ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଭଦ୍ରେ କାଶ୍ଯପଦାଯାଦେ କୁରୁ ଭଦ୍ରାଂ ମତିଂ ମମ । ସର୍ଵଵୀଜସମାଯୁକ୍ତେ ସର୍ଵରତ୍ନୌଷଧୈର୍ଵୃତେ ।। ୨୪୭.

ଶୁଭ ସମୟରେ କାଶ୍ୟପ ବଂଶ ସହିତ ମୋତେ ଭଲ ମନ ଦିଅ; ସମସ୍ତ ବୀଜ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ମଣି ଓ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା।

ରୁଚିରେ ନନ୍ଦନେ ନନ୍ଦେ ଵାସିଷ୍ଠେ ରମ୍ଯତାମିହ। ପ୍ରଜାପତିସୁତେ ଦେଵି ଚତୁରସ୍ତ୍ରେ ମହୀମଯେ ।। ୨୪୭.

ରୂପବତୀ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ନନ୍ଦ ଓ ବାସିଷ୍ଠରେ, ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ହେଉ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ମାଟି ଭରା ସ୍ଥାନରେ।

ସୁଭଗେ ସୁଵ୍ରତେ ଭଦ୍ରେ ଗୃହେ କାଶ୍ଯପି ରମ୍ଯତାଂ । ପୂଜିତେ ପରମାଚାର୍ଯ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈରଲଙ୍‌କୃତେ ।। ୨୪୭.

ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସୁବ୍ରତା, ଭଦ୍ରା, ଘରେ କାଶ୍ୟପୀ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍ତୁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ପୂଜିତ କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।

ଭଵଭୂତିକରେ ଦେଵି ଗୃହେ କାଶ୍ଯାପି ରମ୍ଯତାଂ । ଅଵ୍ଯହ୍ଗ୍ଯେ ଚାକ୍ଷତେ ପୂର୍ଣେ ମୁନେରଙ୍ଗିରସଃ ସୁତେ ।। ୨୪୭.

ଦେବୀ, ଘରେ ଭୂତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣ, କାଶ୍ୟପୀ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍ତୁ; ଅବିରୋଧିତ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘରରେ, ମୁନି ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଘରେ।

ଇଷ୍ଟକେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଙ୍ଗାରଯାମ୍ଯହଂ । ଦେଶସ୍ଵାମିପୁରସ୍ଵାମିଗୃହସ୍ଵାମିପରିଗ୍ରହେ ।। ୨୪୭.

ଇଟ ଉପରେ ମୁଁ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦେଉଛି; ମୁଁ ନିମ୍ନ ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରୁଛି; ଦେଶମାଳିକ, ପୁରମାଳିକ, ଘରମାଳିକ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଂଶରେ।

ମନୁଷ୍ଯଧନହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵପଶୁଵୃଦ୍ଧିକରୀ ଭଵ । ଗୃହଵ୍ରଵେଶେଽପି ତଥା ଶିଲାନ୍ଯାସଂ ସମାଚରେତ୍ ।। ୨୪୭.

ମଣିଷ, ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଗାଈର ବୃଦ୍ଧି ଦାତା ହେଉ; ଏଭଳି ଭାବେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ପଥର ରଖିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଉତ୍ତରେଣ ଶୁଭଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଵଚଃ ପ୍ରାକ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଗୃହାଦିତଃ । ଉଦୁମ୍ଵରଶ୍ଚ ଯାମ୍ଯେନ ପଶ୍ଚିମେଽଶ୍ଵତ୍ଥ ଉତ୍ତମଃ ।। ୨୪୭.

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶୁଭ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ଅଛି; ଘରରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କଥା ହୁଏ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉଦୁମ୍ବର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ ଅଛି।

ଵାମଭାଗେ ତଥୋଦ୍ଯାନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵାସଂ ଗୃହେ ଶୁଭଂ । ସାଯଂ ପ୍ରାତସ୍ତୁ ଧର୍ମାପ୍ତୌ ଶୀତକାଲେ ଦିନାନ୍ତରେ ।। ୨୪୭.

ବାମ ପାଖରେ ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଘର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ, ଧର୍ମ ଲାଗି, ଶୀତ ଋତୁରେ ଦିନ ଶେଷରେ।

ଵର୍ଷାରାତ୍ରେ ଭୁଵଃ ଶୋଷେ ସେକ୍ତଵ୍ଯା ରୋପିତଦ୍ରୁମାଃ । ଵିଡ଼ଙ୍ଗଘୃତସଂଯୁକ୍ତାନ୍ ସେଚଯେଚ୍ଛୀତଵାରିଣା ।। ୨୪୭.

ବର୍ଷାରାତ୍ରିରେ ମାଟି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଲଗାଇଥିବା ଗଛକୁ ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ; ବିରଙ୍ଗ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ, ଶୀତଳ ପାଣିରେ ସେଚନ କର।

ଫଲନାଶେ କୁଲତ୍ଥୈଶ୍ଚ ମାଷୈର୍ମୁଦ୍ଗୈସ୍ତିଲୈର୍ଯଵୈଃ । ଘୃତଶୀତପଯଃସେକଃ ଫଲପୁଷ୍ପାଯ ସର୍ଵଦା ।। ୨୪୭.

ଫଳ ନ ଥିଲେ, କୁଳଥ, ମାଷ, ମୁଗ, ତିଳ ଓ ଯବ ସହିତ; ସଦା ଘିଅ ଓ ଶୀତ ଦୁଧରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ପାଇଁ ସେଚନ କର।

ମତ୍ସ୍ଯାମ୍ଭସା ତୁ ସେକେନ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ଶାଖିନଃ । ଆଵିକାଜଶକୃଚ୍ଚୂର୍ଣଂ ଯଵଚୂର୍ଣଂ ତିଲାନି ଚ ।। ୨୪୭.

ମାଛ ଥିବା ପାଣିରେ ଗଛକୁ ସେଚନ କଲେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ମେଷ ଓ ଛାଗ ମଳ ଗୁଣ୍ଡ, ଯବ ଗୁଣ୍ଡ ଏବଂ ତିଳ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

ଗୋମାଂସମୁଦକଞ୍ଚେତି ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ନିଧାପଯେତ୍ । ଉତ୍ସେକଂ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଫଲପୁଷ୍ପାଦିଵୃଦ୍ଧିଦଂ ।। ୨୪୭.

ଗୋମାଂସ ଓ ପାଣିକୁ ସାତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖ; ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଏହାର ସେଚନ କଲେ ଫଳ ଓ ଫୁଲର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ମତ୍ସ୍ଯୋଦକେନ ଶୀତେନ ଆମ୍ରାଣାଂ ସେକ ଇଷ୍ଯତେ । ପ୍ରଶସ୍ତଂ ଚାପ୍ଯଶୋକାନାଂ କାମିନୀପାଦତାଡନଂ ।। ୨୪୭.

ଶୀତଳ ମାଛ ପାଣିରେ ଆମ୍ବ ଗଛକୁ ସେଚନ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶୋକ ଗଛ ପାଇଁ କାମିନୀ ଗଛର ମୂଳକୁ ମାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ।

ଖର୍ଜୂରନାରିକେଲାଦେର୍ଲଵଣାଦ୍ଭିର୍ଵିଵର୍ଦ୍ଧନଂ । ଵିଡଙ୍ଗମତ୍ସ୍ଯମାଂସାଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୋହଦଂ ଶୁଭଂ ।। ୨୪୭.

ଖରଜୁରୀ, ନାରିକେଳ ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ସହିତ ଲୁଣ ଦେଇ ଖାଇଲେ ଶରୀରର ପୋଷଣ ବଢ଼େ। ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଇଚ୍ଛା ଶୁଭ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁ ପୂଜନାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵକାର୍ଯ୍ଯେଷୁ ସିଦ୍ଧିଦଃ । ମାଲତୀ ମଲ୍ଲିକା ଯୂଥୀ ପାଟଲା କରଵୀରକଂ ।। ୨୪୮.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ କାମରେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯୂଥୀ, ପାଟଳା ଓ କରବୀର ଫୁଲ ପୂଜା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ପାଵନ୍ତିରତିମୁକ୍ତଶ୍ଚ୧ କର୍ଣିକାରଃ କୁରଣ୍ଟକଃ । କୁବ୍ଜକସ୍ତଗରୋ ନୀପୋ ଵାଣୋ ଵର୍ଵପମଲ୍ଲିକା ।। ୨୪୮.

ପାବନୀ, ଅତିମୁକ୍ତ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କୁରଣ୍ଟକ, କୁବ୍ଜକ, ତଗର, ନୀପ, ବାଣ ଓ ବର୍ବପ ମଲ୍ଲିକା ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଅଶୋକସ୍ତିଲକଃ କୁନ୍ଦଃ ପୂଜାଯୈ ସ୍ଯାତ୍ତମାଲଜଂ । ଵିଲ୍ଵପତ୍ରଂ ଶମୀପତ୍ରଂ ପତ୍ରଂ ଭୃଙ୍ଗରଜସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୪୮.

ଅଶୋକ, ତିଳକ ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ, ତମାଳ ଗଛର ପତ୍ର, ବିଲ୍ବ ଓ ଶମୀ ପତ୍ର, ଏବଂ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପତ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।

ତୁଲସୀକାଲତୁଲସୀପତ୍ରଂ ଵାସକମର୍ଚ୍ଚନେ । କେତକୀପତ୍ରପୁଷ୍ପଂ ଚ ପଦ୍ମଂ ରକ୍ତୋତ୍ପଲାଦିକଂ ।। ୨୪୮.

ତୁଳସୀ, କଳାତୁଳସୀ ପତ୍ର, ବାସକ ପତ୍ର, କେତକୀର ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ, ପଦ୍ମ, ରକ୍ତୋତ୍ପଳ ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ନାର୍କ୍କନ୍ନୋନ୍ମତ୍ତକଙ୍ଗାଞ୍ଚୀ ପୂଜନେ ଗିରିମଲ୍ଲିକା । କୌଟଜଂ ଶାଲ୍ମଲୀପୁଷ୍ପଂ କଣ୍ଟକାରୀଭଵନ୍ନହି ।। ୨୪୮.

ନାର୍କ୍କ, ଉନ୍ମତ୍ତକ, କଙ୍ଗାଞ୍ଚୀ ଓ ଗିରିମଲ୍ଲିକା ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; କୌଟଜ ଓ ଶାଲମଳୀ ଫୁଲ, ଏବଂ କଣ୍ଟା ଥିବା ଫୁଲ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

ଘୃତପ୍ରସ୍ଥେନ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସ୍ନାନଙ୍ଗୋ କୋଟିସତ୍‌ଫଲଂ । ଆଢକେନ ତୁ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ ଘୃତକ୍ଷୀରୈର୍ଦ୍ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୪୮.

ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘୃତ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ କୋଟି ଫଳ ମିଳେ; ଏକ ଆଢ଼କ ଘୃତ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ କରିଲେ ରାଜା ପରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଅଗ୍ନିରୁଵାଚ ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଵଦେ ପଞ୍ଚଵିଧଂ ଦ୍ଵିଜ । ରଥନାଗାଶ୍ଵପତ୍ତୀନାଂ ଯୋଧାଂଶ୍ଚାଶ୍ରିତ୍ଯ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ।। ୨୪୯.

ଅଗ୍ନି କହିଲେ: ଧନୁର୍ବେଦର ଚାରିଟି ଭାଗ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବୋଲି କହିବି; ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ଯନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତଂ ପାଣିମୁକ୍ତଂ ମୁକ୍ତସନ୍ଧାରିତଂ ତଥା । ଅମୁକ୍ତଂ ବାହୁଯୁଦ୍ଧଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଧା ତତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଂ ।। ୨୪୯.

ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ା, ହାତରେ ଛାଡ଼ା, ଛାଡ଼ି ଧରା, ଅଛାଡ଼ା ଓ ହାତାହାତି — ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ ଥାଏ।

ତତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରସମ୍ପତ୍ତ୍ଯା ଦ୍ଵିଵିଂଧଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଂ । ଋଜୁମାଯାଵିଭେଦେନ ଭୂଯୋ ଦ୍ଵିଵିଧମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୪୯.

ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭାଗ ହୁଏ; ପୁଣି ସିଧାସଳଖ ଓ ଚତୁରାଇ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହୁଏ।

କ୍ଷେପଣୀ ଚାପଯନ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଯନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଂ । ଶିଲାତୋମରଯନ୍ତ୍ରାଦ୍ଯଂ ପାଣିମୁକ୍ତଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଂ ।। ୨୪୯.

ଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେଠାକୁ 'ଯନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତ' କୁହାଯାଏ; ଶିଳା, ତୋମର ଓ ଏହାପରି ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେଠାକୁ 'ପାଣିମୁକ୍ତ' କୁହାଯାଏ।

ମୁକ୍ତସନ୍ଧାରିତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପ୍ରାସାଦ୍ଯମପି ଯଦ୍ଭଵେତ୍ । ଖଡ୍‌ଗାଦିକମମୁକ୍ତଞ୍ଚ ନିଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଗତାଯୁଧଂ ।। ୨୪୯.

ଯାହା ଛାଡ଼ି ପୁଣି ଧରାଯାଏ, ଯେପରି ପ୍ରାସ ଇତ୍ୟାଦି, ସେଠାକୁ ଏହିପରି ଜାଣିବା; ଖଡ୍‌ଗ ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ।

କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଯୋଗ୍ଯାନି ପ୍ରାତ୍ରାଣି ଯୋଦ୍‌ଧୁମିଚ୍ଛୁର୍ଜ୍ଜିତଶ୍ରମଃ । ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠାନି ଯୁଦ୍ଧାନି ପ୍ରାସମଧ୍ଯାନି ତାନି ଚ ।। ୨୪୯.

ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ ଶ୍ରମ ଜୟ କରି ଉପଯୁକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଧନୁର୍ବାଣ ଯୁଦ୍ଧ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ପ୍ରାସ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମ।

ତାନି ଖଡ୍‌ଗଜଘନ୍ଯାନି ବାହୁପ୍ରତ୍ଯଵରାଣି ଚ । ଧନୁର୍ଵେଦେ ଗୁରୁର୍ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵର୍ଣଦ୍ଵଯସ୍ଯ ଚ ।। ୨୪୯.

ଖଡ୍‌ଗ ଯୁଦ୍ଧ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ, ହାତାହାତି ତାହାଠାରୁ ଅଧମ। ଧନୁର୍ବେଦର ଗୁରୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବା ଉଚିତ।

ଯୁଦ୍ଧାଧିକାରଃ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯାପାଦି ଶିକ୍ଷଯା । ଦେଶସ୍ଥୈଃ ଶଙ୍ଗରୈ ରାଜ୍ଞଃ କାର୍ଯ୍ଯା ଯୁଦ୍ଧେ ସହାଯତା ।। ୨୪୯.

ଶୂଦ୍ର ନିଜ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଶୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଦରକାର।

ଅହ୍ଗୁଷ୍ଠଗୁଲ୍ଫପାଣ୍ଯଙ୍‌ଘ୍ର୍ଯଃ ଶ୍ଲିଷ୍ଟଃ ସ୍ଯୁଃ ସହିତା ଯଦି । ଦୃଷ୍ଟଂ ସମପଦଂ ସ୍ଥାନମେତଲ୍ଲକ୍ଷଣତସ୍ତଥା ।। ୨୪୯.

ଅଂଠି, ଗୁଲ୍ଫ, ହାତ ଓ ପାଦ ଯଦି ଏକାଠି ହୁଏ, ଏହାକୁ 'ସମପଦ ସ୍ଥାନ' କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ଏଭଳି।