ଦାପ୍ଯଃ ସର୍ଵାନ୍ନୃପେଣାର୍ଥାନ୍ନ ଗ୍ରାହ୍ଯସ୍ତ୍ଵନିଵେଦିତଃ । ସ୍ମୃତ୍ଯୋର୍ଵିରୋଧେ ନ୍ଯାଯସ୍ତୁ ବଲଵାନ୍ ଵ୍ଯଵହାରତଃ ।। ୨୫୩.
ସମସ୍ତ ମାମଲାରେ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଅବିବେଚିତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନୁହେଁ। ନୀତି ଓ ପାରମ୍ପରିକତାରେ ବିରୋଧ ହେଲେ, ନ୍ୟାୟ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପ୍ରମାଣଂ ଲିଖିତଂ ଭୁକ୍ତିଃ ସାକ୍ଷିଣଶ୍ଚେତି କୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୨୫୩.
ଲେଖା, ଅଧିକାର ଓ ସାକ୍ଷୀ—ଏହିମାନେ ପ୍ରମାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଷାମନ୍ଯତମାଭାଵେ ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯତମମୁଚ୍ଯତେ । ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ଵିଵାଦେଷୁ ବଲଵତ୍ଯୁତ୍ତରା କ୍ରିଯା ।। ୨୫୩.
ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଏକ ନଥିଲେ, ପରୀକ୍ଷା ଦିଆଯିବ। ସମସ୍ତ ବିବାଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଆଯିବାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ଆଧୌ ପ୍ରତିଗ୍ରହେ କ୍ରୀତେ ଯୂର୍ଵା ତୁ ବଲଵତ୍ତରା । ପଶ୍ଯତୋ ବ୍ରୁଵତୋ ଭୂମେର୍ହାନିର୍ଵିଂଶତିଵାର୍ଷିକୀ ।। ୨୫୩.
ଅମାନତ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା କିଣିବା ମାମଲାରେ ନୂତନତା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଜମି ମାମଲାରେ, ଦେଖିଥିବା କିମ୍ବା କହିଥିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁଡ଼ିଏ ବର୍ଷ ପରେ ହାନି ହୁଏ।
ପରେଣ ଭୁଜ୍ଯମାନା ଯା ଧନସ୍ଯ ଦଶଵାର୍ଷିକୀ । ଆଧିସୀମୋପନିଃକ୍ଷେପଜଡଵାଚଲଧନୈର୍ଵିନା ।। ୨୫୩.
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଧନ, ଅମାନତ, ସୀମା, ଜମା କିମ୍ବା ଅଚଳ ଧନ ବ୍ୟତୀତ।
ତଥୋପନିଧିରାଜସ୍ତ୍ରୀଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଣାଂ ଧନୈରପି । ଆଧ୍ଯାଦୀନାଂ ଵିହର୍ତାରଂ ଧନିନେ ଦାପଯେଦ୍ଧନଂ ।। ୨୫୩.
ଏହିପରି ରାଜା, ମହିଳା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ, ଅମାନତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହଣଧନ ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ, ସେ ଧନ ମାଲିକଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ଉଚିତ୍।
ଦଣ୍ଡ୍ଯ ଚ ତତ୍ସମଂ ରାଜ୍ଞେ ଶକ୍ତ୍ଯପେକ୍ଷ୍ଯମଥାପି ଵା । ଆଗମୋପ୍ଯଧିକୋ ଭୁକ୍ତିଂ ଵିନା ପୂର୍ଵକ୍ରମାଗତାଂ ।। ୨୫୩.
ଯେଉଁଠି ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ହେଉଛି, ସେଠି ରାଜାଙ୍କୁ ଯେତେ ନେଇଥିଲେ, କିମ୍ବା ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ସେତେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି ଆଗରୁ ଅଛିନଥିବା ଅଧିକ ଲାଭ ମିଳିଥାଏ, ସେଠାରେ ସେଠି ମଧ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଆଗମୋପି ବଲନ୍ନୈଵ ଭୁକ୍ତିଃ ସ୍ତୋକାପି ଯତ୍ର ନ । ଆଗମେନ ଵିଶୁଦ୍ଧେନ ଭୋଗୋ ଯାତି ପ୍ରମାଣତାମ୍ ।। ୨୫୩.
ଯଦି ମାନ୍ୟତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଥୋଡ଼େ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହା ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ। ଶୁଦ୍ଧ ମାନ୍ୟତା ଥିଲେ ମାତ୍ର ଭୋଗ ସଠିକ୍ ମନାଯାଏ।
ଅଵିଶୁଦ୍ଧାଗମୋ ଭୋଗଃ ପ୍ରାମାଣ୍ଯଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି। ଆଗମସ୍ତୁ କୃତୋ ଯେନ ସୋବିଯୁକ୍ତସ୍ତମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୨୫୩.
ଅଶୁଦ୍ଧ ମାନ୍ୟତା ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ଥିବା ଭୋଗର କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ମାନ୍ୟତା ତିଆରି କରିଛି ଏବଂ ଏଥିରେ ଜଡିତ, ସେଠାରୁ ଏହା ଫେରାଇ ନେବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ସୁତସ୍ତଃସୁତୋ ଵା ଭୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ର ଗରୀଯସୀ । ଯୋଭିଯୁକ୍ତଃ ପରେତଃ ସ୍ଯାତ୍ ତସ୍ଯ ଋକ୍ଥାତ୍ତମୁଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୨୫୩.
ଏହି ମାମଲାରେ ପୁଅ କିମ୍ବା ପୁଅର ପୁଅଙ୍କର ଅଧିକ ଅଧିକାର ନାହିଁ। ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ଏଥିରେ ଜଡିତ ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମୃତ, ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଫେରାଇ ଦେବା ଉଚିତ।
ନ ତତ୍ର କାରଣଂ ଭୁକ୍ତିରାଗମେନ ଵିନାକୃତା । ବଲୋପାଧିଵିନିର୍ଵୃତ୍ତାନ୍ ଵ୍ଯଵହାରାନ୍ନିଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ ।। ୨୫୩.
ମାନ୍ୟତା ଛଡ଼ା କରାଯାଇଥିବା ଭୋଗର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ବଳ ବା ଜବରଦସ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଲେନଦେନ ବାତିଲ କରିଦେବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀନକ୍ତମନ୍ତରାଗାରଵହିଃଶତ୍ରୁକୃତସ୍ତଥା । ମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତାର୍ତ୍ତଵ୍ଯସନିବାଲଭୀତପ୍ରଯୋଜିତଃ ।। ୨୫୩.
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମହିଳା, ରାତିବେଳେ, ଘର ଭିତରେ, ବାହାରେ, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା, ମଦ ପିଇଥିବା, ପାଗଳ, ଦୁଃଖିତ, ଶିଶୁ ବା ଭୟରେ କିଛି କରାଯାଇଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଅସମ୍ବଦ୍ଧକୃତଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଵହାରୋ ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି । ପ୍ରନଷ୍ଟାଧିଶତଂ ଦେଯଂ ନୃପେଣ ଧନିନେ ଧନଂ ।। ୨୫୩.
ଯେଉଁ ଲେନଦେନର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହା ମାନ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ଯଦି ଗଠିତ ଜମାନତ ହରାଯାଏ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଣିକୁ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଭାଵଯେନ୍ନ ଚେଲ୍ଲିଙ୍ଗୈସ୍ତତ୍ସମଂ ଦାତୁମର୍ହତି । ଦେଯଞ୍ଚୌରହୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଞା ଜନପଦାଯ ତୁ ।। ୨୫୩.
ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଚୋର ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି ରାଜା ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଶୀତିଭାଗୋ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାନ୍ମାସି ମାସି ସବନ୍ଧକେ । ଵର୍ଣକ୍ରମାଚ୍ଛତଂ ଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚକମନ୍ଯଥା ।। ୨୫୩.
ଜମାନତ ଥିଲେ ପ୍ରତି ମାସକୁ ଏକାଶୀ ଅଂଶ ବ୍ୟାଜ ହେବ। ଅନ୍ୟଥା, ଜାତିଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ଶତକୁ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ହେବ।
ସପ୍ତତିସ୍ତୁ ପଶୁସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରସସ୍ଯାଷ୍ଟଗୁଣା ପରା । ଵସ୍ତ୍ରଧାନ୍ଯହିରଣ୍ଯାନାଂ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଦ୍ଵିଗୁଣା ତଥା ।। ୨୫୩.
ପଶୁ ପାଇଁ ସତରି, ଜନାନୀ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଆଠଗୁଣା, ରସ ପାଇଁ ଚାରି, ବସ୍ତ୍ର, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା ପାଇଁ ଚାରି, ତିନି କିମ୍ବା ଦୁଇ ଗୁଣା ହେବ।
ଗ୍ରାମାନ୍ତରାତ୍ତୁ ଦଶକଂ ସାମୁଦ୍ରାଦପି ଵିଂଶତିଂ । ଦଦ୍ଯର୍ଵା ସ୍ଵକୃତାଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ସର୍ଵେ ସର୍ଵାସୁ ଜାତିଷୁ ।। ୨୫୩.
ଅନ୍ୟ ଗାଁ ପାଇଁ ଦଶ, ସମୁଦ୍ରପାରି ଦେଶ ପାଇଁ କୁହାଯାଏ କି ଏହା କିଶି ଦୁଇ, ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାମଲାରେ ନିଜେ ଯେତେ ବ୍ୟାଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେତେ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରପନ୍ନଂ ସାଧଯନ୍ନର୍ଥଂ ନ ଵାଚ୍ଯୋ ନୃପତିର୍ଭଵେତ୍ । ସାଧ୍ଯମାନୋ ନୃପଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଦଣ୍ଡ୍ଯୋ ଦାପ୍ଯଶ୍ଚ ତଦ୍ଧନଂ ।। ୨୫୩.
ଯିଏ ଦାବି ସଫଳ କରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ରାଜାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରି ଦାବି ଦେଖାଏ, ସେ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସେଇ ଟଙ୍କା ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଗୃହୀତାର୍ଥଃ କ୍ରମାଦ୍ଦାପ୍ଯୋ ଧନିନାମଧମର୍ଣିକଃ । ଦତ୍ଵା ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାଦୌ ନୃପତେସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୨୫୪.
ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଯିଏ ଧନ ନେଇଛି, ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧନଦାତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ରାଜ୍ଞାଧମର୍ଣିକୋ ଦାପ୍ଯଃ ସାଧିତାଦ୍ଦଶକଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପଞ୍ଚକନ୍ତୁ ଶତଂ ଦାପ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତାର୍ଥୋ ହ୍ଯୁତ୍ତମର୍ଣିକଃ ।। ୨୫୪.
ରାଜାଙ୍କ ଚାପରେ ଥିବା ଋଣୀ ଦାବି ସଫଳ ହେଲେ ଦଶ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ମିଳିଲେ, ଉତ୍ତମ ଋଣୀ ପ୍ରତି ଶତକୁ ପାଞ୍ଚ ଅଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।
ହୀନଜାତିଂ ପରିକ୍ଷୀଣମୃଣାର୍ଥଂ କର୍ମ୍ମ କାରଯେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତୁ ପରିକ୍ଷୀଣଃ ଶନୈର୍ଦ୍ଦାପ୍ଯୋ ଯଥୋଦଯମ୍ ।। ୨୫୪.
ନିମ୍ନ ଜାତିର ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଋଣ ଶୋଧ ପାଇଁ କାମ କରାଯିବ। କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ହେଉ, ଶନେଇ ଶନେଇ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦୀଯମାନଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵକନ୍ଧନମ୍ । ମଧ୍ଯସ୍ଥସ୍ଥାପିତଂ ତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ନ ତତଃ ପରଂ ।। ୨୫୪.
ଯଦି ଋଣୀ ଦେଉଥିବା ଧନ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ନିକଟେ ରଖାଯାଏ, ସେଠି ରହିଯିବ, ଏହାର ଅଧିକ ବ୍ୟାଜ ଚାଲିବ ନାହିଁ।
ଋକ୍ଥଗ୍ରାହ ଋଣଂ ଦାପ୍ଯୋ ଯୋପିଦ୍ଗ୍ରାହସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପୁତ୍ରୋଽନନ୍ଯାଶ୍ରିତଦ୍ରଵ୍ଯଃ ପୁତ୍ରହୀନସ୍ଯ ଋକ୍ଥିନଃ ।। ୨୫୪.
ଯିଏ ଉତ୍ତରାଧିକାର ନେଇଛି, ସେ ଋଣ ଶୋଧିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବ। ଏଭଳି ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାଖଲ କରିଛି, ସେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି କେବଳ ପୁଅ ଅଛି ଏବଂ ସେ ସମ୍ପତ୍ତି ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଶୋଧିବା ଉଚିତ।
ନ ଯୋଷିତ୍ ପତିପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ନ ପୁତ୍ରେଣ କୃତଂ ପିତା । ଦଦ୍ଯାଦୃତେ କୁଟୁମ୍ବାର୍ଥାନ୍ନ ପତିଃ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ତଥା ।। ୨୫୪.
ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ପୁଅଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟି ନୁହେଁ, ନାହିଁ ପିତା ପୁଅଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିଅଯାଇଥିବା ଋଣ ପାଇଁ। ଘର ଚଳାଣ ପାଇଁ ଛଡ଼ା, ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ କରିଥିବା ଋଣ ପାଇଁ ଦାୟି ନୁହେଁ।
ଗୋପଶୌଣ୍ଡିକଶୈଲୂଷରଜକଵ୍ଯାଧଯୋଷିତାଂ । ଋଣଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପତିସ୍ତ୍ଵାସାଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଵୃତ୍ତିସ୍ତଦାଶ୍ରଯା ।। ୨୫୪.
ଗୋପାଳିଣୀ, ପହଳବାନ୍, ନଟ, ଧୋବିଣୀ, ଶିକାରିଣୀ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଯେଉଁଠି ନାରୀ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଯେପରିକି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଠି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରତିପନ୍ନଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଦେଯଂ ପତ୍ଯା ଵା ସହ ଯତ୍ କୃତଂ । ସ୍ଵଯଂ କୃତଂ ଵା ଯଦୃଣଂ ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ଦାତୁମର୍ହତି ।। ୨୫୪.
ଯେଉଁ ଋଣ ନାରୀ ନିଜେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ନିଜେ କିମ୍ବା ସ୍ୱାମୀ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପିତରି ପ୍ରୋଷିତେ ପ୍ରେତେ ଵ୍ଯସନାଭିପ୍ଲୁତେଽଥ ଵା । ପୁତ୍ରପୌତ୍ରୈର୍ଋଣଂ ଦେଯଂ ନିହ୍ନଵେ ସାକ୍ଷିଭାଵିତମ୍ ।। ୨୫୪.
ପିତା ଯଦି ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପଡିଛନ୍ତି, ତେବେ ସାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ, ସେ ଋଣ ପୁଅ କିମ୍ବା ନାତିମାନେ ଦେବାକୁ ପଡିବ।
ସୁରାକାମଦ୍ଯୂତକୃତନ୍ଦଣ୍ଡଶୁଲ୍କାଵଶିଷ୍ଟକମ୍ । ଵୃଥା ଦାନଂ ତଥୈଵେହପୁ ତ୍ରୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ପୈତୃକମ୍ ।। ୨୫୪.
ମଦ୍ୟପାନ, ଜୁଆ, ଦଣ୍ଡ, କର, ବା ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଏବଂ କାରଣ ଛଡ଼ା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଉପରେ ଯେଉଁ ଋଣ ହୁଏ, ସେଠି ପୁଅମାନେ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ।
ଭ୍ରାତୄଣାମଥ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ହି । ପ୍ରତିଭାଵ୍ଯମୃଣଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମଵିଭକ୍ତେନ ଚ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୨୫୪.
ଭାଇ, ଦମ୍ପତି, ପିତା ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଋଣ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଯାଇଛି, ସେଠି ଅଖଣ୍ଡ ପରିବାର ଥିଲେ ସେମାନେ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ, ଏହିପରି ପ୍ରଥା ଅଛି।
ଦର୍ଶନେ ପ୍ରତ୍ଯଯେ ଦାନେ ପ୍ରଵ୍ଭିଵ୍ଯଂ ଵିଧୀଯତେ । ଆଧୌ ତୁ ଵିତଥେ ଦାପ୍ଯା ଵିତଥସ୍ଯ ସୁତା ଅପି ।। ୨୫୪.
ଦର୍ଶନ, ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା କିମ୍ବା ଦେବା ସମୟରେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମାନତ ମିଥ୍ୟା ଥାଏ, ତେବେ ମିଥ୍ୟା ଆମାନତଦାରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଋଣ ଦେବାକୁ ପଡିବ।