ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଧନୁଃଶତଂ ପରୀଣାହୋ ଗ୍ରାମକ୍ଷେତ୍ରାନ୍ତରଂ ଭଵେତ୍ । ଦ୍ଵେ ଶନେ ଖର୍ଵଟସ୍ଯ ସ୍ଯାନ୍ନଗରସ୍ଯ ଚତୁଃଶତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଗାଁ ଓ ଜମି ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଧନୁର ଦୂରତା ରହିବା ଉଚିତ। ଛୋଟ ଗାଁ ପାଇଁ ଦୁଇ ଧନୁର ଓ ନଗର ପାଇଁ ଚାରିଶ ଧନୁର ଦୂରତା ହେବ।

ସ୍ଵଂ ଲଭେତାନ୍ଯଵିକ୍ରୀତଂ କ୍ରେତୁର୍ଦ୍ଦୋଷୋଽପ୍ରକାଶିତେ । ହୀନାଦ୍ରହୋ ହୀନମୂଲ୍ଯେ ଵେଲାହୀନେ ଚ ତସ୍କରଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟକୁ ବେଚି ନଥିଲେ, ସେ ତାହା ଫେରେଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ କ୍ରେତା ଏହା ଖୋଲାସା ନ କଲେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ। ଅଳ୍ପ ଦାମରେ, ଅଯଥାସମୟରେ କିମ୍ବା ସୀମା ଛଡ଼ା କିଣିଲେ, ସେ ଚୋର ହେବ।

ନଷ୍ଟା ପହୃତମାସାଦ୍ଯ ହର୍ତ୍ତାରଂ ଗ୍ରାହଯେନ୍ନରମ୍ । ଦେଶକାଲାତିପତ୍ତୌ ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵଯମର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ହାରାଇଯିବା କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ମିଳିଲେ, ଚୋରକୁ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ନିଜେ ନେଇ ମାଲିକଙ୍କୁ ଫେରେଇଦେବା ଉଚିତ।

ଵିକ୍ରେତୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଛୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵାମୀ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନୃପୋ ଦମମ୍ । କ୍ରେତା ମୂଲ୍ଯଂ ସମାପ୍ନୋତି ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ତଵ ଵିକ୍ରଯୀ ।। ୨୫୮.

ବିକ୍ରେତା ଜିନିଷ ଦେଖାଇଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ମାଲିକ ଜିନିଷ ପାଆନ୍ତି, ରାଜା ଦଣ୍ଡ ନେଇଥାନ୍ତି; କ୍ରେତା ଦାମ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ବିକ୍ରି ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ଆଗମେନୋପଭୋଗେନ ନଷ୍ଟଂ ଭାଵ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା । ପଞ୍ଚବନ୍ଧୋ ଦମସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ ତେନାପ୍ଯଭାଵିତେ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କିଛି ଉପଯୋଗ କିମ୍ବା ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ହରାଇଯାଏ, ତାହାକୁ ଏହିପରି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ହୁଏ, ରାଜା ପାଞ୍ଚ ଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ହରାଇଯିବା ପ୍ରମାଣ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ହୃତଂ ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପରହସ୍ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅନିଵେଦ୍ଯ ନୃପେ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ସ ତୁ ଷଣ୍ଣଵତିଂ ପଣାନ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଚୋରି ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ହରାଇଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ହାତରେ ମିଳିଲା, ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇନାହିଁ, ସେ ନବ୍ୱେ ଛଅ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଶୌଲିକକୈଃ ସ୍ଥାନପାଲୈର୍ଵା ନଷ୍ଟାପହୃତମାହୃତଂ । ଅର୍ଵ୍ଵାକ୍ ସଂଵତ୍ସରାତ୍ ସ୍ଵାମୀ ଲଭତେ ପରତୋ ନୃପଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ରକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଦୂର୍ଗପାଳ ହରାଇଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଫେରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମାଲିକ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ନେଇପାରିବେ; ଏହା ପରେ ରାଜା ତାହାକୁ ନେଇନେଇଥାନ୍ତି।

ପଣାନେକଶଫେ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁରଃ ପଞ୍ଚ ମାନୁଷେ । ମହିଷୋଷ୍ଟ୍ରଗଵାଂ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ପାଦଂ ପାଦମଜାଵିକେ ।। ୨୫୮.

ଏକ ଖୁର ଥିବା ପଶୁ ପାଇଁ ଚାରି ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ମାନବ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ; ମହିଷ, ଉଠ, ଗାଁ ପାଇଁ ଦୁଇ ଦୁଇ; ମେଉଁ ଓ ଛାଗ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵକୁଟୁମ୍‌ବାଵିରୋଧେନ ଦେଯଂ ଦାରସୁତାଦୃତେ । ନାନ୍ଵଯେ ସତି ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦେଯଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯସଂଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୫୮.

ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରିବାର ରୁ ଅପତ୍ୟ, ଦାରା ଓ ସନ୍ତାନ ବ୍ୟତୀତ, ସମ୍ପତି ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଦେଉଥିବା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ ପ୍ରକାଶଃ ସ୍ଯାତ୍ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ଦେଯଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଞ୍ଚୈଵ ଦତ୍ଵା ନାପହରେତ୍ ପୁନଃ ।। ୨୫୮.

ଅପରିଚଳିତ ସମ୍ପତି ଦେବା ସମୟରେ ଖୋଲା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ଦେଇବା ଉଚିତ; ଦେଇ ହେଲେ ପୁନି ଫେରାଇ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଦଶୈକପଞ୍ଚସପ୍ତାହମାସତ୍ର୍ଯହାର୍ଦ୍ଧମାସିକଂ । ଵୀଜାଯୋଵାହ୍ଯରତ୍ନସ୍ତ୍ରୀଦୋହ୍ଯପୁଂସାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଣମ୍ ।। ୨୫୮.

ଦଶ, ଏକ, ପାଞ୍ଚ, ସାତ ଦିନ, ଏକ ମାସ, ତିନି ଦିନ, ଅର୍ଧ ମାସ—ଏହି ଅପେକ୍ଷା ସମୟ ମାନା ହୁଏ ମାଣି, ଚାଷ ପାଇଁ ମାଟି, ଯାନପଶୁ, ରତ୍ନ, ଜନନୀ ଓ ପୁରୁଷ ପାଇଁ।

ଅଗ୍ନୌ ସୁଵର୍ଣମକ୍ଷୀଣଂ ଦ୍ଵିପଲଂ ରଜତେ ଶତେ । ଅଷ୍ଟୌ ତ୍ରପୁଣି ସୀସେ ଚ ତାମ୍ରେ ପଞ୍ଚଦଶାଯସି ।। ୨୫୮.

ସୁନା ପାଇଁ ଏକ ଶତରେ ଦୁଇ ପଳା ହାନି ହୁଏ; ଚାନ୍ଦି ପାଇଁ ଏକ ଶତ; ଟିନ୍ ଓ ସିସା ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ; ତାମ୍ବା ପାଇଁ ପନ୍ଦର; ଲୋହା ପାଇଁ ଏହିପରି।

ଶତେ ଦଶପଲାଵୃଦ୍ଧିରୌର୍ଣେ କାର୍ପାସିକେ ତଥା । ମଧ୍ଯେ ପଞ୍ଚପଲା ଜ୍ଞେଯା ସୂକ୍ଷ୍ମେ ତୁ ତ୍ରିପଲା ମତା ।। ୨୫୮.

ଉନ୍ ଓ କପାସ ଜିନିଷ ପାଇଁ ଏକ ଶତରେ ଦଶ ପଳା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ମଧ୍ୟମ ଗୁଣ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ପଳା; ଖୁବ ଶୁକ୍ଷ୍ମ ପାଇଁ ତିନି ପଳା ବୃଦ୍ଧି ଗଣାଯାଏ।

କାର୍ମ୍ମିକେ ରୋମବଦ୍ଧେ ଚ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଭାଗଃ କ୍ଷଯୋ ମତଃ । ନ କ୍ଷଯୋ ନ ଚ ଵୃଦ୍ଧିସ୍ତୁ କୌଶେଯେ ଵଲ୍କଲେଷୁ ଚ ।। ୨୫୮.

ଚର୍ମ କିମ୍ବା ରୋମ ଜିନିଷ ପାଇଁ ତିରିଶ ଭାଗ ହାନି ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପଟ ଓ ବାର୍କ ଜିନିଷ ପାଇଁ ନ ହାନି, ନ ବୃଦ୍ଧି।

ଦେଶଂ କାଲଞ୍ଚ ଭୋଗଞ୍ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନଷ୍ଟେ ବଲାବଲମ୍ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣଆଂ କୁଶଲା ବ୍ରୁଯୁର୍ଯଦ୍ଦାପ୍ଯମସଂଶଯମ୍ ।। ୨୫୮.

ଅଞ୍ଚଳ, ସମୟ ଓ ଉପଯୋଗ ଜାଣି, ହାନିର ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଜିନିଷର ଦାୟିତ୍ୱ କେତେ ଦେବା ଉଚିତ ତାହା ଦକ୍ଷ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିବେ।

ବଲାଦ୍ଦାସୀକୃତଶ୍ଚୌରୈର୍ଵିକ୍ରୀତଶ୍ଚାପି ମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଵାମିପ୍ରାଣପଦୋ ଭକ୍ତତ୍ଯାଗାତ୍ତନ୍ନିଷ୍କ୍ରଯାଦପି ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଚୋରମାନେ ଶକ୍ତି ଦେଇ କିଂବା ବିକ୍ରି କରି ଦାସ କରିଥିବେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ; ମାଲିକ ଭକ୍ତି, ଉପବାସ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ତାହାକୁ ଫେରାଇପାରିବେ।

ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯାଵସିତୋ ରାଜ୍ଞା ଦାସ ଆମରଣାନ୍ତିକଃ । ଵର୍ଣାନାମାନୁଲୋଭ୍ଯଂନ ଦାସ୍ଯଂ ନ ପ୍ରତିଲୋମତଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ଦାସ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାସ ହେବାକୁ ପଡିବ। ଜାତି ବିରୋଧୀ ଭାବରେ କିମ୍ବା ଉଲ୍ଟା ଭାବରେ ଦାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

କୃତଶିଲ୍ପୋପି ନିଵସେତ୍ କୃତକାଲଂ ଗୁରୋର୍ଗୃହେ । ଅନ୍ତେଵାସୀ ଗୁରୁପ୍ରାପ୍ତଭୋଜନସ୍ତତ୍‌ଫଲପ୍ରଦଃ ।। ୨୫୮.

ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଭୋଜନ ପାଇଥାନ୍ତି ଓ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ରାଜା କୃତ୍ଵା ପୁରେ ସ୍ଥାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ତୁ । ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତିମଦ୍‌ବ୍ରୂଯାତ୍ ସ୍ଵଧର୍ମ୍ମଃ ପାଲ୍ଯତାମିତି ।। ୨୫୮.

ରାଜା ନଗରରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରି, ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜୀବିକା ଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ନିଜଧର୍ମ୍ମାଵିରୋଧେନ ଯସ୍ତୁ ସାମଯିକୋ ଭଵେତ୍ । ସୋପି ଯତ୍ନେନ ସଂରକ୍ଷ୍ଯୋ ଧର୍ମୋ ରାଜକୃତଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ନିଜ ଧର୍ମର ବିରୋଧ ନ କରି, ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଯତ୍ନରେ ରକ୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ।

ଗଣଦ୍ରଵ୍ଯଂ ହରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସଂଵିଦଂ ଲଙ୍ଘଯେଚ୍ଚ ଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଵହରଣଂ କୃତ୍ଵା ତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଦ୍ଵିପ୍ରଵାସଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି କେହି ସମୁଦାୟର ସମ୍ପତି ଚୁରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତି ନେଇ ଦେଇ, ସେମାନେ ଦେଶରୁ ତାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ।

କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ସର୍ଵୈଃ ସମୂହହିତଵାଦିଭିଃ । ଯସ୍ତତ୍ର ଵିପରୀତଃ ସ୍ଯାତ୍ସ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରଥମଂ ଦମ୍ମ ।। ୨୫୮.

ସମୁହର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁଠି କେହି ବିପରୀତ କାମ କରିବେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ସମୂହକାର୍ଯ୍ଯପ୍ରହିତୋ ଯଲ୍ଲଭେତ୍ତତ୍ତଦର୍ପଯେତ୍ । ଏକାଦଶଗୁଣଂ ଦାପ୍ଯୋ ଯଦ୍ଯସୌ ନାର୍ପଯେତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୫୮.

ସମୁହର କାମ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି କେହି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ କିଛି ଲାଭ କରେ, ସେ ଏହା ସମୁହକୁ ଦେବା ଦରକାର। ଯଦି ସେ ନିଜେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ଏଗାର ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଵେଦଜ୍ଞାଃ ଶୁଚଯୋଽଲୁବ୍ଧା ଭଵେଯୁଃ କାର୍ଯଚିନ୍ତକାଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ତେଷା ସମୂହହିତଵାଦିନାଂ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜଣାନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ଲୋଭ ନଥିବା, ସେମାନେ କାମର ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ସମୁହର ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହୁଥିବା ଏମାନେଙ୍କର କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଶ୍ରେଣିନୈଗମପାଖଣ୍ଡିଗଣାନାମପ୍ଯଯଂ ଵିଧିଃ । ଭେଦଞ୍ଚୈଷାଂ ନୃପୋ ରକ୍ଷଏତ୍ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତିଞ୍ଚ ପାଲଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଏହି ନିୟମ ଶ୍ରେଣୀ, ବ୍ୟାପାରୀ, ଅପାଖଣ୍ଡି ଓ ଦଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ରାଜା ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଥିବା ଚାଳିକାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ଗୃହୀତଵେତନଃ କର୍ମ୍ମ ତ୍ଯଜନ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣମାଵହେତ୍ । ଅଗୃହୀତେ ସମଂ ଦାପ୍ଯୋ ଭୃତ୍ଯୈ ରକ୍ଷ୍ଯ ଉପସ୍କରଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କେହି ଦେୟ ବେତନ ନେଇ କାମ ଛାଡିଦେଇ, ସେ ଦୁଇ ଗୁଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଯଦି ବେତନ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଓ ମାଲିକ କାମର ଉପକରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।

ଦାପ୍ଯସ୍ତୁ ଦଶମଂ ଭାଗଂ ବାଣିଜ୍ଯପଶୁସସ୍ଯତଃ । ଅନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଭୃତିଂ ଯସ୍ତୁ କାରଯେତ୍ସ ମହୀକ୍ଷଇତା ।। ୨୫୮.

ବ୍ୟାପାର, ଗୋଧନ କିମ୍ବା ଧାନର ଲାଭର ଦଶମ ଭାଗ ଦେବା ଦରକାର। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ବେତନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ନକରି କାମ କରାଇ, ତେବେ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବେତନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ।

ଦେଶଂ କାଲଞ୍ଚ ଯୋଽତୀଯାତ୍ କର୍ମ୍ମ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ଯୋଽନ୍ଯଥା । ତତ୍ର ତୁ ସ୍ଵାମିନଶ୍ଛନ୍ଦୋଽଧିକଂ ଦେଯଂ କୃତେଽଧିକେ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି କେହି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସମୟ ଛାଡିଦେଇ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ କାମ କରି, ସେ ମାଲିକଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ଅଧିକ କାମ କଲେ, ଅଧିକ ଦେବା ଉଚିତ।

ଯୋ ଯାଵତ୍ କୁରୁତେ କର୍ମ୍ମ ତାଵତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଵେତନମ୍ । ଉଭଯୋରପ୍ଯସାଧ୍ଯଞ୍ଚେତ୍ ସାଧ୍ଯେ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଯେତେ କାମ କରାଯାଇଛି, ସେତେ ବେତନ ଦେବା ଦରକାର। ଦୁଇପକ୍ଷ ଅନୁବନ୍ଧ ନ ପୂରଣ କଲେ, ଯେପରି ସୁନାଯାଇଛି, ସେପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।