ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦଣ୍ଡନୀତିରମିତ୍ରପ୍ରତିତଷେଧନଂ । ଵ୍ଯସନସ୍ଯ ପ୍ରତୀକାରୋ ରାଜ୍ଯରାଜାଭିରକ୍ଷଣଂ ।। ୨୪୧.

ଆୟ-ବ୍ୟୟ, ନ୍ୟାୟ ଚାଳନା, ଶତ୍ରୁ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ରୋକିବା—ଏହିସବୁ ବିପଦ୍ ରୋକିବା ଓ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦରକାର।

ଇତ୍ଯମାତ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମ୍ମଦଂ ଇନ୍ତି ସଵ୍ଯସନାନ୍ଵିତଃ । ହିରଣ୍ଯଧାନ୍ଯଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵାହନଂ ପ୍ରଜଯା ଭଵେତ୍ ।। ୨୪୧.

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର କାମ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି, ବିପଦ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ସେଙ୍କର ହାତରେ ସୁନା, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଯାନ ଓ ସନ୍ତାନ ଥିବା ଉଚିତ୍।

ତଥାନ୍ଯେ ଦ୍ରଵ୍ଯନିଚଯା ହନ୍ତି ସଵ୍ଯସନା ପ୍ରଜା । ପ୍ର୍ଜାନାମାପଦିସ୍ଥାନାଂ ରକ୍ଷଣଂ କୋଷଦଣ୍ଡଯୋଃ ।। ୨୪୧.

ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଧନ-ସଞ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ ବିପଦ୍ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଧନ ଓ ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ପୌରାଦ୍ଯାଶ୍ଚୋପକୁର୍ଵନ୍ତି ସଂଶ୍ରଯାଦିହ ଦୁର୍ଦ୍ଦିନଂ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଜନତ୍ରାଣଂ ମିତ୍ରାମିତ୍ରପରିଗ୍ରହଃ ।। ୨୪୧.

ନାଗରିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ନିରବ ଯୁଦ୍ଧ, ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର।

ସାମନ୍ତାଦି କୃତେ ଦୋଷେ ନଶ୍ଯେତ୍ତଦ୍ଵ୍ଯସନାଚ୍ଚ ତତ୍ । ଭୃତ୍ଯାନାଂ ଭରଣଂ ଦାନଂ ପ୍ର୍ଜାମିତ୍ରପରିଗ୍ରହଃ ।। ୨୪୧.

ସୀମାନ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଦୋଷ କଲେ, ସେ ବିପଦ୍ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଚାକରମାନେ ପାଇଁ ଭରଣପୋଷଣ, ଦାନ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମିତ୍ର ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର।

ଧର୍ମ୍ମକାମାଦିଭେଦଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗସଂସ୍କାରଭୂଷଣଂ । କୋଷାତ୍ତଦ୍ଵ୍ଯସନାଦ୍ଧନ୍ତି କୋଷମୂଲୋ ହି ଭୂପତିଃ ।। ୨୪୧.

ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଏହାଦି ଭିନ୍ନତା, ଦୁର୍ଗ ମଜବୁତି—ଏହିସବୁ ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନାଶ ହୁଏ, କାରଣ ରାଜା ଧନ ଉପରେ ଭିତି କରିଥାନ୍ତି।

ମିତ୍ରାମିତ୍ରାଵନୀହେମସାଧନଂ ରିପୁମର୍ଦ୍ଦନଂ । ଦୂରକାର୍ଯ୍ଯାଶୁକାରିତ୍ଵଂ ଦଣ୍ଡାତ୍ତଦ୍ଵ୍ଯସନାଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୨୪୧.

ମିତ୍ର-ଶତ୍ରୁ ସହ ଚାଳିବା, ଧନ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ, ଦୂର କାମ ଶୀଘ୍ର କରିବା—ଏହିସବୁ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ବିପଦ୍ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ସଂସ୍ତମ୍ଭଯତି ମିତ୍ରାଣି ଅମିତ୍ରଂ ନାଶଯତ୍ଯପି । ଧନାଦ୍ଯୈରୁପକାରିତ୍ଵଂ ମିତ୍ରାତ୍ତଦ୍ଵ୍ଯସନାଦ୍ଧରେତ୍ ।। ୨୪୧.

ଏହା ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ଉପକାରିତା ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ବିପଦ୍ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଏ।

ରାଜାଚ ସଵ୍ଯସନୀ ହନ୍ଯାଦ୍ରାଜକାର୍ଯ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ । ଵାଗ୍ଦଣ୍ଡଯୋଶ୍ଚ ପାରୁଷ୍ଯମର୍ଥଦୂଷଣମେଵ ଚ ।। ୨୪୧.

ବିପଦ୍ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ରାଜା ରାଜକାମ ନଷ୍ଟ କରେ। କଠୋର କଥା, ଦଣ୍ଡ ଓ ଧନ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଫଳ।

ପାନଂ ସ୍ତ୍ରୀ ମୃଗଯା ଦ୍ଯୂତଂ ଵ୍ଯସନାନି ମହୀପତେଃ । ଆଲସ୍ଯଂ ସ୍ତବ୍ଧତା ଦର୍ପଃ ପ୍ରମାଦୋ ଦ୍ଵୈଧକାରିତା ।। ୨୪୧.

ମଦପାନ, ମହିଳା, ଶିକାର ଓ ଜୁଆ ଏହିସବୁ ରାଜାଙ୍କର ମହା ଅବଗୁଣ। ଏହାସହିତ ଆଳସ୍ୟ, ଜିଦ୍ଧି, ଅଭିମାନ, ଅସାବଧାନତା ଓ ଦ୍ୱେଷ ପ୍ରଚାର କରିବା ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ।

ଇତି ପୂର୍ଵ୍ଵେପଦିଷ୍ଟଞ୍ଚ ସଚିଵଵ୍ଯସନଂ ସ୍ମୃତଂ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ପୀଡାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଵ୍ଯସନମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୪୧.

ଏପରି ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ସବୁ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅବଗୁଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଅବର୍ଷା ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ଦେଶର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।

ଵିଶୀର୍ଣଯନ୍ତ୍ରପ୍ରାକାରପରିଖାତ୍ଵମଶସ୍ତ୍ରତା । କ୍ଷୀଣଯା ସେନଯା ନଦ୍ଧଂ ଦୁର୍ଗଵ୍ଯସନମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୪୧.

ଯଦି କିଲ୍ଲାର ଯନ୍ତ୍ର, ଦେଉଳ ଓ ଖାଲି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଅସ୍ତ୍ର ନଥାଏ, ସେନା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ—ତେବେ ଏହାକୁ କିଲ୍ଲାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କୁହାଯାଏ।

ଵ୍ଯଯୀକୃତଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତୋଽପ୍ରଜିତୋଽସଞ୍ଚିତସ୍ତଥା । ଦଷିତୋ ଦରସଂସ୍ଥଶ୍ଚ କୋଷଵ୍ଯସନମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୪୧.

ଧନଭଣ୍ଡାର ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଯିବା, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯିବା, ଅପରାଜିତ ରହିବା, ସଞ୍ଚୟ ନହେବା, ଲୁଟିଯିବା କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିବା—ଏହିସବୁ ଧନଭଣ୍ଡାରର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା।

ଉପରୁଦ୍ଧଂ ପରିକ୍ଷିପ୍ତୋଽପ୍ତମମାନିତଵିମାନିତଂ । ଅଭୂତଂ ଵ୍ଯାଧିତଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଦୂରାଯାତନ୍ନଵାଗତଂ ।। ୨୪୧.

ସେନା ଅବରୋଧ ହେବା, ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରାଯିବା, ମିତ୍ରମାନେ ସମ୍ମାନ ନଦେବା, ଅପମାନିତ ହେବା, ସେନା ନଥିବା, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହେବା, କ୍ଲାନ୍ତ ହେବା, ଦୂରରୁ ଆସିବା କିମ୍ବା ନୂତନ ଆସିବା—

ପରିକ୍ଷୀଣଂ ପ୍ରତିହତଂ ପ୍ରହତାଗ୍ରତରନ୍ତଥା । ଆଶାନିର୍ଵେଦଭୂଯିଷ୍ଠମନୃତପ୍ରାପ୍ତମେଵ ଚ ।। ୨୪୧.

ସେନା କ୍ଷୀଣ ହେବା, ପଛେଇ ଯିବା, ଆଗର ଦଳ ଭଙ୍ଗିଯିବା, ଆଶା ହରାଇ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଯିବା, ମିଥ୍ୟା ଖବର ଆସିବା—

କଲତ୍ରଗର୍ଭନ୍ନିକ୍ଷିପ୍ତମନ୍ତଃଶଲ୍ପଂ ତଥୈଵ ଚ । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଵୀଵଧାସାରଂ ଶୂନ୍ଯମୂଲଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୪୧.

ସେନା ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଭିତରେ ଝଗଡ଼ା ହେବା, ବିଭାଜନ ହେବା କିମ୍ବା ମୂଳ ହରାଇ ଶୂନ୍ୟ ହେବା—

ଅସ୍ଵାମ୍ଯସଂହତଂ ଵାପି ଭିନ୍ନକୂଟଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦୁଷ୍ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହମର୍ଥଞ୍ଚ ବଲଵ୍ଯସନମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୪୧.

ସେନାର ମାଲିକ ନଥିବା, ଏକତ୍ରିତ ନହେବା, ଦଳ ଭଙ୍ଗିଯିବା, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଠିନ ହେବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାମ ପାଇଁ ଦଳ ଧରି ନେବା—ଏହିସବୁ ସେନାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା।

ଦୈଵୋପପୀଡିତଂ ମିତ୍ରଂ ଗ୍ରସ୍ତଂ ଶତ୍ରୁଵଲେନ ଚ । କାମକୋଧାଦିସଂଯୁକ୍ତମୁତ୍ସାହାଦରିଭିର୍ଭଵେତ୍ ।। ୨୪୧.

ଯଦି ମିତ୍ର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ପୀଡ଼ିତ, ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିରେ ଧରାଯାଏ, କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ଗୁଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୋବଳ ହରାଏ—

ଅର୍ଥସ୍ଯ ଦୂଷଣଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ପାରୁଷ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଦଣ୍ଡଯୋଃ । କାମଜଂ ମୃଗଯା ଦ୍ଯୂତଂ ଵ୍ଯସନଂ ପାନକଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। ୨୪୧.

ଧନର ଅପବ୍ୟୟ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା, କଠୋର କଥା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା, ଶିକାର ଓ ଜୁଆ ଭଳି କାମ ଦୁର୍ବଳତା, ମଦପାନ ଓ ମହିଳା—ଏହିସବୁ ଅବଗୁଣ।

ଵାକ୍‌ପାରୁଷ୍ଯଂ ପରଂ ଲୋକେ ଉଦ୍ଵେଜନମନର୍ଥକଂ । ଅସିଦ୍ଧସାଧନଂ ଦଣ୍ଡସ୍ଯଂ ଯୁକ୍ତ୍ଯାଵନଯୋନ୍ନୃପଃ ।। ୨୪୧.

କଠୋର କଥା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଅସୁବିଧା ଆଣେ; ଯଥାଯଥି ଦଣ୍ଡ ନ ଦିଆଯିବା କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ନ ହେଲେ, ରାଜା ଅପମାନିତ ହୁଏ।

ଉଦ୍ଵେଜଯତି ଭୂତାନି ଦଣ୍ଡପାରୁଷ୍ଯଵାନ୍ ନୃପଃ । ଭୂତାନ୍ଯୁଦ୍ଵେଜ୍ଯମାନାନି ଦ୍ଵିଷତାଂ ଯାନ୍ତି ସଂଶ୍ରଯଂ ।। ୨୪୧.

ଯେ ରାଜା କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରେ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଵିଵୃଦ୍ଧାଃ ଶତ୍ରଵଶ୍ଚୈଵ ଵିନାଶାଯ ଭଵନ୍ତି ତେ । ଦୂଷ୍ଯସ୍ଯ ଦୂଷଣାର୍ଥଞ୍ଚ ପରିତ୍ଯାଗୋ ମହୀଯସଃ ।। ୨୪୧.

ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନାଶ ଆଣନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଥସ୍ଯ ନୀତିତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈରର୍ଥଦୂଷଣମୁଚ୍ଯତେ । ପାନାତ୍ କାର୍ଯ୍ଯାଦିନୋ ଜ୍ଞାନଂ ମୃଗଯାତୋଽରିତଃ ।। ୨୪୧.

ନୀତି ଜଣା ଜଣେ ଧନର ଅପଚୟକୁ ଅବଗୁଣ କୁହନ୍ତି; ମଦପାନରୁ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ, ଶିକାରରୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ଭ୍ରମ ହୁଏ।

ଜିତଶ୍ରମାର୍ଥଂ ମୃଗଯାଂ ଵିଚରେଦ୍ରକ୍ଷିତେ ଵନେ । ଧର୍ମ୍ମାର୍ଥପ୍ରାଣନାଶାଦି ଦ୍ଯୂତେ ସ୍ଯାତ୍ କଲହାଦିକଂ ।। ୨୪୧.

କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜୁଆ ଧର୍ମ, ଧନ, ପ୍ରାଣ ହାନି ଓ ଝଗଡ଼ା ଆଣେ।

କାଲାତିପାତୋ ଧର୍ମ୍ମାର୍ଥପୀଡା ସ୍ତ୍ରୀଵ୍ଯସନାଦ୍ଭ୍ଵେତ୍ । ପାନଦୋଷାତ୍ ପ୍ରାଣନାଶଃ କାର୍ଯ୍ଯାକାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୪୧.

ମହିଳା ଆସକ୍ତିରୁ ସମୟ ନଷ୍ଟ ଓ ଧର୍ମ ଧନର କ୍ଷତି ହୁଏ; ମଦପାନର ଦୋଷରୁ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ ଓ କରିବା ନ କରିବାର ଭ୍ରମ ହୁଏ।

ସ୍କନ୍ଧାଵାରନିଵେଶଜ୍ଞୋ ନିମିତ୍ତଜ୍ଞୋ ରିପୁଂ ଜଯେତ୍ । ସ୍କନ୍ଧାଵାରସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ସକୋଷଂ ନୃପତେର୍ଗୃହଂ ।। ୨୪୧.

ଯିଏ ଶିବିର ଗଠନ ଓ ଶୁଭାଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଜାଣେ, ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିପାରେ; ରାଜାଙ୍କ ଘର ଓ ଧନଭଣ୍ଡାର ଶିବିରର ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ମୌଲୀଭୂତଂ ଶ୍ରେଣିସୁହୃଦ୍‌ଦ୍ଵିଷଦାଟଵିକଂ ବଲଂ । ରାଜହର୍ମ୍ଯଂ ସମାଵୃତ୍ଯ କ୍ରମେଣ ଵିନିଵେଶଯେତ୍ ।। ୨୪୧.

ମୁଖ୍ୟ ଶକ୍ତି—ଶ୍ରେଣୀ, ବନ୍ଧୁ, ଶତ୍ରୁ ଓ ଅଟବାସୀମାନେ—କ୍ରମକ୍ରମେ ରାଜମହଳକୁ ଘେରି ରଖିବା ଉଚିତ।

ସୈନ୍ଯୈକଦେଶଃ ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସେନାପତିପୁରଃସରଃ । ପରିଭ୍ରମେଚ୍ଚତ୍ଵରାଂଶ୍ଚ ମଣ୍ଡଲେନ ଵହିର୍ନ୍ନିଶି ।। ୨୪୧.

ସେନାର ଏକ ଅଂଶ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ସେନାପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ରାତିରେ ଚତ୍ୱର ଚାରିପାଖରେ ଗୋଲାକାରେ ଘୂରିବା ଉଚିତ।

ଵାର୍ତ୍ତାଃ ସ୍ଵକା ଵିଜାନୀଯାଦ୍ଦରସୀମାନ୍ତଚାରିଣଃ । ନିର୍ଗଚ୍ଛେତ୍ ପ୍ରଵିଶେଚ୍ଚୈଵ ସର୍ଵ୍ଵ ଏଵୋପଲକ୍ଷିତଃ ।। ୨୪୧.

ସେ ନିଜ ଖବର ସୀମା ଚାରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ବାହାରୁ ଆସନ୍ତି କିମ୍ବା ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠିକେ ଧ୍ୟାନରେ ରଖିବା ଦରକାର।