ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଦୀଯମାନଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵକନ୍ଧନମ୍ । ମଧ୍ଯସ୍ଥସ୍ଥାପିତଂ ତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ନ ତତଃ ପରଂ ।। ୨୫୪.

ଯଦି ଋଣୀ ଦେଉଥିବା ଧନ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ନିକଟେ ରଖାଯାଏ, ସେଠି ରହିଯିବ, ଏହାର ଅଧିକ ବ୍ୟାଜ ଚାଲିବ ନାହିଁ।

ଋକ୍ଥଗ୍ରାହ ଋଣଂ ଦାପ୍ଯୋ ଯୋପିଦ୍‌ଗ୍ରାହସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପୁତ୍ରୋଽନନ୍ଯାଶ୍ରିତଦ୍ରଵ୍ଯଃ ପୁତ୍ରହୀନସ୍ଯ ଋକ୍ଥିନଃ ।। ୨୫୪.

ଯିଏ ଉତ୍ତରାଧିକାର ନେଇଛି, ସେ ଋଣ ଶୋଧିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବ। ଏଭଳି ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାଖଲ କରିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି କେବଳ ପୁଅ ଅଛି ଏବଂ ସେ ସମ୍ପତ୍ତି ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧିବା ଉଚିତ।

ନ ଯୋଷିତ୍ ପତିପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନ ପୁତ୍ରେଣ କୃତଂ ପିତା । ଦଦ୍ଯାଦୃତେ କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥାନ୍ନ ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ତଥା ।। ୨୫୪.

ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ପୁଅଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟି ନୁହେଁ, ନାହିଁ ପିତା ପୁଅଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ପାଇଁ। ଘର ଚଳାଣ ପାଇଁ ଛଡ଼ା, ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ କରିଥିବା ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟି ନୁହେଁ।

ଗୋପଶୌଣ୍ଡିକଶୈଲୂଷରଜକଵ୍ଯାଧଯୋଷିତାଂ । ଋଣଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପତିସ୍ତ୍ଵାସାଂ ଯସ୍ମାଦ୍‌ଵୃତ୍ତିସ୍ତଦାଶ୍ରଯା ।। ୨୫୪.

ଗୋପାଳିଣୀ, ପହଳବାନ୍, ନଟ, ଧୋବିଣୀ, ଶିକାରିଣୀ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଯେଉଁଠି ନାରୀ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଯେପରିକି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଠି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରତିପନ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଦେଯଂ ପତ୍ଯା ଵା ସହ ଯତ୍ କୃତଂ । ସ୍ଵଯଂ କୃତଂ ଵା ଯଦୃଣଂ ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ଦାତୁମର୍ହତି ।। ୨୫୪.

ଯେଉଁ ଋଣ ନାରୀ ନିଜେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ନିଜେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ପିତରି ପ୍ରୋଷିତେ ପ୍ରେତେ ଵ୍ଯସନାଭିପ୍ଲୁତେଽଥ ଵା । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈର୍ଋଣଂ ଦେଯଂ ନିହ୍ନଵେ ସାକ୍ଷିଭାଵିତମ୍ ।। ୨୫୪.

ପିତା ଯଦି ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପଡିଛନ୍ତି, ତେବେ ସାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ, ସେ ଋଣ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିମାନେ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ସୁରାକାମଦ୍ଯୂତକୃତନ୍ଦଣ୍ଡଶୁଲ୍କାଵଶିଷ୍ଟକମ୍ । ଵୃଥା ଦାନଂ ତଥୈଵେହପୁ ତ୍ରୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ପୈତୃକମ୍ ।। ୨୫୪.

ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ, ଦଣ୍ଡ, କର, ବା ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଏବଂ କାରଣ ଛଡ଼ା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଉପରେ ଯେଉଁ ଋଣ ହୁଏ, ସେଠି ପୁଅମାନେ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ।

ଭ୍ରାତୄଣାମଥ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ହି । ପ୍ରତିଭାଵ୍ଯମୃଣଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମଵିଭକ୍ତେନ ଚ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୫୪.

ଭାଇ, ଦମ୍ପତି, ପିତା ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଋଣ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଯାଇଛି, ସେଠି ଅଖଣ୍ଡ ପରିବାର ଥିଲେ ସେମାନେ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଏହିପରି ପ୍ରଥା ଅଛି।

ଦର୍ଶନେ ପ୍ରତ୍ଯଯେ ଦାନେ ପ୍ରଵ୍ଭିଵ୍ଯଂ ଵିଧୀଯତେ । ଆଧୌ ତୁ ଵିତଥେ ଦାପ୍ଯା ଵିତଥସ୍ଯ ସୁତା ଅପି ।। ୨୫୪.

ଦର୍ଶନ, ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା କିମ୍ବା ଦେବା ସମୟରେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମାନତ ମିଥ୍ୟା ଥାଏ, ତେବେ ମିଥ୍ୟା ଆମାନତଦାରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଦର୍ଶନପ୍ରତିଭୂର୍ଯତ୍ର ମୃତଃ ପ୍ରାତ୍ଯଯିକୋଽପି ଵା । ନ ତତ୍‌ପୁତ୍ରା ଧନଂ ଦଦ୍ଯୁର୍ଦଦ୍ଯୁର୍ଦାନାଯ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୨୫୪.

ଯେଉଁଠି ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଦି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଅସମର୍ଥ ଅଟେ, ସେଠି ପୁଅମାନେ ଏହି ଧନ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କେବଳ ଯେଉଁମାନେ ଦେବା ପାଇଁ ରହିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଦେବେ।

ବହଵଃ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ସ୍ଵାଂଶୈର୍ଦଦ୍ଯୁଃ ପ୍ରତିଭୁଵୋ ଧନମ୍ । ଏକଚ୍ଛାଯାଶ୍ରିତେଷ୍ଵେଷୁ ଧନିକସ୍ଯ ଯଥାରୁଚି ।। ୨୫୪.

ଯଦି ଅନେକ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଦେବେ; କିନ୍ତୁ ଏକ ଅଧିନତାରେ ଥିବାମାନେ, ଧନ ଦେବା କଥା ଧନଦାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ରହିଥାଏ।

ପ୍ରତିଭୂର୍ଦାପିତୋ ଯତ୍ର ପ୍ରକାଶଂ ଧନିନେ ଧନମ୍ । ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରତିଦାତଵ୍ଯମୃଣିକୈସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୪.

ଯେଉଁଠି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ଋଣୀକୁ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ନିୟମ ଅଛି।

ସ୍ଵସ୍ନ୍ତତିସ୍ତ୍ରୀପଶଵ୍ଯଂ ଧାନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଗୁଣମେଵ ଚ । ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରସଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣସ୍ତଥା ।। ୨୫୪.

ନିଜ ସନ୍ତାନ, ନାରୀ, ଗାଈ, ଧାନ ଉପରେ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ନିୟମ ଅଛି; ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚାରିଗୁଣା, ଓ ରସ ଉପରେ ଆଠଗୁଣା ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଆଧିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯେତ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେ ଧନେ ଯଦି ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ । କାଲେ କାଲକୃତଂ ନଶ୍ଯେତ୍ ଫଲଭୋଗ୍ଯୋ ନ ନଶ୍ଯତି ।। ୨୫୪.

ଯଦି ଦୁଇଗୁଣା ଧନ ଫେରାଇ ନଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଆମାନତ ହରାଯାଏ; ସମୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ହରାଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ହରାଯାଏ ନାହିଁ।

ଗୋପ୍ଯାଧିବୋଗ୍ଯୋ ନାଵୃଦ୍ଧିଃ ସୋପକାରେଽଥ ଭାଵିତେ । ନଷ୍ଟୋ ଦେଯୋ ଵିନଷ୍ଟଶ୍ଚ ଦୈଵରାଜକୃତାଦୃତେ ।। ୨୫୪.

ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଆମାନତ ଉପରେ ବୃଦ୍ଧି ଲାଗେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ କିଛି ଉପକାର ମିଳିଥାଏ; ଯଦି ହରାଯାଏ, ତେବେ ଦେବାକୁ ପଡିବ, କିନ୍ତୁ ଦେବତା କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ କାରଣରେ ହରାଯାଇଥିଲେ ଛାଡ଼ା।

ଆଧେଃ ସ୍ଵୀକରଣାତ୍ସିଦ୍ଧୀରକ୍ଷମାଣୋପ୍ଯସାରତାମ୍ । ଯାତଶ୍ଚେଦନ୍ଯ ଆଧେଯୋ ଧନଭାଗ୍‌ ଵା ଧନୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୪.

ଆମାନତ ନେଇବା ପରେ ଯଦି ସେ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଧନଦାତା ସେ ଧନର ଅଂଶ କିମ୍ବା ଆମାନତ ଧନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ଚରିତ୍ରଂ ବନ୍ଧକକୃତଂ ସଵୃଦ୍ଧଂ ଦାପଯେଦ୍ଵନଂ । ସତ୍ଯହ୍କାରକୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରତିଦାପଯେତ୍ ।। ୨୫୪.

ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ଆମାନତ ରଖିଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ଦରକାର।

ଉପସ୍ଥିତସ୍ଯ ମୋକ୍ତଵ୍ଯ ଆଧିର୍ଦଣ୍ଡୋଽନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ପ୍ରଯୋଜକେ ସତି ଧନଂ କୁଲେନ୍ଯସ୍ଯାଧିମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୫୪.

ଧନଦାତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଆମାନତ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ନହେଲେ ଦଣ୍ଡ ହୁଏ। ଯଦି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ, ଧନଦାତା ଆମାନତ ନେଇପାରିବେ।

ତତ୍‌କାଲକୃତମୂଲ୍ଯୋ ଵା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠେଦଵୃଦ୍ଧିକଃ । ଵିନା ଧାରଣକାଦ୍ଵାପି ଵିକ୍ରୀଣୀତେ ସସାକ୍ଷିକମ୍ ।। ୨୫୪.

ସେଇ ସମୟର ମୂଲ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାଥମିକ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଛଡ଼ା ରହିବା ଉଚିତ୍; ନାହିଁ ହେଲେ, ସାକ୍ଷୀ ସହିତ ବିକ୍ରୟ କରାଯାଇପାରେ।

ଯଦା ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣୀଭୂତମୃଣମାଧୌ ତଦା ଖଲୁ । ମୋଚ୍ଯଶ୍ଚାଧିସ୍ତଦୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଦ୍ଵିଗୁଣେ ଧଣେ ।। ୨୫୪.

ଯେତେବେଳେ ଆମାନତ ଉପରେ ଋଣ ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମାନତ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ଦୁଇଗୁଣା ଧନ ଦେଇଲେ ଆମାନତ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଵ୍ଯସନସ୍ଥମନାଖ୍ଯାଯ ହସ୍ତେଽନ୍ଯସ୍ଯ ଯଦର୍ପଯେତ୍ । ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତଦୌପନିଧିକଂ ପ୍ରତିଦେଯଂ ତଥୈଵ ତତ୍ ।। ୨୫୪.

ଯଦି କେହି ଦୁଃଖରେ ପଡି, କିଛି କହିନାହିଁ, ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମ୍ପତ୍ତି ଆମାନତ ବୋଲି ଗଣାଯିବ ଏବଂ ସେହିପରି ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍।

ନ ଦାପ୍ଯୋଽପହୃତଂ ତତ୍ତୁ ରାଜଦୈଵକତସ୍କରୈଃ । ପ୍ରେପଶ୍ଚେନ୍ମାର୍ଗିତେ ଦତ୍ତେ ଦାପ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ତତ୍ସମମ୍ ।। ୨୫୪.

ରାଜା, ଦେବତା କିମ୍ବା ଚୋରମାନେ ନେଇଯାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ପଛେ ମିଳିଲେ ଫେରାଇବା ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରେ ଖୋଜି ମିଳିଲେ ଏବଂ ଦେଇଦିଆଯାଇଲେ, ସେଠି ସେଠି ଲୋକେ ତାହା ଫେରାଇବା ସହିତ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଆଜୀଵନ୍ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ଦାପ୍ଯସ୍ତଚ୍ଚାପି ସୋଦଯଂ । ଯାଚିତାଵାହିତନ୍ଯାସେ ନିକ୍ଷେପେଷ୍ଵପ୍ଯଯଂ ଵିଧିଃ ।।୨୫୪.

ଯଦି କେହି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାହାରୋ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଏ, ସେ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡିତ ହେବା ସହିତ ସେହି ସମ୍ପତ୍ତି ସୁଦସହିତ ଫେରାଇବାକୁ ପଡିବ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁରୋଧ କିମ୍ବା ଭାରସା ଦେଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଜମା ଦେଉଥିବା ଦୁଇଟି ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ତପସ୍ଵିନୋ ଦାନଶୀଲାଃ କୁଲୀନାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ଧର୍ମ୍ମପ୍ରଧାନା ଋଜଵଃ ପୁତ୍ରଵଵିତେ ଦଵୀଵିଵୁତୀଃ ।। ୨୫୫.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ତପସ୍ଵୀ, ଦାନଶୀଳ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଧାନ୍ୟ ଦେଉଥିବା, ସିଧାସଳଖ ଓ ପୁଅ-ନାତି ଥିବା ଲୋକମାନେ—

ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଯୁକ୍ତାଃ ସାକ୍ଷଇଣଃ ପଞ୍ଚ ଵା ତ୍ରଯଃ । ଯଥାଜାତି ଯଥାଵର୍ଣ ସର୍ଵ୍ଵେ ସର୍ଵ୍ଵେଷୁ ଵା ସ୍ମୃତାଃ ।। ୨୫୫.

ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ସାକ୍ଷୀ ହେବା ପାଇଁ ପଞ୍ଚ କିମ୍ବା ତିନି ଜଣ, ଜନ୍ମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଯାୟୀ, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ କାମରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ସ୍ତ୍ରୀଵୃଦ୍ଧବାଲକିତଵମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତାଭିଶସ୍ତକାଃ । ରଙ୍ଗାଵତାରିପାଷଣ୍ଡିକୂଟକୃଦ୍ଵିକଲେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।। ୨୫୫.

ସ୍ତ୍ରୀ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ, ଜୁଆଡ଼ି, ମଦମତ, ପାଗଳ, ଅଭିଯୁକ୍ତ, ନଟ, ଅସ୍ତିକ ବିରୋଧୀ, ଜାଲିଆତି କରୁଥିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନେ—

ପତିତାପ୍ତାନ୍ନସମ୍ବନ୍ଧିସହାଯରିପୁତସ୍କରାଃ । ଅସାକ୍ଷିଣଃ ସର୍ଵ୍ଵସାକ୍ଷଈ ଚୌର୍ଯ୍ଯପାରୁଷ୍ଯସାହସେ ।। ୨୫୫.

ପତିତ, ଅପବିତ୍ରଙ୍ଗ ସହ ଖାଇଥିବା, ସହଚର, ସାଥୀ, ଶତ୍ରୁ, ଚୋର, ସାକ୍ଷୀ ନଥିବା ଏବଂ ଚୋରି, ଅପମାନ କିମ୍ବା ହିଂସା ମାମଲାରେ ସମସ୍ତ ସାକ୍ଷୀ—

ଉଭଯାନୁମତଃ ସାକ୍ଷଈ ଭଵତ୍ଯେକୋପି ଧର୍ମ୍ମଵିତ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ ହିନରଃ ସାକ୍ଷଅଯମୃଣଂ ସଦଶବନ୍ଧକମ୍ ।। ୨୫୫.

ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମନ୍ଜୁରି ଦେଲେ ଏକମାତ୍ର ଧର୍ମଜ୍ଞ ସାକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ; ଯେଉଁ ଲୋକେ ସାକ୍ଷୀ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ସ୍ତବ୍ଧତାର ଋଣରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି।

ରାଜ୍ଞା ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦାପ୍ଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ଷଟ୍‌ଚତ୍ଵାରିଂଶକେଽହନି । ନ ଦଦାତି ହି ଯଃ ସାକ୍ଷଅଯଂ ଜାନନ୍ନପି ନରାଧମଃ ।। ୨୫୫.

ଛଉଚାଳିଶି ଦିନରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଯିଏ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ।