ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଅଜସ୍ରଂ କର୍ମ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦିନଂ ପ୍ରତି ଯଦାଚରେତ୍ । ଦ୍ଵିମୁହୂର୍ତ୍ତାଵଶେଷାଯାଂ ରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରାନ୍ତ୍ଯଜେନ୍ନୃପଃ ।। ୨୩୫.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ପ୍ରତିଦିନ କରିବା ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ରାତିରେ ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବାକି ରହିଲେ, ରାଜା ଶୟନ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଵାଦ୍ଯଵନ୍ଦିସ୍ଵନୈର୍ଗୀତୈଃ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଗୂଢାସ୍ତତୋ ନରାନ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯତେ ନ ଯେ ଲୋକାସ୍ତଦୀଯା ଇତି କେନଚିତ୍ ।। ୨୩୫.

ବାଦ୍ୟ, ବନ୍ଦୀ ଓ ଗୀତର ଶବ୍ଦରେ, ରାଜା ଗୁପ୍ତ ଲୋକମାନେ କିଏ, ଯାହାକୁ କେହି ନିଜ ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ପାରନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଆଯଵ୍ଯଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣଂ ତତଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି । ଵେଗୋତ୍ସର୍ଗଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ରାଜା ସ୍ନାନଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୩୫.

ତାପରେ ଆୟ-ବ୍ୟୟ ଶୁଣିବା, ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଏବଂ ଶୌଚ କରି ରାଜା ସ୍ନାନ ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନୃପଃ ଶ୍ଚାଦ୍ଦନ୍ତଧାଵନପୂର୍ଵକଂ । କୃତ୍ଵା ସନ୍ଧ୍ଯାନ୍ତତୋ ଜପ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ।। ୨୩୫.

ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଦାନ୍ତ ମାଜି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ଜପ କରି ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵହ୍ନୌ ପଵିତ୍ରାନ୍ ଜୁହୁଯାତ୍ ତର୍ପଯେଦୁ ଦକୈଃ ପିତୃନ୍ । ଦଦ୍ଯାତ୍ସକାଞ୍ଚନୀଂ ଧେନୁଂ ଦ୍ଵିଜାଶୀର୍ଵାଦସଂଯୁତଃ ।। ୨୩୫.

ଅଗ୍ନିକୁ ପବିତ୍ର ହୋମ କରିବା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅନୁଲିପ୍ତୋଽଲଙ୍କୃତଶ୍ଚ ମୁଖଂ ପଶ୍ଯେଚ୍ଚ ଦର୍ପଣେ । ସସୁଵର୍ଣେ ଧୃତେ ରାଜା ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଦିଵସାଦିକଂ ।। ୨୩୫.

ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ରାଜା ସୁନାର ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦିନର ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

ଔଷଧଂ ଭିଷଜୋକ୍ତଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାଲମ୍ଭନଞ୍ଚରେତ୍ । ପଶ୍ଯେଦ୍ ଗୁରୁଂ ତେନ ଦତ୍ତାଶୀର୍ଵାଦୋଽଥ ଵ୍ରଜେତ୍ସଭାଂ ।। ୨୩୬.

ବୈଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଔଷଧ ନେଇ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ସଭାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରସ୍ଥୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ପଶ୍ଯେଦମାତ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତଥା । ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ମହାଭାଗ ପ୍ରତୀହାରନିଵେଦିତାଃ ।। ୨୩୫.

ସେଠାରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଉଚ୍ଚ ପଦଧାରୀ ଓ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦ୍ୱାରା ପରିଚୟ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ଭାବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵେତିହାସଂ କାର୍ଯ୍ଯାଣି କାର୍ଯାଣାଂ କାର୍ଯ୍ଯନିର୍ଣଯମ୍ । ଵ୍ଯଵହାରନ୍ତତଃ ପଶ୍ଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ।। ୨୩୫.

ପୁରାତନ କଥା, ଚାଲୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ତାପରେ ରାଜା ମାମଲା ଦେଖିବା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।

ଆକାରୈରିଙ୍ଗିତୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞା ମନ୍ତ୍ରଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ । ସାଂଵତ୍ସରାଣାଂ ଵୈଦ୍ଯାନାଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଵଚନେରତଃ ।। ୨୩୫.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଅଙ୍ଗଭାବ ଓ ଇଙ୍ଗিত ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ବୁଝନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୀର୍ଘବର୍ଷ ଅନୁଭବ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନେ କଥାର ଅର୍ଥ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଧରିପାରନ୍ତି।

ରାଜା ଵିଭୂତିମାପ୍ନୋତି୩ ଧାରଯନ୍ତି ନୃପଂ ହି ତେ । ମନ୍ତ୍ରଂ କୃତ୍ଵାଥ ଵ୍ଯାଯାମଞ୍ଚକ୍ରେ ଯାନେ ଚ ଶସ୍ତ୍ରକେ ।। ୨୩୫.

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳି ରଖନ୍ତି, ତେଣୁ ରାଜା ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରଣା ପୂର୍ବକ ରାଜା ଶରୀର ଅଭ୍ୟାସ, ଯାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନାରେ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ନିଃସତ୍ତ୍ଵାଦୌ ନୃପଃ ସ୍ନାତଃ ପଶ୍ଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ସୁପୂଜିତମ୍ । ହୁତଞ୍ଚ ପାଵକଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ ପଶ୍ଯେତ୍ସୁପୂଜିତାନ୍ ।। ୨୩୫.

ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ହେଉଥିବା ଦେଖିବା, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଆଦର ପାଉଥିବା ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚିନ୍ତଯେଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଧାନ୍ କୋଷ୍ଠାଯୁଧଂ ଗୃହଂ । ଅନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ କାର୍ଯ୍ଯାଣି ଚ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ତୁ ।। ୨୩୫.

ଶାସ୍ତ୍ର, ସେନା, ଅସ୍ତ୍ରାଗାର ଓ ଧନାଗାର ଦେଖିବା ପରେ, ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା କରି ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।

ଚରାନ୍ ସମ୍ପ୍ରେଷ୍ଯ ଭୁକ୍ତାନ୍ନମନ୍ତଃପୁରଚରୋ ଭଵେତ୍ । ଵାଦ୍ଯଗୀତୈରକ୍ଷିତୋଽନ୍ଯୈରେଵନ୍ନିତ୍ଯଞ୍ଚରେନ୍ନୃପଃ ।। ୨୩୫.

ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ପଠାଇ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଚାଖି ଦେଖି, ରାଜା ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରହିବା ଉଚିତ। ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ରାଜା ସଦା ଚଳାଚଳ କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଯାତ୍ରାଵିଧାନପୂର୍ଵନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାଙ୍‌ଗ୍ରାମିକଂ ଵିଧିଂ । ସପ୍ତାହେନ ଯଦା ଯାତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀପତେଃ ।। ୨୩୬.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଉଚିତ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ସାତ ଦିନ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେବ।

ପୂଜନୀଯୋ ହରିଃ ଶମ୍ଭୁର୍ମୋଦକାଦ୍ଯୈର୍ଵିନାଯକଃ । ଦ୍ଵିତୀଯେଽହନି ଦିଂକ୍‌ପାଲାନ୍ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଶଯନଞ୍ଚରେତ୍ ।। ୨୩୬.

ହରି, ଶମ୍ଭୁ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଗଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଦିଗପାଳମାନେ ପୂଜି ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ।

ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵା ତଦଗ୍ରେଽଥ କଦେଵାନ୍ ପ୍ରାର୍ଚ୍ଯ ମନୁଂ ସ୍ମରେତ୍ । ନମଃ ଶମ୍ଭୋ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ଵରଦାଯ ଚ ।। ୨୩୬.

ଶୟନରେ କିମ୍ବା ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜି ମନୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା: 'ନମସ୍କାର ଶମ୍ଭୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ରୁଦ୍ର ଓ ଦାତାଙ୍କୁ।'

ଵାମନାଯ ଵିରୂପାଯ ସ୍ଵପ୍ନାଧିପତଯେ ନମଃ । ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶୂଲଭୃଦ୍‌ଵୃଷଵାହନ ।। ୨୩୬.

ବାମନ, ବିକୃତ ଆକୃତି ଥିବା, ସ୍ୱପ୍ନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ବୃଷଭରେ ଚଢ଼ିଥିବା।

ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟେ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵପ୍ନେ ସୁପ୍ତସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତ । ଯଜ୍ଜାଗ୍ରତୋ ଦୂରମିତି ପୁରୋଧା ମନ୍ତ୍ରମୁଚ୍ଚରେତ୍ ।। ୨୩୬.

ହେ ଶାଶ୍ୱତ, ମୋର ଶୁଅଥିବା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯାହା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇଦିଅ। ଜାଗ୍ରତବସ୍ଥାରେ ଯାହା ଦୂରେ ଅଛି, ତାହା ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବେ।

ତୃତୀଯେଽହନି ଦିକ୍‌ପାଲାନ୍ ରୁଦ୍ରାଂସ୍ତାନ୍ ଦିକ୍ପତୀନ୍ଯଜେତ୍ । ଗ୍ରହନ୍ ଯଜେଚ୍ଚତୁର୍ଥେଽହ୍ନି ପଞ୍ଚମେ ଚାଶିଵନୌ ଯଜେତ୍ ।। ୨୩୬.

ତୃତୀୟ ଦିନ ଦିଗପାଳ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ, ସେହି ଦିଗର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଗ୍ରହମାନେ, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ମାର୍ଗେ ଯା ଦେଵତାସ୍ତାସାନ୍ନଦ୍ଯାଦୀନାଞ୍ଚ ପୂଜନଂ । ଦିଵ୍ଯାନ୍ତରୀକ୍ଷଭୌମସ୍ଥଦେଵାନାଞ୍ଚ ତଥା ବଲିଃ ।। ୨୩୬.

ପଥରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ, ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବଳି ଦେବା ଉଚିତ।

ରାତ୍ରୌ ଭୂତଗଣାନାଞ୍ଚ ଵାସୁଦେଵାଦିପୂଜନଂ । ଭଦ୍ରାକାଲ୍ଯାଃ ଶ୍ରିଯଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯେତ୍ ସର୍ଵ୍ଦେଵତାଃ ।। ୨୩୬.

ରାତିରେ ଭୂତଗଣ, ବାସୁଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭଦ୍ରାକାଳୀ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାସୁଦେଵଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଃ ପ୍ରଦ୍ଯମ୍ନଶ୍ଚାନିରୁଦ୍ଧକଃ । ନାରାଯଣୋଽବ୍ଜଜୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ୍ନାରସିଂହୋ ଵରାହକଃ ।। ୨୩୬.

ବାସୁଦେବ, ସଂକର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ନାରାୟଣ, ପଦ୍ମଯୋନି, ବିଷ୍ଣୁ, ନୃସିଂହ, ବରାହ।

ସୂର୍ଯ୍ଯଃ ସୋମଃ କୁକଜଚଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରିଜୀଵଶୁକ୍ରଶନୈଶ୍ଚରାଃ ।। ୨୩୬.

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୋମ, କୁଜ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଜୀବ, ଶୁକ୍ର, ଶନି।

ରାହୁଃ କେତୁର୍ଗଣପତିଃ ସେନାନୀ ଚଣ୍ଡିକା ହ୍ଯୁମା । ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ଦୁର୍ଗା ବ୍ରହ୍ମାଣୀପ୍ରମୁଖା ଗଣାଃ ।। ୨୩୬.

ରାହୁ, କେତୁ, ଗଣପତି, ସେନାପତି, ଚଣ୍ଡିକା, ଉମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁସରୀ ଦେବୀମାନେ।

ରୁଦ୍ରା ଇନ୍ଦ୍ରାଦଯୋ ଵହ୍ନିର୍ନ୍ନାଗାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋଽପରେ ସୁରାଃ । ଦିଵ୍ଯାନ୍ତରୀକ୍ଷଭୂମିଷ୍ଠା ଵିଜଯାଯ ଭଵନ୍ତୁ ମେ ।। ୨୩୬.

ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅଗ୍ନି, ନାଗ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ—ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତେ—ମୋ ପାଇଁ ବିଜୟ ଦିଅନ୍ତୁ।

ମର୍ଦଯନ୍ତୁ ରଣେ ଶତ୍ରୂନ୍ ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯୋପହାରକଂ । ସପୁତ୍ରମାତୃଭୃତ୍ଯୋଽହଂ ଦେଵା ଵଃ ଶରଣଙ୍ଗତଃ ।। ୨୩୬.

ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ, ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି। ମୁଁ, ପୁଅ, ମାଆ ଓ ଦାସମାନେ ସହିତ, ହେ ଦେବତାମାନେ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି।

ଵିନିଵୃତ୍ତଃ ପ୍ର୍ଦାସ୍ଯାମି ଦତ୍ତାଦଭ୍ଯଧିକଂ ବଲିଂ ।। ୨୩୬.

ମୁଁ ପଛକୁ ହଟିଯିବି, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବାଠାରୁ ଅଧିକ ବଳି ଦେଇବି।

ଷଷ୍ଠେଽହ୍ନି ଵିଜଯସ୍ନାନଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଚାଭିଷେକଵତ୍ । ଯାତ୍ରାଦିନେ ସପ୍ତମେ ଚ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ତ୍ରିଵକ୍ରମଂ ।। ୨୩୬.

ଛଅତିଅ ଦିନରେ ବିଜୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରିକି ଅଭିଷେକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କରାଯାଏ। ଯାତ୍ରା ଦିନ, ସାତତିଅ ଦିନରେ, ତିନିପଦ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।