ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦଶୈକପଞ୍ଚସପ୍ତାହମାସତ୍ର୍ଯହାର୍ଦ୍ଧମାସିକଂ । ଵୀଜାଯୋଵାହ୍ଯରତ୍ନସ୍ତ୍ରୀଦୋହ୍ଯପୁଂସାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨୫୮.

ଦଶ, ଏକ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ ଦିନ, ଏକ ମାସ, ତିନି ଦିନ, ଅର୍ଧ ମାସ—ଏହି ଅପେକ୍ଷା ସମୟ ମାନା ହୁଏ ମାଣି, ଚାଷ ପାଇଁ ମାଟି, ଯାନପଶୁ, ରତ୍ନ, ଜନନୀ ଓ ପୁରୁଷ ପାଇଁ।

ଅଗ୍ନୌ ସୁଵର୍ଣମକ୍ଷୀଣଂ ଦ୍ଵିପଲଂ ରଜତେ ଶତେ । ଅଷ୍ଟୌ ତ୍ରପୁଣି ସୀସେ ଚ ତାମ୍ରେ ପଞ୍ଚଦଶାଯସି ।। ୨୫୮.

ସୁନା ପାଇଁ ଏକ ଶତରେ ଦୁଇ ପଳା ହାନି ହୁଏ; ଚାନ୍ଦି ପାଇଁ ଏକ ଶତ; ଟିନ୍ ଓ ସିସା ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ; ତାମ୍ବା ପାଇଁ ପନ୍ଦର; ଲୋହା ପାଇଁ ଏହିପରି।

ଶତେ ଦଶପଲାଵୃଦ୍ଧିରୌର୍ଣେ କାର୍ପାସିକେ ତଥା । ମଧ୍ଯେ ପଞ୍ଚପଲା ଜ୍ଞେଯା ସୂକ୍ଷ୍ମେ ତୁ ତ୍ରିପଲା ମତା ।। ୨୫୮.

ଉନ୍ ଓ କପାସ ଜିନିଷ ପାଇଁ ଏକ ଶତରେ ଦଶ ପଳା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଗୁଣ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପଳା; ଖୁବ ଶୁକ୍ଷ୍ମ ପାଇଁ ତିନି ପଳା ବୃଦ୍ଧି ଗଣାଯାଏ।

କାର୍ମ୍ମିକେ ରୋମବଦ୍ଧେ ଚ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଭାଗଃ କ୍ଷଯୋ ମତଃ । ନ କ୍ଷଯୋ ନ ଚ ଵୃଦ୍ଧିସ୍ତୁ କୌଶେଯେ ଵଲ୍କଲେଷୁ ଚ ।। ୨୫୮.

ଚର୍ମ କିମ୍ବା ରୋମ ଜିନିଷ ପାଇଁ ତିରିଶ ଭାଗ ହାନି ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପଟ ଓ ବାର୍କ ଜିନିଷ ପାଇଁ ନ ହାନି, ନ ବୃଦ୍ଧି।

ଦେଶଂ କାଲଞ୍ଚ ଭୋଗଞ୍ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନଷ୍ଟେ ବଲାବଲମ୍ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣଆଂ କୁଶଲା ବ୍ରୁଯୁର୍ଯଦ୍ଦାପ୍ଯମସଂଶଯମ୍ ।। ୨୫୮.

ଅଞ୍ଚଳ, ସମୟ ଓ ଉପଯୋଗ ଜାଣି, ହାନିର ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଜିନିଷର ଦାୟିତ୍ୱ କେତେ ଦେବା ଉଚିତ ତାହା ଦକ୍ଷ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିବେ।

ବଲାଦ୍ଦାସୀକୃତଶ୍ଚୌରୈର୍ଵିକ୍ରୀତଶ୍ଚାପି ମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵାମିପ୍ରାଣପଦୋ ଭକ୍ତତ୍ଯାଗାତ୍ତନ୍ନିଷ୍କ୍ରଯାଦପି ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଚୋରମାନେ ଶକ୍ତି ଦେଇ କିଂବା ବିକ୍ରି କରି ଦାସ କରିଥିବେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ମାଲିକ ଭକ୍ତି, ଉପବାସ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ତାହାକୁ ଫେରାଇପାରିବେ।

ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାଵସିତୋ ରାଜ୍ଞା ଦାସ ଆମରଣାନ୍ତିକଃ । ଵର୍ଣାନାମାନୁଲୋଭ୍ଯଂନ ଦାସ୍ଯଂ ନ ପ୍ରତିଲୋମତଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଦାସ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାସ ହେବାକୁ ପଡିବ। ଜାତି ବିରୋଧୀ ଭାବରେ କିମ୍ବା ଉଲ୍ଟା ଭାବରେ ଦାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

କୃତଶିଲ୍ପୋପି ନିଵସେତ୍ କୃତକାଲଂ ଗୁରୋର୍ଗୃହେ । ଅନ୍ତେଵାସୀ ଗୁରୁପ୍ରାପ୍ତଭୋଜନସ୍ତତ୍‌ଫଲପ୍ରଦଃ ।। ୨୫୮.

ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଭୋଜନ ପାଇଥାନ୍ତି ଓ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ରାଜା କୃତ୍ଵା ପୁରେ ସ୍ଥାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ତୁ । ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତିମଦ୍‌ବ୍ରୂଯାତ୍ ସ୍ଵଧର୍ମ୍ମଃ ପାଲ୍ଯତାମିତି ।। ୨୫୮.

ରାଜା ନଗରରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି, ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜୀବିକା ଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ନିଜଧର୍ମ୍ମାଵିରୋଧେନ ଯସ୍ତୁ ସାମଯିକୋ ଭଵେତ୍ । ସୋପି ଯତ୍ନେନ ସଂରକ୍ଷ୍ଯୋ ଧର୍ମୋ ରାଜକୃତଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ନିଜ ଧର୍ମର ବିରୋଧ ନ କରି, ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯତ୍ନରେ ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଗଣଦ୍ରଵ୍ଯଂ ହରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସଂଵିଦଂ ଲଙ୍ଘଯେଚ୍ଚ ଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଵହରଣଂ କୃତ୍ଵା ତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଦ୍ଵିପ୍ରଵାସଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି କେହି ସମୁଦାୟର ସମ୍ପତି ଚୁରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତି ନେଇ ଦେଇ, ସେମାନେ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।

କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ସର୍ଵୈଃ ସମୂହହିତଵାଦିଭିଃ । ଯସ୍ତତ୍ର ଵିପରୀତଃ ସ୍ଯାତ୍ସ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଦମ୍ମ ।। ୨୫୮.

ସମୁହର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁଠି କେହି ବିପରୀତ କାମ କରିବେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ସମୂହକାର୍ଯ୍ଯପ୍ରହିତୋ ଯଲ୍ଲଭେତ୍ତତ୍ତଦର୍ପଯେତ୍ । ଏକାଦଶଗୁଣଂ ଦାପ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯସୌ ନାର୍ପଯେତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୫୮.

ସମୁହର କାମ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି କେହି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ କିଛି ଲାଭ କରେ, ସେ ଏହା ସମୁହକୁ ଦେବା ଦରକାର। ଯଦି ସେ ନିଜେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ଏଗାର ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଵେଦଜ୍ଞାଃ ଶୁଚଯୋଽଲୁବ୍ଧା ଭଵେଯୁଃ କାର୍ଯଚିନ୍ତକାଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ତେଷା ସମୂହହିତଵାଦିନାଂ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜଣାନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ଲୋଭ ନଥିବା, ସେମାନେ କାମର ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ସମୁହର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହୁଥିବା ଏମାନେଙ୍କର କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଶ୍ରେଣିନୈଗମପାଖଣ୍ଡିଗଣାନାମପ୍ଯଯଂ ଵିଧିଃ । ଭେଦଞ୍ଚୈଷାଂ ନୃପୋ ରକ୍ଷଏତ୍ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତିଞ୍ଚ ପାଲଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଏହି ନିୟମ ଶ୍ରେଣୀ, ବ୍ୟାପାରୀ, ଅପାଖଣ୍ଡି ଓ ଦଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଥିବା ଚାଳିକାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ଗୃହୀତଵେତନଃ କର୍ମ୍ମ ତ୍ଯଜନ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଵହେତ୍ । ଅଗୃହୀତେ ସମଂ ଦାପ୍ଯୋ ଭୃତ୍ଯୈ ରକ୍ଷ୍ଯ ଉପସ୍କରଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ଦେୟ ବେତନ ନେଇ କାମ ଛାଡିଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଯଦି ବେତନ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଓ ମାଲିକ କାମର ଉପକରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଦଶମଂ ଭାଗଂ ବାଣିଜ୍ଯପଶୁସସ୍ଯତଃ । ଅନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୃତିଂ ଯସ୍ତୁ କାରଯେତ୍ସ ମହୀକ୍ଷଇତା ।। ୨୫୮.

ବ୍ୟାପାର, ଗୋଧନ କିମ୍ବା ଧାନର ଲାଭର ଦଶମ ଭାଗ ଦେବା ଦରକାର। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ବେତନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ନକରି କାମ କରାଇ, ତେବେ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବେତନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ।

ଦେଶଂ କାଲଞ୍ଚ ଯୋଽତୀଯାତ୍ କର୍ମ୍ମ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଯୋଽନ୍ଯଥା । ତତ୍ର ତୁ ସ୍ଵାମିନଶ୍ଛନ୍ଦୋଽଧିକଂ ଦେଯଂ କୃତେଽଧିକେ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି କେହି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟ ଛାଡିଦେଇ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାମ କରି, ସେ ମାଲିକଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଅଧିକ କାମ କଲେ, ଅଧିକ ଦେବା ଉଚିତ।

ଯୋ ଯାଵତ୍ କୁରୁତେ କର୍ମ୍ମ ତାଵତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵେତନମ୍ । ଉଭଯୋରପ୍ଯସାଧ୍ଯଞ୍ଚେତ୍ ସାଧ୍ଯେ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଯେତେ କାମ କରାଯାଇଛି, ସେତେ ବେତନ ଦେବା ଦରକାର। ଦୁଇପକ୍ଷ ଅନୁବନ୍ଧ ନ ପୂରଣ କଲେ, ଯେପରି ସୁନାଯାଇଛି, ସେପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଅରାଜଦୈଵିକନ୍ନଷ୍ଟଂ ଭାଣ୍ଡଂ ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଵାହକଃ । ପ୍ରସ୍ଥାନଵିଘ୍ନକୃଚ୍ଚୈଵ ଚପ୍ରଦାପ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣାଂ ଭୃତିମ୍ ।। ୨୫୮.

ରାଜା କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ କାରଣରେ ନୁହେଁ, ଯଦି ସାମଗ୍ରୀ ହରାଇଯାଏ, ତେବେ ବହାକ କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଯଦି ସେ ଯାତ୍ରାରେ ବିଳମ୍ବ କରେ, ଦୁଇ ଗୁଣ ବେତନ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ପ୍ରକାନ୍ତେ ସପ୍ତମଂ ଭାଗଂ ଚତୁର୍ଥଂ ପଥି ସଂତ୍ଯଜନ୍ । ଭୃତିମର୍ଦ୍ଧପଥେ ସର୍ଵ୍ଵାଂ ପ୍ରଦାପ୍ଯସ୍ତ୍ଯାଜକୋପି ଚ ।। ୨୫୮.

ଯାତ୍ରା ଶେଷରେ ସପ୍ତମ ଭାଗ ବେତନ ଦେବା ଦରକାର। ରାସ୍ତାରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ; ଅଧା ରାସ୍ତାରେ ଛାଡିଦେଲେ, ଅଧା ବେତନ ଦେବା ଦରକାର, ଛାଡିଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଗ୍ଲହେ ଶତିକଵୃଦ୍ଧେସ୍ତୁ ସଭିକଃ ପଞ୍ଚକଂ ଶତଂ । ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍‌ଧୂର୍ତ୍ତକିତଵାଦିତରାଦ୍ଦଶକଂ ଶତଂ ।। ୨୫୮.

ଜୁଆରେ, ଜିତିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଲାଭରୁ ସଭାପତି ପାଞ୍ଚ ଟଙ୍କା ନେବେ। ଠକ, ଜୁଆଡି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କଠୁ ଦଶ ଟଙ୍କା ନେବେ।

ସ ସମ୍ଯକ୍‌ପାଲିତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ରଜ୍ଞେ ଭାଗଂ ଯଥାକୃତଂ । ଜିତମୁଦ୍‌ଗ୍ରାହଯେଜ୍ଜେତ୍ରେ ଦଦ୍ଯାତ୍ସତ୍ଯଂ ଵଚଃ କ୍ଷମୀ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଛି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଭାଗ ଦେବା ଦରକାର। ଜିତିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଲାଭ କଥା ଘୋଷଣା କରିବା ଦରକାର, ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରପ୍ତେ ନୃପତିନା ଭାଗୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧେ ଧୂର୍ତ୍ତମଣ୍ଡଲେ । ଜିତଂ ସଶଭିକେ ସ୍ଥାନେ ଦାପଯେଦନ୍ଯଥା ନ ତୁ ।। ୨୫୮.

ରାଜାଙ୍କ ଭାଗ ଜଣା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୁଆ ଦଳରେ ମିଳିଲେ, ଜିତିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଭାପତି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦେବା ଦରକାର। ଅନ୍ୟଥା ଦେବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଦ୍ରଷ୍ଟାରୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ସାକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ତ ଏଵ ହି । ରାଜ୍ଞା ସଚିହ୍ନା ନିର୍ଵାସ୍ଯାଃ କୂଟାକ୍ଷୋପଧିଦେଵିନଃ ।। ୨୫୮.

ବ୍ୟବହାର ଦେଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ସାକ୍ଷୀ ଅଟୁ। ରାଜା ଠକ, ଭୁଲ ଦାୟି, ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଶପଥ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଦେଇ ଦେଶରୁ ବାହାର କରିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଯୂତମେକମୁଖଂ କାର୍ଯ୍ଯଂ ତସ୍କରଜ୍ଞାନକାରଣାତ୍ । ଏଷ ଏଵ ଵିଧିର୍ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରାଣିଦ୍ଯୂତେ ସମାହ୍ଵଯେ ।। ୨୫୮.

ଜୁଆ ଖୋଲା ଭାବରେ କରିବା ଦରକାର, ଯେଉଁଠି ଚୋର ଓ ଠକ ଦୂର ରହିପାରିବେ। ଏହି ନିୟମ ପଶୁ ଜୁଆ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସତ୍ଯାସତ୍ଯାନ୍ଯଥା ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ନ୍ଯୂନାଙ୍ଗେନ୍ଦ୍ରିଯରୋଗିଣାଂ । କ୍ଷେପଂ କରୋତି ଚେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ପଣାନର୍ଦ୍ଧତ୍ରଯୋଦଶ ।। ୨୫୮.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯଦି କେହି ଅଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ କରେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଅର୍ଧ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଅଭିଗନ୍ତାସ୍ମି ଭଗିନୀମ୍ମାତରଂ ଵା ତଵେତି ଚ । ଶପନ୍ତଂ ଦାପଯେଦ୍ରାଜା ପଞ୍ଚଵିଶତିକଂ ଦମଂ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି 'ମୁଁ ତୋର ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ମା' ପାଖକୁ ଯିବି' ବୋଲି ଶପଥ କରେ, ରାଜା ସେକୁ ପଚିଶ ମୁଦ୍ରା ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଅର୍ଦ୍ଧୋଽଧମେଷୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୂତ୍ତମେଷୁ ଚ । ଦଣ୍ଡପ୍ରଣଯନଂ କ୍କାଯ୍ଯ ଵର୍ଣଜାତ୍ଯୁତ୍ତରାଧରୈଃ ।। ୨୫୮.

ନିମ୍ନ ଜାତି ପାଇଁ ଅର୍ଧ ଦଣ୍ଡ, ଉଚ୍ଚ ଜାତି ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତି ପାଇଁ ଦୁଇ ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଦଣ୍ଡ ଜାତି ଓ ପଦକ୍ଷେପ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବ।