ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଗଣଦ୍ରଵ୍ଯଂ ହରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସଂଵିଦଂ ଲଙ୍ଘଯେଚ୍ଚ ଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଵହରଣଂ କୃତ୍ଵା ତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଦ୍ଵିପ୍ରଵାସଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି କେହି ସମୁଦାୟର ସମ୍ପତି ଚୁରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତି ନେଇ ଦେଇ, ସେମାନେ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।

କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ସର୍ଵୈଃ ସମୂହହିତଵାଦିଭିଃ । ଯସ୍ତତ୍ର ଵିପରୀତଃ ସ୍ଯାତ୍ସ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଦମ୍ମ ।। ୨୫୮.

ସମୁହର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁଠି କେହି ବିପରୀତ କାମ କରିବେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ସମୂହକାର୍ଯ୍ଯପ୍ରହିତୋ ଯଲ୍ଲଭେତ୍ତତ୍ତଦର୍ପଯେତ୍ । ଏକାଦଶଗୁଣଂ ଦାପ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯସୌ ନାର୍ପଯେତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୫୮.

ସମୁହର କାମ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି କେହି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ କିଛି ଲାଭ କରେ, ସେ ଏହା ସମୁହକୁ ଦେବା ଦରକାର। ଯଦି ସେ ନିଜେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ଏଗାର ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଵେଦଜ୍ଞାଃ ଶୁଚଯୋଽଲୁବ୍ଧା ଭଵେଯୁଃ କାର୍ଯଚିନ୍ତକାଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ତେଷା ସମୂହହିତଵାଦିନାଂ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜଣାନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ଲୋଭ ନଥିବା, ସେମାନେ କାମର ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ସମୁହର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହୁଥିବା ଏମାନେଙ୍କର କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଶ୍ରେଣିନୈଗମପାଖଣ୍ଡିଗଣାନାମପ୍ଯଯଂ ଵିଧିଃ । ଭେଦଞ୍ଚୈଷାଂ ନୃପୋ ରକ୍ଷଏତ୍ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତିଞ୍ଚ ପାଲଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଏହି ନିୟମ ଶ୍ରେଣୀ, ବ୍ୟାପାରୀ, ଅପାଖଣ୍ଡି ଓ ଦଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଥିବା ଚାଳିକାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ଗୃହୀତଵେତନଃ କର୍ମ୍ମ ତ୍ଯଜନ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଵହେତ୍ । ଅଗୃହୀତେ ସମଂ ଦାପ୍ଯୋ ଭୃତ୍ଯୈ ରକ୍ଷ୍ଯ ଉପସ୍କରଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ଦେୟ ବେତନ ନେଇ କାମ ଛାଡିଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଯଦି ବେତନ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଓ ମାଲିକ କାମର ଉପକରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଦଶମଂ ଭାଗଂ ବାଣିଜ୍ଯପଶୁସସ୍ଯତଃ । ଅନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୃତିଂ ଯସ୍ତୁ କାରଯେତ୍ସ ମହୀକ୍ଷଇତା ।। ୨୫୮.

ବ୍ୟାପାର, ଗୋଧନ କିମ୍ବା ଧାନର ଲାଭର ଦଶମ ଭାଗ ଦେବା ଦରକାର। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ବେତନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ନକରି କାମ କରାଇ, ତେବେ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବେତନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ।

ଦେଶଂ କାଲଞ୍ଚ ଯୋଽତୀଯାତ୍ କର୍ମ୍ମ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଯୋଽନ୍ଯଥା । ତତ୍ର ତୁ ସ୍ଵାମିନଶ୍ଛନ୍ଦୋଽଧିକଂ ଦେଯଂ କୃତେଽଧିକେ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି କେହି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟ ଛାଡିଦେଇ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାମ କରି, ସେ ମାଲିକଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଅଧିକ କାମ କଲେ, ଅଧିକ ଦେବା ଉଚିତ।

ଯୋ ଯାଵତ୍ କୁରୁତେ କର୍ମ୍ମ ତାଵତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵେତନମ୍ । ଉଭଯୋରପ୍ଯସାଧ୍ଯଞ୍ଚେତ୍ ସାଧ୍ଯେ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଯେତେ କାମ କରାଯାଇଛି, ସେତେ ବେତନ ଦେବା ଦରକାର। ଦୁଇପକ୍ଷ ଅନୁବନ୍ଧ ନ ପୂରଣ କଲେ, ଯେପରି ସୁନାଯାଇଛି, ସେପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଅରାଜଦୈଵିକନ୍ନଷ୍ଟଂ ଭାଣ୍ଡଂ ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଵାହକଃ । ପ୍ରସ୍ଥାନଵିଘ୍ନକୃଚ୍ଚୈଵ ଚପ୍ରଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାଂ ଭୃତିମ୍ ।। ୨୫୮.

ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ କାରଣରେ ନୁହେଁ, ଯଦି ସାମଗ୍ରୀ ହରାଇଯାଏ, ତେବେ ବହାକ କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଯଦି ସେ ଯାତ୍ରାରେ ବିଳମ୍ବ କରେ, ଦୁଇ ଗୁଣ ବେତନ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ପ୍ରକାନ୍ତେ ସପ୍ତମଂ ଭାଗଂ ଚତୁର୍ଥଂ ପଥି ସଂତ୍ଯଜନ୍ । ଭୃତିମର୍ଦ୍ଧପଥେ ସର୍ଵ୍ଵାଂ ପ୍ରଦାପ୍ଯସ୍ତ୍ଯାଜକୋପି ଚ ।। ୨୫୮.

ଯାତ୍ରା ଶେଷରେ ସପ୍ତମ ଭାଗ ବେତନ ଦେବା ଦରକାର। ରାସ୍ତାରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ; ଅଧା ରାସ୍ତାରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଅଧା ବେତନ ଦେବା ଦରକାର, ଛାଡିଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଗ୍ଲହେ ଶତିକଵୃଦ୍ଧେସ୍ତୁ ସଭିକଃ ପଞ୍ଚକଂ ଶତଂ । ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍‌ଧୂର୍ତ୍ତକିତଵାଦିତରାଦ୍ଦଶକଂ ଶତଂ ।। ୨୫୮.

ଜୁଆରେ, ଜିତିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଲାଭରୁ ସଭାପତି ପାଞ୍ଚ ଟଙ୍କା ନେବେ। ଠକ, ଜୁଆଡି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କଠୁ ଦଶ ଟଙ୍କା ନେବେ।

ସ ସମ୍ଯକ୍‌ପାଲିତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ରଜ୍ଞେ ଭାଗଂ ଯଥାକୃତଂ । ଜିତମୁଦ୍‌ଗ୍ରାହଯେଜ୍ଜେତ୍ରେ ଦଦ୍ଯାତ୍ସତ୍ଯଂ ଵଚଃ କ୍ଷମୀ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ଦେବା ଦରକାର। ଜିତିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଲାଭ କଥା ଘୋଷଣା କରିବା ଦରକାର, ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରପ୍ତେ ନୃପତିନା ଭାଗୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧେ ଧୂର୍ତ୍ତମଣ୍ଡଲେ । ଜିତଂ ସଶଭିକେ ସ୍ଥାନେ ଦାପଯେଦନ୍ଯଥା ନ ତୁ ।। ୨୫୮.

ରାଜାଙ୍କ ଭାଗ ଜଣା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୁଆ ଦଳରେ ମିଳିଲେ, ଜିତିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଭାପତି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦେବା ଦରକାର। ଅନ୍ୟଥା ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଦ୍ରଷ୍ଟାରୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ସାକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ତ ଏଵ ହି । ରାଜ୍ଞା ସଚିହ୍ନା ନିର୍ଵାସ୍ଯାଃ କୂଟାକ୍ଷୋପଧିଦେଵିନଃ ।। ୨୫୮.

ବ୍ୟବହାର ଦେଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ସାକ୍ଷୀ ଅଟୁ। ରାଜା ଠକ, ଭୁଲ ଦାୟି, ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଶପଥ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଦେଇ ଦେଶରୁ ବାହାର କରିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଯୂତମେକମୁଖଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତସ୍କରଜ୍ଞାନକାରଣାତ୍ । ଏଷ ଏଵ ଵିଧିର୍ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରାଣିଦ୍ଯୂତେ ସମାହ୍ଵଯେ ।। ୨୫୮.

ଜୁଆ ଖୋଲା ଭାବରେ କରିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠି ଚୋର ଓ ଠକ ଦୂର ରହିପାରିବେ। ଏହି ନିୟମ ପଶୁ ଜୁଆ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସତ୍ଯାସତ୍ଯାନ୍ଯଥା ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନ୍ଯୂନାଙ୍ଗେନ୍ଦ୍ରିଯରୋଗିଣାଂ । କ୍ଷେପଂ କରୋତି ଚେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ପଣାନର୍ଦ୍ଧତ୍ରଯୋଦଶ ।। ୨୫୮.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଅଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ କରେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଅର୍ଧ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଅଭିଗନ୍ତାସ୍ମି ଭଗିନୀମ୍ମାତରଂ ଵା ତଵେତି ଚ । ଶପନ୍ତଂ ଦାପଯେଦ୍ରାଜା ପଞ୍ଚଵିଶତିକଂ ଦମଂ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି 'ମୁଁ ତୋର ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ମା' ପାଖକୁ ଯିବି' ବୋଲି ଶପଥ କରେ, ରାଜା ସେକୁ ପଚିଶ ମୁଦ୍ରା ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଅର୍ଦ୍ଧୋଽଧମେଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୂତ୍ତମେଷୁ ଚ । ଦଣ୍ଡପ୍ରଣଯନଂ କ୍କାଯ୍ଯ ଵର୍ଣଜାତ୍ଯୁତ୍ତରାଧରୈଃ ।। ୨୫୮.

ନିମ୍ନ ଜାତି ପାଇଁ ଅର୍ଧ ଦଣ୍ଡ, ଉଚ୍ଚ ଜାତି ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତି ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଦଣ୍ଡ ଜାତି ଓ ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବ।

ପ୍ରାତିଲୋମ୍ଯାପଵାଦେଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣତ୍ରିଗୁଣା ଦମାଃ । ଵର୍ଣାନାମାନୁଲୋମ୍ଯେନ ତସ୍ମାଦେଵାର୍ଦ୍ଧହାନିତଃ ।। ୨୫୮.

ସ୍ୱଭାବିକ ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣା ହେବ; ଯଦି ଜାତି ଅନୁସାରେ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧା ହେବ।

ଵାହୁଗ୍ରୀଵାନେତ୍ରସକ୍ଥିଵିନାଶେ ଵାଚିକେ ଦମଃ । ଶତ୍ଯସ୍ତତୋଽର୍ଦ୍ଧିକଃ ପାଦନାସାକର୍ଣକରାଦିଷୁ ।। ୨୫୮.

ବାହୁ, ଗଳା, ଚକ୍ଷୁ, ଉରୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ହାତ, ପା, ନାକ, କାନ ଓ ଏହା ପରି ଅଂଶରେ ଚୋଟ ଲାଗିଲେ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧା ହେବ।

ପତନୀଯକୃତେ କ୍ଷଏପେ ଦଣ୍ଡୋ ମଧ୍ଯମସାହସଃ । ଉପପାତକଯୁକ୍ତେ ତୁ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମସାହସଂ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କୌଣସି କାରଣରେ ଜାତି ଛାଡ଼ିବା ପରିସ୍ଥିତି ହେଉଛି, ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଅପରାଧ ଛୋଟ ହେଲେ ପ୍ରଥମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯନୃପଦେଵାନାଂ କ୍ଷେପ ଉତ୍ତମସାହସଃ । ମଧ୍ଯମୋ ଜ୍ଞାତିପୂଗାନାଂ ପ୍ରଥମୋ ଗ୍ରାମଦେଶଯୋଃ ।। ୨୫୮.

ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଜ୍ଞାତି ଓ ସମିତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ; ଗ୍ରାମ ଓ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କୁ ନିମ୍ନ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ଅସାକ୍ଷିକହତେ ଚିହ୍ନୈର୍ଯୁକ୍ତିଭିଶ୍ଚାଗମେନ ଚ । ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ତୁ କୂଟଚିହ୍ନକୃତାଦ୍ଭଯାତ୍ ।। ୨୫୮.

ସାକ୍ଷୀ ନଥିବା ଘଟଣାରେ ଚିହ୍ନ, ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଥା ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ମିଥ୍ୟା ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଏ, ସତର୍କତା ସହ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର।

ଭସ୍ମପଙ୍କରଜଃସ୍ପର୍ଶେ ଦଣ୍ଡୋ ଦଶପଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅମେଧ୍ଯପାର୍ଷ୍ଣିନିଷ୍ଠ୍ଯୂତସ୍ପର୍ଶନେ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।। ୨୫୮.

ଭସ୍ମ, କାଦୁ, ଧୂଳିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ, ପା ଗଡ଼ି, କିମ୍ବା ଥୁ ଛୁଇଁଲେ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।

ସମେଷ୍ଵେଵଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୂତ୍ତମେଷୁ ଚ । ହୀନେଷ୍ଵର୍ଦ୍ଧଂ ଦମୋ ମୋହମଦାଦିଭିରଦଣ୍ଡନମ୍ ।। ୨୫୮.

ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହେବ; ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ଗୁଣା, ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅର୍ଧା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଯଦି ଭ୍ରମ, ଅହଂକାର ଓ ଏହା ପରି କାରଣରୁ ହେଉଛି, ଦଣ୍ଡ ନଥିବ।

ଵିପ୍ରପୀଡାକରଂ ଚ୍ଛେଦ୍ଯମଙ୍ଗମବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତୁ । ଉଦ୍‌ଗୂର୍ଣେ ପ୍ରଥମୋ ଦଣ୍ଡଃ ସଂସ୍ପର୍ଶେ ତୁ ତଦର୍ଦ୍ଧିକଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଂଶ କାଟି ଚୋଟ ଦିଆଯାଏ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ମାତ୍ର ଫୁଲିଯିଲେ ଦଣ୍ଡ ଅର୍ଧା ହେବ।

ଉଦ୍‌ଗୂର୍ଣେ ହସ୍ତପାଦେ ତୁ ଦଶଵିଂଶତିକୌ ଦମୌ। ପରସ୍ପରନ୍ତୁ ସର୍ଵ୍ଵେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମଧ୍ଯମସାହସଃ ।। ୨୫୮.

ହାତ କିମ୍ବା ପା ଫୁଲିଯିଲେ ଦଶ ଓ କିଶି ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେଲେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।

ପାଦକେଶାଂଶୁକକରୋଲ୍ଲୁଞ୍ଚନେଷୁ ପଣାନ୍ ଦଶ । ପୀଡାକର୍ଷାଶୁକାଵେଷ୍ଟପାଦାଧ୍ଯାସେ ଶତନ୍ଦମଃ ।। ୨୫୮.

ପା, କେଶ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ହାତ ଟାଣିଲେ ଦଶ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ; ଚୋଟ ଦେଇ ଟାଣିବା, ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିବା କିମ୍ବା ପା ଉପରେ ପା ଦେଇ ଦୁଃଖ ଦେଲେ ଶତ ପଣା ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ।