ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସଂଶ୍ରାଵ୍ଯ ପାଯଯେତ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜଲାତ୍ତୁ ପ୍ରସୃତିତ୍ରଯମ୍ । ଆଚତୁର୍ଦ୍ଦଶମାଦହ୍ନୋ ଯସ୍ଯ ନୋ ରାଜଦୈଵିକମ୍ ।। ୨୫୫.

ଏହା ଘୋଷଣା କରି, ସେଇ ପାଣିରୁ ତିନି ମୁଠି ପିଇବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଦି କୌଣସି ରାଜସ୍ୱ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ କ୍ଷତି ହେଉନାହିଁ—

ଵ୍ଯସନଂ ଜାଯତେ ଘୋରଂ ସ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦସଂଶଯମ୍ । ସତ୍ଯଵାହନଶସ୍ତ୍ରାଣି ଗୋବୀଜକନକାନି ଚ ।। ୨୫୫.

ଯଦି କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପବିତ୍ର। ସତ୍ୟ ହସ୍ତ୍ର, ଗାଈ, ବୀଜ ଓ ସୁନା—

ଦେଵତାଗୁରୁପାଦାଶ୍ଚ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ୍ତକୃତାନି ଚ । ଇତ୍ଯେତେ ସୁକରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶପଥାଃ ସ୍ଵଲ୍ପସଂଶଯେ ।। ୨୫୫.

ଦେବତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଶପଥଗୁଡ଼ିକୁ ହଳକା ସନ୍ଦେହରେ ସହଜ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ସୀଗ୍ନୋ ଵିଵାଦେ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ସାମନ୍ତାଃ ସ୍ଥଵିରା ଗଣାଃ ଗୋପାଃ ସୀମାକୃଷାଣା ଯେ ସର୍ଵେ ଚ ଵନଗୋଚରାଃ ।। ୨୫୭.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଜମି ନେଇ ବିବାଦ ହେଲେ, ଗାଁର ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଗୋପାଳକ, ସୀମା ଚିହ୍ନିଥିବାମାନେ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଖେତରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିବା ଉଚିତ।

ନଯେଯୁରେତେ ସୀମାନଂ ସ୍ଥଲାଙ୍ଗାରତୁଷଦ୍ରୁମୈଃ । ସେତୁଵଲ୍ମୀକନିମ୍ନାସ୍ଥିଚୈତ୍ଯାଦ୍ଯୈରୁପଲକ୍ଷିତାମ୍ ।। ୨୫୭.

ଏମାନେ ମାଟି, କୋଇଳା, ଧାନଚାଉଳ, ଗଛ, ବନ୍ଧ, ପିଲାମାଟି, ଗଡ଼ି, ଗଡ଼ିଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ରକ୍ତସ୍ରଗ୍ଵସନାଃ ସୀମାନ୍ନଯେଯୁଃ କ୍ଷିତିଧାରିଣଃ ।। ୨୫୮.

ଲାଲ ମାଳା ଓ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ସୀମା ଚିହ୍ନକୁ ଆଗରେ ନେଇଯିବେ, ହେ ଭୂମିର ଶାସକମାନେ।

ଅନୃତେ ତୁ ପୃଥଗ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯା ରାଜ୍ଞା ମଧ୍ଯମସାହସମ୍ । ଅଭାଵେ ଜ୍ଞାତୃଚିହ୍ନାନାଂ ରାଜା ସୀମ୍ନଃ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କୌଣସି ଅସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଦୋଷୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଭାବରେ ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ପାଇବେ। ସୀମା ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇବା ଲୋକ ନଥିଲେ, ରାଜା ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବେ।

ଆରାମାଯତନଗ୍ରାମନିପାନୋଦ୍ଯାନଵେଶ୍ମସୁ । ଏଷ ଏଵ ଵିଧିର୍ଜ୍ଞେଯୋ ଵର୍ଷାଗ୍ଵୁପ୍ରଵହେଷୁ ଚ ।। ୨୫୮.

ଏହି ଏକେ ନିୟମ ଉଦ୍ୟାନ, ଦେଉଳ, ଗାଁ, ପାନିଘାଟ, ବଗିଚା, ଘର ଓ ବର୍ଷାର ପାଣି ବହିବା ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ମର୍ଯ୍ଯାଦାଯାଃ ପ୍ରଭେଦେଷୁ କ୍ଷେତ୍ରସ୍ଯ ହରଣେ ତଥା । ମର୍ଯ୍ଯାଦାଯାଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁରଧମୋତ୍ତମମଧ୍ଯମାଃ ।। ୨୫୮.

ସୀମା ଭାଗ ହେବା କିମ୍ବା ଜମି ଚୋରି ହେଲେ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଛୋଟ, ବଡ଼ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଶାସିତ ହେବେ।

ନ ନିଷେଧ୍ଯୋଽଲ୍ପବାଧସ୍ତୁ ସେତୁଃ କଲ୍ଯାଣକାରକଃ । ପରଭୂମିଂ ହରନ୍ କୂପଃ ସ୍ଵଲ୍ପକ୍ଷେତ୍ରୋ ବହୂଦକଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କୌଣସି ବନ୍ଧ ଅଳ୍ପ କ୍ଷତି କରେ ଓ ଉପକାର ଆଣେ, ତେବେ ତାହାକୁ ରୋକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଜମି ନେଇଥିବା କୂଆ, ଯଦିଓ ଛୋଟ ହେଉ, ଦେଖିବାକୁ ଅଧିକ ପାଣି ଥିଲେ, ତାହା ଅନୁମତିଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

ସ୍ଵାମିନେ ଯୋଽନିଵେଦ୍ଯୈଵ କ୍ଷେତ୍ରେ ସେତୁଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ଉତ୍ପନ୍ନେ ସ୍ଵାମିନୋ ଭୋଗସ୍ତଦଭାଵେ ମହୀପତେଃ ।। ୨୫୮.

ଯିଏ ଜମି ମାଲିକଙ୍କୁ ଖବର ନଦେଇ ବନ୍ଧ ବନାଏ, ମାଲିକ ଥିଲେ ଉପଭୋଗ ତାଙ୍କର, ନଥିଲେ ରାଜାଙ୍କର ହେବ।

ଫାଲାହତମପି କ୍ଷେତ୍ରଂ ଯୋ ନ କୁର୍ଯାନ୍ନ କାରଯେତ୍ । ସ ପ୍ରଦାପ୍ଯୋଽକୃଷ୍ଟଫଲଂ କ୍ଷେତ୍ରମନ୍ଯେନ କାରଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଯିଏ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମିକୁ ଚାଷ କରେନି କିମ୍ବା କରାଏନି, ସେ ଅଚାଷ ଫସଲ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ କରାଯିବ।

ମାସାନଷ୍ଟୌ ତୁ ମହିଷୋ ସସ୍ଯଘାତମ୍ଥ କାରିଣୀ । ଦଣ୍ଡନାଯା ତଦର୍ଦ୍ଧନ୍ତୁ ଗୌସ୍ତଦର୍ଦ୍ଧନଜାଵିକଂ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ଏକ ମହିଷ ଫସଲ ନଷ୍ଟ କରେ, ତେବେ ଆଠ ମାସର ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ। ଗାଈ ପାଇଁ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, ଛାଗ କିମ୍ବା ମେଷ ପାଇଁ ଗାଈର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦଣ୍ଡ ହେବ।

ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵୋପଵିଷ୍ଟାନାଂ ଯଥୋକ୍ତାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଦମଃ । ସମମେଷାଂ ଵିଵିତେପି ଖରେଷ୍ଟ୍ରଂ ମହିଷୀସମମ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁ ପଶୁମାନେ ଖାଇ ସେଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦୁଗୁଣ ହେବ। ଅଲଗା ଘେରାରେ ଥିବା ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ମହିଷର ଦଣ୍ଡ ଗାଈ ପରି ହେବ।

ଯାଵତ୍ ସସ୍ଯଂ ଵିନଷ୍ଟନ୍ତୁ ତାଵତ୍ କ୍ଷେତ୍ରୀ ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପାଲସ୍ତାଡ୍ଯୋଽଥ ଗୋସ୍ଵାମୀ ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ଦଣ୍ଡମର୍ହତି ।। ୨୫୮.

ଯେତେ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହେବ, ସେତେ ଫସଲ ଜମି ମାଲିକ ପାଇବେ। ଗୋପାଳକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ ଓ ଗାଈ ମାଲିକ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଦଣ୍ଡ ପାଇବେ।

ପଥି ଗ୍ରାମଵିଵୀତନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଦୋଷୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଅକାମତଃ କାମଚାରେ ଚୌରଵଦ୍ଦଣ୍ଡମର୍ହତି ।। ୨୫୮.

ଗାଁର ସୀମା କିମ୍ବା ପଥରେ ଜମି ଚାଲିଗଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ କଲେ, ଚୋର ପରି ଦଣ୍ଡ ହେବ।

ମହୋକ୍ଷୋତ୍ସୃଷ୍ଟପଶଵଃ ସୂତିକାଗନ୍ତୁକା ଚ ଗୌଃ । ପାଲୋ ଯେଷାନ୍ତୁ ତେ ମୋଚ୍ଯା ଦୈଵରାଜପରିପ୍ଲୁତାଃ ।। ୨୫୮.

ବଡ଼ ବଳଦ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପଶୁ, ପିଲା ହେଉଥିବା ଗାଈ, କିମ୍ବା ନୂତନ ଆସିଥିବା ଗାଈ ପାଇଁ ଗୋପାଳକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବ, କାରଣ ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ।

ଯଥାର୍ପିତାନ୍ ପଶୂନ୍ ଗୋପଃ ସାଯଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ପଯେତ୍ତଥା । ପ୍ରମାଦମୃତନଷ୍ଟାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଦାପ୍ଯଃ କୃତଵେତନଃ ।। ୨୫୮.

ଗୋପାଳ ଯେପରି ଦିନେ ପଶୁ ନେଇଥିଲେ, ସେପରି ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ଫେରାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ଅବହେଳା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦେୟ ମଜୁରି ନେଇଥିଲେ ସେ ତାହା ପୂରଣ କରିବ।

ପାଲଦୋଷଵିନାଶେ ତୁ ପାଲେ ଦଣ୍ଡୋ ଵିଧୀଯତେ । ଅର୍ଦ୍ଧତ୍ରଯୋଦଶପଣଃ ସ୍ଵାମିନୋ ଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ଚ ।। ୨୫୮.

ଗୋପାଳର ଦୋଷରୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ତେର ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ମାଲିକଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ।

ଗ୍ରାମେଚ୍ଛଯା ଗୋପ୍ରଚାରୋ ଭୂମିରାଜଵଶେନ ଵା । ଦ୍ଵିଜସ୍ତୃଣୈଧଃ ପୁଷ୍ପାଣି ସର୍ଵତଃ ସ୍ଵଵଦାହରେତ୍ ।। ୨୫୮.

ଗାଁର ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଗାଈ ଚରେ, ଦ୍ୱିଜାତି ଯେଉଁଠାରେ ଚାହିଁବେ, ସେଠାରୁ ତିନି, କାଠ, ଫୁଲ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ପରି ନେଇପାରିବେ।

ଧନୁଃଶତଂ ପରୀଣାହୋ ଗ୍ରାମକ୍ଷେତ୍ରାନ୍ତରଂ ଭଵେତ୍ । ଦ୍ଵେ ଶନେ ଖର୍ଵଟସ୍ଯ ସ୍ଯାନ୍ନଗରସ୍ଯ ଚତୁଃଶତମ୍ ।। ୨୫୮.

ଗାଁ ଓ ଜମି ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଧନୁର ଦୂରତା ରହିବା ଉଚିତ। ଛୋଟ ଗାଁ ପାଇଁ ଦୁଇ ଧନୁର ଓ ନଗର ପାଇଁ ଚାରିଶ ଧନୁର ଦୂରତା ହେବ।

ସ୍ଵଂ ଲଭେତାନ୍ଯଵିକ୍ରୀତଂ କ୍ରେତୁର୍ଦ୍ଦୋଷୋଽପ୍ରକାଶିତେ । ହୀନାଦ୍ରହୋ ହୀନମୂଲ୍ଯେ ଵେଲାହୀନେ ଚ ତସ୍କରଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟକୁ ବେଚି ନଥିଲେ, ସେ ତାହା ଫେରେଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ କ୍ରେତା ଏହା ଖୋଲାସା ନ କଲେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ। ଅଳ୍ପ ଦାମରେ, ଅଯଥାସମୟରେ କିମ୍ବା ସୀମା ଛଡ଼ା କିଣିଲେ, ସେ ଚୋର ହେବ।

ନଷ୍ଟା ପହୃତମାସାଦ୍ଯ ହର୍ତ୍ତାରଂ ଗ୍ରାହଯେନ୍ନରମ୍ । ଦେଶକାଲାତିପତ୍ତୌ ଵା ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵଯମର୍ପଯେତ୍ ।। ୨୫୮.

ହାରାଇଯିବା କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ମିଳିଲେ, ଚୋରକୁ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ। ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ନିଜେ ନେଇ ମାଲିକଙ୍କୁ ଫେରେଇଦେବା ଉଚିତ।

ଵିକ୍ରେତୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଛୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଵାମୀ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନୃପୋ ଦମମ୍ । କ୍ରେତା ମୂଲ୍ଯଂ ସମାପ୍ନୋତି ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ତଵ ଵିକ୍ରଯୀ ।। ୨୫୮.

ବିକ୍ରେତା ଜିନିଷ ଦେଖାଇଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ମାଲିକ ଜିନିଷ ପାଆନ୍ତି, ରାଜା ଦଣ୍ଡ ନେଇଥାନ୍ତି; କ୍ରେତା ଦାମ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ବିକ୍ରି ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ଆଗମେନୋପଭୋଗେନ ନଷ୍ଟଂ ଭାଵ୍ଯମତୋଽନ୍ଯଥା । ପଞ୍ଚବନ୍ଧୋ ଦମସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞେ ତେନାପ୍ଯଭାଵିତେ ।। ୨୫୮.

ଯଦି କିଛି ଉପଯୋଗ କିମ୍ବା ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ହରାଇଯାଏ, ତାହାକୁ ଏହିପରି ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଏହା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ହୁଏ, ରାଜା ପାଞ୍ଚ ଗୁଣା ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ହରାଇଯିବା ପ୍ରମାଣ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ହୃତଂ ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପରହସ୍ତଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଅନିଵେଦ୍ଯ ନୃପେ ଦଣ୍ଡ୍ଯଃ ସ ତୁ ଷଣ୍ଣଵତିଂ ପଣାନ୍ ।। ୨୫୮.

ଯେଉଁଠି ଚୋରି ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ହରାଇଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ହାତରେ ମିଳିଲା, ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇନାହିଁ, ସେ ନବ୍ୱେ ଛଅ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଶୌଲିକକୈଃ ସ୍ଥାନପାଲୈର୍ଵା ନଷ୍ଟାପହୃତମାହୃତଂ । ଅର୍ଵ୍ଵାକ୍ ସଂଵତ୍ସରାତ୍ ସ୍ଵାମୀ ଲଭତେ ପରତୋ ନୃପଃ ।। ୨୫୮.

ଯଦି ରକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଦୂର୍ଗପାଳ ହରାଇଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଫେରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମାଲିକ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ନେଇପାରିବେ; ଏହା ପରେ ରାଜା ତାହାକୁ ନେଇନେଇଥାନ୍ତି।

ପଣାନେକଶଫେ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁରଃ ପଞ୍ଚ ମାନୁଷେ । ମହିଷୋଷ୍ଟ୍ରଗଵାଂ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ପାଦଂ ପାଦମଜାଵିକେ ।। ୨୫୮.

ଏକ ଖୁର ଥିବା ପଶୁ ପାଇଁ ଚାରି ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ମାନବ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ; ମହିଷ, ଉଠ, ଗାଁ ପାଇଁ ଦୁଇ ଦୁଇ; ମେଉଁ ଓ ଛାଗ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵକୁଟୁମ୍‌ବାଵିରୋଧେନ ଦେଯଂ ଦାରସୁତାଦୃତେ । ନାନ୍ଵଯେ ସତି ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଦେଯଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯସଂଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୫୮.

ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରିବାର ରୁ ଅପତ୍ୟ, ଦାରା ଓ ସନ୍ତାନ ବ୍ୟତୀତ, ସମ୍ପତି ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଦେଉଥିବା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।