ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ସ୍ତ୍ରୀନକ୍ତମନ୍ତରାଗାରଵହିଃଶତ୍ରୁକୃତସ୍ତଥା । ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତାର୍ତ୍ତଵ୍ଯସନିବାଲଭୀତପ୍ରଯୋଜିତଃ ।। ୨୫୩.

ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମହିଳା, ରାତିବେଳେ, ଘର ଭିତରେ, ବାହାରେ, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା, ମଦ ପିଇଥିବା, ପାଗଳ, ଦୁଃଖିତ, ଶିଶୁ ବା ଭୟରେ କିଛି କରାଯାଇଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ଅସମ୍ବଦ୍ଧକୃତଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଵହାରୋ ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି । ପ୍ରନଷ୍ଟାଧିଶତଂ ଦେଯଂ ନୃପେଣ ଧନିନେ ଧନଂ ।। ୨୫୩.

ଯେଉଁ ଲେନଦେନର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହା ମାନ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ଯଦି ଗଠିତ ଜମାନତ ହରାଯାଏ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଣିକୁ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵିଭାଵଯେନ୍ନ ଚେଲ୍ଲିଙ୍ଗୈସ୍ତତ୍ସମଂ ଦାତୁମର୍ହତି । ଦେଯଞ୍ଚୌରହୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞା ଜନପଦାଯ ତୁ ।। ୨୫୩.

ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଚୋର ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ରାଜା ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଶୀତିଭାଗୋ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାନ୍ମାସି ମାସି ସବନ୍ଧକେ । ଵର୍ଣକ୍ରମାଚ୍ଛତଂ ଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚକମନ୍ଯଥା ।। ୨୫୩.

ଜମାନତ ଥିଲେ ପ୍ରତି ମାସକୁ ଏକାଶୀ ଅଂଶ ବ୍ୟାଜ ହେବ। ଅନ୍ୟଥା, ଜାତିଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ଶତକୁ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ହେବ।

ସପ୍ତତିସ୍ତୁ ପଶୁସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରସସ୍ଯାଷ୍ଟଗୁଣା ପରା । ଵସ୍ତ୍ରଧାନ୍ଯହିରଣ୍ଯାନାଂ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଦ୍ଵିଗୁଣା ତଥା ।। ୨୫୩.

ପଶୁ ପାଇଁ ସତରି, ଜନାନୀ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଆଠଗୁଣା, ରସ ପାଇଁ ଚାରି, ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା ପାଇଁ ଚାରି, ତିନି କିମ୍ବା ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।

ଗ୍ରାମାନ୍ତରାତ୍ତୁ ଦଶକଂ ସାମୁଦ୍ରାଦପି ଵିଂଶତିଂ । ଦଦ୍ଯର୍ଵା ସ୍ଵକୃତାଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସର୍ଵେ ସର୍ଵାସୁ ଜାତିଷୁ ।। ୨୫୩.

ଅନ୍ୟ ଗାଁ ପାଇଁ ଦଶ, ସମୁଦ୍ରପାରି ଦେଶ ପାଇଁ କୁହାଯାଏ କି ଏହା କିଶି ଦୁଇ, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାମଲାରେ ନିଜେ ଯେତେ ବ୍ୟାଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେତେ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରପନ୍ନଂ ସାଧଯନ୍ନର୍ଥଂ ନ ଵାଚ୍ଯୋ ନୃପତିର୍ଭଵେତ୍ । ସାଧ୍ଯମାନୋ ନୃପଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ଦାପ୍ଯଶ୍ଚ ତଦ୍ଧନଂ ।। ୨୫୩.

ଯିଏ ଦାବି ସଫଳ କରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରି ଦାବି ଦେଖାଏ, ସେ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସେଇ ଟଙ୍କା ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଗୃହୀତାର୍ଥଃ କ୍ରମାଦ୍ଦାପ୍ଯୋ ଧନିନାମଧମର୍ଣିକଃ । ଦତ୍ଵା ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାଦୌ ନୃପତେସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୫୪.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯିଏ ଧନ ନେଇଛି, ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧନଦାତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ରାଜ୍ଞାଧମର୍ଣିକୋ ଦାପ୍ଯଃ ସାଧିତାଦ୍ଦଶକଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପଞ୍ଚକନ୍ତୁ ଶତଂ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତାର୍ଥୋ ହ୍ଯୁତ୍ତମର୍ଣିକଃ ।। ୨୫୪.

ରାଜାଙ୍କ ଚାପରେ ଥିବା ଋଣୀ ଦାବି ସଫଳ ହେଲେ ଦଶ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ମିଳିଲେ, ଉତ୍ତମ ଋଣୀ ପ୍ରତି ଶତକୁ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

ହୀନଜାତିଂ ପରିକ୍ଷୀଣମୃଣାର୍ଥଂ କର୍ମ୍ମ କାରଯେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ପରିକ୍ଷୀଣଃ ଶନୈର୍ଦ୍ଦାପ୍ଯୋ ଯଥୋଦଯମ୍ ।। ୨୫୪.

ନିମ୍ନ ଜାତିର ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଋଣ ଶୋଧ ପାଇଁ କାମ କରାଯିବ। କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ହେଉ, ଶନେଇ ଶନେଇ ଦେବା ଉଚିତ।

ଦୀଯମାନଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵକନ୍ଧନମ୍ । ମଧ୍ଯସ୍ଥସ୍ଥାପିତଂ ତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ନ ତତଃ ପରଂ ।। ୨୫୪.

ଯଦି ଋଣୀ ଦେଉଥିବା ଧନ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ନିକଟେ ରଖାଯାଏ, ସେଠି ରହିଯିବ, ଏହାର ଅଧିକ ବ୍ୟାଜ ଚାଲିବ ନାହିଁ।

ଋକ୍ଥଗ୍ରାହ ଋଣଂ ଦାପ୍ଯୋ ଯୋପିଦ୍‌ଗ୍ରାହସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପୁତ୍ରୋଽନନ୍ଯାଶ୍ରିତଦ୍ରଵ୍ଯଃ ପୁତ୍ରହୀନସ୍ଯ ଋକ୍ଥିନଃ ।। ୨୫୪.

ଯିଏ ଉତ୍ତରାଧିକାର ନେଇଛି, ସେ ଋଣ ଶୋଧିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବ। ଏଭଳି ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାଖଲ କରିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି କେବଳ ପୁଅ ଅଛି ଏବଂ ସେ ସମ୍ପତ୍ତି ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧିବା ଉଚିତ।

ନ ଯୋଷିତ୍ ପତିପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନ ପୁତ୍ରେଣ କୃତଂ ପିତା । ଦଦ୍ଯାଦୃତେ କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥାନ୍ନ ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ତଥା ।। ୨୫୪.

ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ପୁଅଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟି ନୁହେଁ, ନାହିଁ ପିତା ପୁଅଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ପାଇଁ। ଘର ଚଳାଣ ପାଇଁ ଛଡ଼ା, ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ କରିଥିବା ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟି ନୁହେଁ।

ଗୋପଶୌଣ୍ଡିକଶୈଲୂଷରଜକଵ୍ଯାଧଯୋଷିତାଂ । ଋଣଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପତିସ୍ତ୍ଵାସାଂ ଯସ୍ମାଦ୍‌ଵୃତ୍ତିସ୍ତଦାଶ୍ରଯା ।। ୨୫୪.

ଗୋପାଳିଣୀ, ପହଳବାନ୍, ନଟ, ଧୋବିଣୀ, ଶିକାରିଣୀ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଯେଉଁଠି ନାରୀ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଯେପରିକି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଠି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ପ୍ରତିପନ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଦେଯଂ ପତ୍ଯା ଵା ସହ ଯତ୍ କୃତଂ । ସ୍ଵଯଂ କୃତଂ ଵା ଯଦୃଣଂ ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ଦାତୁମର୍ହତି ।। ୨୫୪.

ଯେଉଁ ଋଣ ନାରୀ ନିଜେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ନିଜେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ପିତରି ପ୍ରୋଷିତେ ପ୍ରେତେ ଵ୍ଯସନାଭିପ୍ଲୁତେଽଥ ଵା । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈର୍ଋଣଂ ଦେଯଂ ନିହ୍ନଵେ ସାକ୍ଷିଭାଵିତମ୍ ।। ୨୫୪.

ପିତା ଯଦି ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପଡିଛନ୍ତି, ତେବେ ସାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ, ସେ ଋଣ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିମାନେ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ସୁରାକାମଦ୍ଯୂତକୃତନ୍ଦଣ୍ଡଶୁଲ୍କାଵଶିଷ୍ଟକମ୍ । ଵୃଥା ଦାନଂ ତଥୈଵେହପୁ ତ୍ରୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ପୈତୃକମ୍ ।। ୨୫୪.

ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ, ଦଣ୍ଡ, କର, ବା ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଏବଂ କାରଣ ଛଡ଼ା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଉପରେ ଯେଉଁ ଋଣ ହୁଏ, ସେଠି ପୁଅମାନେ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ।

ଭ୍ରାତୄଣାମଥ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ହି । ପ୍ରତିଭାଵ୍ଯମୃଣଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମଵିଭକ୍ତେନ ଚ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୫୪.

ଭାଇ, ଦମ୍ପତି, ପିତା ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଋଣ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଯାଇଛି, ସେଠି ଅଖଣ୍ଡ ପରିବାର ଥିଲେ ସେମାନେ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଏହିପରି ପ୍ରଥା ଅଛି।

ଦର୍ଶନେ ପ୍ରତ୍ଯଯେ ଦାନେ ପ୍ରଵ୍ଭିଵ୍ଯଂ ଵିଧୀଯତେ । ଆଧୌ ତୁ ଵିତଥେ ଦାପ୍ଯା ଵିତଥସ୍ଯ ସୁତା ଅପି ।। ୨୫୪.

ଦର୍ଶନ, ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା କିମ୍ବା ଦେବା ସମୟରେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମାନତ ମିଥ୍ୟା ଥାଏ, ତେବେ ମିଥ୍ୟା ଆମାନତଦାରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ।

ଦର୍ଶନପ୍ରତିଭୂର୍ଯତ୍ର ମୃତଃ ପ୍ରାତ୍ଯଯିକୋଽପି ଵା । ନ ତତ୍‌ପୁତ୍ରା ଧନଂ ଦଦ୍ଯୁର୍ଦଦ୍ଯୁର୍ଦାନାଯ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ।। ୨୫୪.

ଯେଉଁଠି ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଦି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଅସମର୍ଥ ଅଟେ, ସେଠି ପୁଅମାନେ ଏହି ଧନ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କେବଳ ଯେଉଁମାନେ ଦେବା ପାଇଁ ରହିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଦେବେ।

ବହଵଃ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ସ୍ଵାଂଶୈର୍ଦଦ୍ଯୁଃ ପ୍ରତିଭୁଵୋ ଧନମ୍ । ଏକଚ୍ଛାଯାଶ୍ରିତେଷ୍ଵେଷୁ ଧନିକସ୍ଯ ଯଥାରୁଚି ।। ୨୫୪.

ଯଦି ଅନେକ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଦେବେ; କିନ୍ତୁ ଏକ ଅଧିନତାରେ ଥିବାମାନେ, ଧନ ଦେବା କଥା ଧନଦାତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ରହିଥାଏ।

ପ୍ରତିଭୂର୍ଦାପିତୋ ଯତ୍ର ପ୍ରକାଶଂ ଧନିନେ ଧନମ୍ । ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରତିଦାତଵ୍ଯମୃଣିକୈସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୪.

ଯେଉଁଠି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ଋଣୀକୁ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ନିୟମ ଅଛି।

ସ୍ଵସ୍ନ୍ତତିସ୍ତ୍ରୀପଶଵ୍ଯଂ ଧାନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଗୁଣମେଵ ଚ । ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରସଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣସ୍ତଥା ।। ୨୫୪.

ନିଜ ସନ୍ତାନ, ନାରୀ, ଗାଈ, ଧାନ ଉପରେ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ନିୟମ ଅଛି; ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଚାରିଗୁଣା, ଓ ରସ ଉପରେ ଆଠଗୁଣା ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି।

ଆଧିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯେତ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେ ଧନେ ଯଦି ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯତେ । କାଲେ କାଲକୃତଂ ନଶ୍ଯେତ୍ ଫଲଭୋଗ୍ଯୋ ନ ନଶ୍ଯତି ।। ୨୫୪.

ଯଦି ଦୁଇଗୁଣା ଧନ ଫେରାଇ ନଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଆମାନତ ହରାଯାଏ; ସମୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ହରାଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ହରାଯାଏ ନାହିଁ।

ଗୋପ୍ଯାଧିବୋଗ୍ଯୋ ନାଵୃଦ୍ଧିଃ ସୋପକାରେଽଥ ଭାଵିତେ । ନଷ୍ଟୋ ଦେଯୋ ଵିନଷ୍ଟଶ୍ଚ ଦୈଵରାଜକୃତାଦୃତେ ।। ୨୫୪.

ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଆମାନତ ଉପରେ ବୃଦ୍ଧି ଲାଗେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ କିଛି ଉପକାର ମିଳିଥାଏ; ଯଦି ହରାଯାଏ, ତେବେ ଦେବାକୁ ପଡିବ, କିନ୍ତୁ ଦେବତା କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ କାରଣରେ ହରାଯାଇଥିଲେ ଛାଡ଼ା।

ଆଧେଃ ସ୍ଵୀକରଣାତ୍ସିଦ୍ଧୀରକ୍ଷମାଣୋପ୍ଯସାରତାମ୍ । ଯାତଶ୍ଚେଦନ୍ଯ ଆଧେଯୋ ଧନଭାଗ୍‌ ଵା ଧନୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୫୪.

ଆମାନତ ନେଇବା ପରେ ଯଦି ସେ ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଧନଦାତା ସେ ଧନର ଅଂଶ କିମ୍ବା ଆମାନତ ଧନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ଚରିତ୍ରଂ ବନ୍ଧକକୃତଂ ସଵୃଦ୍ଧଂ ଦାପଯେଦ୍ଵନଂ । ସତ୍ଯହ୍କାରକୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରତିଦାପଯେତ୍ ।। ୨୫୪.

ଚରିତ୍ର କିମ୍ବା ଆମାନତ ରଖିଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜିନିଷ ଦୁଇଗୁଣା ଫେରାଇବା ଦରକାର।

ଉପସ୍ଥିତସ୍ଯ ମୋକ୍ତଵ୍ଯ ଆଧିର୍ଦଣ୍ଡୋଽନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ପ୍ରଯୋଜକେ ସତି ଧନଂ କୁଲେନ୍ଯସ୍ଯାଧିମାପ୍ନୁଯାତ୍ ।। ୨୫୪.

ଧନଦାତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଆମାନତ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍; ନହେଲେ ଦଣ୍ଡ ହୁଏ। ଯଦି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ, ଧନଦାତା ଆମାନତ ନେଇପାରିବେ।

ତତ୍‌କାଲକୃତମୂଲ୍ଯୋ ଵା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠେଦଵୃଦ୍ଧିକଃ । ଵିନା ଧାରଣକାଦ୍ଵାପି ଵିକ୍ରୀଣୀତେ ସସାକ୍ଷିକମ୍ ।। ୨୫୪.

ସେଇ ସମୟର ମୂଲ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାଥମିକ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଛଡ଼ା ରହିବା ଉଚିତ୍; ନାହିଁ ହେଲେ, ସାକ୍ଷୀ ସହିତ ବିକ୍ରୟ କରାଯାଇପାରେ।