ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଵାଗ୍ମୀ ପ୍ରଗଲ୍ଭଶ୍ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାନୁତ୍ସାହୀ ପ୍ରତିପତ୍ତିମାନ୍ । ସ୍ତମ୍ଭ୍ଚାପଲହୀନଶ୍ଚ ମୈତ୍ରଃ କ୍ଲେଶସହଃ ଶୁଚିଃ ।। ୨୩୯.

ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଦକ୍ଷ, ସାହସୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି, ଉତ୍ସାହୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଜିଦ୍ଦ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ରହିତ, ମିତ୍ରସ୍ୱଭାବୀ, କଷ୍ଟ ସହିପାରିବା, ପବିତ୍ର—

ସତ୍ଯସତ୍ତ୍ଵଧୃତିସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯପ୍ରବାଵାରୋଗ୍ଯସଂଯୁତଃ । କୃତଶିଲ୍ପଶ୍ଚ୭ ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ ଧାରଣାନ୍ଵିତଃ ।। ୨୩୯.

ସତ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଧୃତି, ସ୍ଥିରତା, ପ୍ରଭାବ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ; କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁଶଳ, ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ ଏବଂ ଧାରଣାଶକ୍ତି ଥିବା—

ଦୃଢଭକ୍ତିରକର୍ତ୍ତା ଚ ଵୈରାଣାଂ ସଚିଵୋ ଭଵେତ୍ । ସ୍ମୃତିସ୍ତତ୍ପରତାର୍ଥେଷୁ ଚିତ୍ତଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାନନିଶ୍ଚଯଃ ।। ୨୩୯.୧୫ ଦୃଢତା ମନ୍ତ୍ରଗୁପ୍ତିଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିସମ୍ପତ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତା । ତ୍ରଯ୍ଯାଂ ଚ ଦଣ୍ଡନୀତ୍ଯାଂ ଚ କୁଶଲଃ ସ୍ଯାତ୍ ପୁରୋହିତଃ ।। ୨୩୯.

ମନ୍ତ୍ରୀ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବା ଉଚିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ କରୁନାହିଁ; ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଥିବା, ମନ ଜାଣିପାରିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ।

ଅଥର୍ଵ୍ଵଵେଦଵିହିତଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଛାନ୍ତିକପୌଷ୍ଟିକଂ । ସାଧୁତୈଷାମମାତ୍ଯାନାଂ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯୈଃ ସହ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।। ୨୩୯.

ଅଥର୍ବବେଦ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତି ଓ ପୌଷ୍ଟିକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ।

ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତ୍ତାଂ ଚ ଶିଲ୍ପଞ୍ଚ ପରୀକ୍ଷଏତ ଗୁଣଦ୍ଵଯଂ । ସ୍ଵଜନେଭ୍ଯୋ ଵିଜାନୀଯାତ୍ କୁଲଂ ସ୍ଥାନମଵଗ୍ରହଂ ।। ୨୩୯.

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଓ କଳାର ଗୁଣ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପରିବାର ଓ ଅବସ୍ଥା ବୁଝିବା।

ପରିକର୍ମ୍ମ୍ସୁ ଦକ୍ଷଞ୍ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଧାରଯିଷ୍ଣୁତାଂ । ଗୁଣତ୍ରଯଂ ପରୀକ୍ଷେତ ପ୍ରାଗଲ୍ଭ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିତାଂ ତଥା ।। ୨୩୯.

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷତା, ଜ୍ଞାନ, ମନେ ରଖିବାର ସମର୍ଥ୍ୟ, ତିନି ପ୍ରକାରର ଗୁଣ, ସାହସ ଓ ସ୍ନେହ—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

କଥାଯୋଗେଷୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ଵାଗ୍‌ମିତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଵାଦିତାଂ । ଉତ୍ସାହଂ ଚ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ତଥା କ୍ଲେଶସହିଷ୍ଣୁତାଂ ।। ୨୩୯.

କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଚତୁର୍ତ୍ତା, ସତ୍ୟ କଥା କହିବା, ଉତ୍ସାହ, ପ୍ରଭାବ ଓ କଷ୍ଟ ସହିବାର ଶକ୍ତି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦରକାର।

ଧୃତିଂ ଚୈଵାନୁରାଗଂ ଚ ସ୍ଥୈର୍ଯ୍ଯଞ୍ଚାପଦି ଲକ୍ଷ୍ଯେତ୍ । ଭକ୍ତିଂ ମୈତ୍ରୀଂ ଚ ଶୌଚଂ ଚ ଜାନୀଯାଦ୍ଵ୍ଯଵହାରତଃ ।। ୨୩୯.

ଧୃତି ଓ ଆସକ୍ତି, ଦୁଃଖରେ ଦୃଢତା—ଏହି ଗୁଣ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତି, ମିତ୍ରତା ଓ ପବିତ୍ରତା ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଯାଏ।

ସଂଵାସିଭ୍ଯୋ ବଲଂ ସତ୍ତ୍ଵମାରୋଗ୍ଯଂ ଶୀଲମେଵ ଚ । ଅସ୍ତଵ୍ଧତାମଚାପଲ୍ଯଂ ଵୈରାଣାଂ ଚାପ୍ଯକାର୍ତ୍ତନଂ ।। ୨୩୯.

ଏକାଠି ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବଳ, ଚରିତ୍ର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭଲ ଆଚରଣ, ଅଡ଼ିଁ ନଥିବା, ଶାନ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁତା ନଥିବା ବୁଝିବା ଯାଏ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତୋ ଵିଜାନୀଯାଦ ଭଦ୍ରତାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତାମପି । ଫଲାନୁମେଯାଃ ସର୍ଵତ୍ର ପରୋକ୍ଷଗୁଣଵୃତ୍ତଯଃ ।। ୨୩୯.

ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଭଲମନୋଷ୍ୟତା ଓ ଖରାପତା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଲୁଚିଥିବା ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ସଦା ତାଙ୍କର ଫଳ ଦେଖି ବୁଝିବା ଯାଏ।

ଶସ୍ଯାକରଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ଖନିଦ୍ରଵ୍ଯସମନ୍ଵିତା । ଗୋହିତା ଭୂରିସଲିଲା ପୁନ୍ଯୈର୍ଜନପଦୈର୍ଯୁତା ।। ୨୩୯.

ଯେ ଭୂମି ଉପଜାଉ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଖଣିଜ ଧନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଓ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଥିବା, ସେଠିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ରମ୍ଯା ସକୁଞ୍ଜରବଲା ଵାରିସ୍ଥଲପଥାନ୍ଵିତା । ଅଦେଵମାତୃକା ଚେତି ଶସ୍ଯତେ ଭୂରିଭୂତଯେ ।। ୨୩୯.

ଯେ ଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ହାତୀରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପାଣି, ରାସ୍ତା ଓ ନୌକା ଥିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କର ନୁହେଁ, ସେଠି ବହୁତ ଧନ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଶୂଦ୍ରକାରୁଵଣିକ୍‌ପ୍ରାଯୋ ମହାରମ୍ଭଃ କୃଷୀବଲଃ । ସାନୁରାଗୋ ରିପୁଦ୍ଵେଷୀ ପୀଡ଼ାସହକରଃ ପୃଥୁଃ ।। ୨୩୯.

ଯେଠି ଶ୍ରମିକ, କାମକାର, ବ୍ୟବସାୟୀ ବେଶି, ବଡ଼ କାମ ଓ କୃଷି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସ୍ନେହ ଓ ଶତ୍ରୁପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ, କଷ୍ଟ ସହିବା ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଅଛି।

ନାନାଦେଶ୍ଯୈଃ ସମାକୀର୍ଣୋ ଧାର୍ମ୍ମିକଃ ପଶୁମାନ୍ ବଲୀ । ଈଦୃକ୍‌ଜନପଦଃ ଶସ୍ତୋଽମୂର୍ଖଵ୍ଯସନିନାଯକଃ।। ୨୩୯.

ନାନା ଦେଶର ଲୋକ ଥିବା, ଧର୍ମିକ, ବେଶି ପଶୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ ମୂର୍ଖ ଓ ଦୁର୍ବ୍ୟସନୀ ନେତା ନାହିଁ, ସେଠିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ପୃଥୁସୀମଂ ମହାଖାତମୁଚ୍ଚପ୍ରାକାରତୋରଣଂ । ପୁରଂ ସମାଵସେଚ୍ଛୈଲସରିନ୍ମରୁଵନାଶ୍ରଯଂ ।। ୨୩୯.

ଏକ ସହର ଉପଯୋଗୀ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୀମା, ବଡ଼ ଖାଲି, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟରେ ଥିବା ଉଚିତ।

ଜଲଵଦ୍ଧାନ୍ଯଧନଵଦ୍‌ଦୁର୍ଗଂ କାଲସହଂ ମହତ୍ । ଔଦକଂ ପାର୍ଵତଂ ଵାର୍କ୍ଷମୈରିଣଂ ଧନ୍ଵିନଂ ଚ ଷଟ୍ ।। ୨୩୯.

ଏକ କୋଟରେ ପାଣି, ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ଥିବା, ସମୟରେ ଟିକିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛଅ ପ୍ରକାର—ପାଣିଯୁକ୍ତ, ପାହାଡ଼ିଆ, ଜଙ୍ଗଲି, ବାଲିମାଟି, ଦଳଦଳିଆ ଓ ଅରଣ୍ୟ।

ଈପ୍ସିତଦ୍ରଵ୍ଯସମ୍ପୂର୍ଣଃ ପିତୃପୈତାମ୍ହୋଚିତଃ । ଧର୍ମାର୍ଜିତୋ ଵ୍ଯଯସହଃ କୋଷୋ ଧର୍ମାଦିଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୨୩୯.

ଯେ ଧନାଗାର ଇଚ୍ଛିତ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା, ଧର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ, ବ୍ୟୟ ସହିପାରିବା, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ପିତୃପୈତାମହୋ ଵଶ୍ଯଃ ସଂହତୋ ଦତ୍ତଵେତନଃ । ଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷୋ ଜନ୍ଯଃ କୁଶଲଃ ଶକୁନୈର୍ଵୃତଃ ।। ୨୩୯.

ପିତାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିବା, ଏକତା ରଖୁଥିବା, ଦେୟ ମିଳୁଥିବା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମୀ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ଦକ୍ଷ ଓ ଶୁଭ ଶକୁନ ସହିତ ଥିବା।

ନାନାପ୍ରହରଣୋପେତୋ ନାନାଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ । ନାନାଯୋଧସମାକୀର୍ଣୋ ନୀରାଜିତହଯଦ୍ଵିପଃ ।। ୨୩୯.

ନାନା ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ନାନା ଯୋଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।

ପ୍ରଵାସାଯାସଦୁଃଖେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଚ କୃତଶ୍ରମଃ । ଅଦ୍ଵୈଧକ୍ଷତ୍ରିଯପଯୋ ଦଣ୍ଡୋ ଦଣ୍ଡଵତାଂ ମତଃ ।। ୨୩୯.

ପ୍ରବାସ ଓ ଯୁଦ୍ଧର କଷ୍ଟ ସହିଥିବା, ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦଣ୍ଡ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ଦିଏ, ସେଇ ନ୍ୟାୟ ମନାଯାଏ।

ଯୋଗଵିଜ୍ଞାନସତ୍ତ୍ଵାଢ୍ଯଂ ମହାପକ୍ଷଂ ପ୍ରିଯମ୍ବଦଂ । ଆଯତିକ୍ଷମମଦ୍ଵୈଧଂ ମିତ୍ରଂ କୁର୍ଵୀତ ସତ୍କୁଲ ।। ୨୩୯.

ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଧନୀ, ବଡ଼ ସହାୟକ, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୃଢତା ଥିବା, ଭଲ ବଂଶର ଲୋକଙ୍କୁ ମିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

ଦୂରାଦେଵାଭିଗମନଂ ସ୍ପଷ୍ଟାର୍ଥହୃଦଯାନୁଗା । ଵାକ୍‌ ସତ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରଦାନଞ୍ଚ ତ୍ରିଵିଧୋ ମିତ୍ରସଙ୍ଗ୍ରହଃ ।। ୨୩୯.

ମିତ୍ରତା ତିନି ପ୍ରକାରରେ ହୁଏ—ଦୂରରୁ ଆସିବା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଓ ହୃଦୟ ଅନୁସାରେ କଥା କହିବା, ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଦେବା।

ଧର୍ମକାମାର୍ଥସଂଯୋଗୋ ମିତ୍ରାତ୍ତୁ ତ୍ରିଵିଧଂ ଫଲଂ । ଔରସଂ ତତ୍ର ସନ୍ନଦ୍ଧଂ୧୬ ତଥା ଵଂଶକ୍ରମାଗତଂ ।। ୨୩୯.

ମିତ୍ରତାରୁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଫଳ ମିଳେ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ, ଦୃଢ଼ ଓ ବଂଶକ୍ରମରେ ଆସିଥିବା।

ରକ୍ଷଇତଂ ଵ୍ସସନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମିତ୍ରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ । ମିତ୍ରେ ଗୁଣାଃ ସତ୍ଯତାଦ୍ଯାଃ ସମାନସୁଖଦୁଃଖତା ।। ୨୩୯.

ମିତ୍ର କେବଳ ଚାରି ପ୍ରକାରର ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏହା ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏକ ସତ୍ୟ ମିତ୍ରରେ ସତ୍ୟବାଦିତା, ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖରେ ସାଥି ହେବା ଭଳି ଗୁଣ ଥାଏ।

ଵକ୍ଷ୍ଯେଽନୁଜୀଵିନାଂ ଵୃତ୍ତଂ ସେଵୀ ସେଵେତ ଭୂପତିଂ । ଦକ୍ଷତା ଭଦ୍ରତା ଦାର୍ଢ୍ଯ କ୍ଷାନ୍ତିଃ କ୍ଲେଶସହିଷ୍ଣୁତା ।। ୨୩୯.

ମୁଁ ଏବେ ନିଃସ୍ୱାଧୀନ ଲୋକଙ୍କର ଆଚରଣ କହିବି: ଏକ ଚାକର ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା, ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଦୃଢତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ କଷ୍ଟ ସହିବାର ଶକ୍ତି ଦରକାର।

ସନ୍ତୋଷଃ ଶୀଲଭୁତ୍ସାହୋ ମଣ୍ଡଯତ୍ଯନୁଜୀଵିନଂ । ଯଥାକାଲମୁପାସୀତ ରାଜାନଂ ସେଵକୋ ନଯାତ୍ ।। ୨୩୯.

ସନ୍ତୋଷ, ଭଲ ଆଚରଣ ଓ ଉତ୍ସାହ ଏକ ଚାକରକୁ ଶୋଭା ଦିଏ। ଏକ ଚାକର ନୀତି ଅନୁସାରେ ସମୟ ମତେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

ପରସ୍ଥାନଗମଂ କ୍ରୌର୍ଯ୍ଯମୌଦ୍ଧତ୍ଯଂ ମତ୍ସରନ୍ତ୍ଯଜେତ୍ । ଵିଗୃହ୍ଯ କଥନଂ ଭୃତ୍ଯୋ ନ କୁର୍ଯ୍ଯାଜ୍ ଜ୍ଯାଯସା ସହ ।। ୨୩୯.

ଏକ ଚାକର ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଯିବା, କ୍ରୁରତା, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ କିମ୍ବା ତର୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଗୁହ୍ଯଂ ମର୍ମ୍ମ ଚ ମନ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ନ ଚ ଭର୍ତ୍ତୁଃ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ରକ୍ତାଦ୍ ଵୃତ୍ତିଂ ସମୀହେତ୍ ଵିରକ୍ତଂ ସନ୍ତ୍ଯଜେନ୍ନୃପଂ ।। ୨୩୯.

ଚାକର ରାଜାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ କଥା, ଦୁର୍ବଳତା କିମ୍ବା ପରାମର୍ଶ କେବେ ଖୋଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଜୀବିକା ଚାହିଁବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଅନାସକ୍ତ, ସେହି ରାଜାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଆଜୀଵ୍ଯଃ ସର୍ଵ୍ଵସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ରାଜା ପର୍ଜନ୍ଯଵଦ୍ଭଵେତ୍ । ଆଯଦ୍ଵାରେଷୁ ଚାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଧନଂ ଚାଦଦତୀତି ଚ ।। ୨୩୯.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରାଜା ଜଣେ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିବେ।