କିମ୍ବା ଋଣ ନେଇଥିଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ।

ତୁଲାଶାସନମାନାନଂ କୂଟକୃନ୍ନାଣକସ୍ଯ ଚ । ଏଭିଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵହର୍ତ୍ତା ଯଃ ସ ଦାପ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ତୁଳା, ମାପ, କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରାରେ ଚିଟି କରେ, କିମ୍ବା ଏହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

ଅକୂଟଂ କୂଟକଂ ବ୍ରତେ କୂଟଂ ଯଶ୍ଚାପ୍ଯକୂଟକମ୍ । ସ ନାଣକପରୀକ୍ଷୀ ତୁ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମସାହସମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଖରାକୁ ଚିଟି କିମ୍ବା ଚିଟିକୁ ଖରା କହେ, କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରା ଭୁଲ୍ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରେ, ସେ ପ୍ରଥମ ସାହସ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।