ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଭେଦଦଣ୍ଡାନୁବନ୍ଧଃ ସ୍ଯାତ୍ତଦୋପେକ୍ଷାଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ନ ଚାଯଂ ମମ ଶକ୍ନୋତି କିଞ୍ଚିତ୍ କର୍ତ୍ତୁମୁପଦ୍ରଵଂ ।। ୨୩୪.

ଯଦି ଭେଦ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି ହୁଏ, ତେବେ ଅବହେଳା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; 'ସେ ମୋତେ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବେନି'।

ନ ଚାହମସ୍ଯ ଶକ୍ନୋମି ତତ୍ରୋପେକ୍ଷାଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ଅଵଜ୍ଞୋପହତସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଞା କାର୍ଯ୍ଯୋ ରିପୁର୍ଭୁଵେତ୍ ।। ୨୩୪.

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବିନି; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅବହେଳା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଶତ୍ରୁ ଅବମାନିତ ଓ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ମାଯୋପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉତ୍ପାତୈରନୃତୈଶ୍ଚରତ୍ । ଶତ୍ରୋରୁଦ୍ଵେଜନଂ ଶତ୍ରୋଃ ଶିଵିରସ୍ଥସ୍ଯ ପକ୍ଷିଣଃ ।। ୨୩୪.

ମୁଁ ମାୟା ଉପାୟ କହିବି: ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଶିବିରରେ ଅଛନ୍ତି।

ସ୍ଥୂଲସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୁଚ୍ଛସ୍ଥାଂ କୃତ୍ଵୋଲ୍କାଂ ଵିପୁଲାଂ ଦ୍ଵିଜ । ଵିସୃଜେଚ୍ଚ ତତଶ୍ଚୈଵମୁଲ୍କାପାତଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍ ।। ୨୩୪.

ବଡ଼ ପକ୍ଷୀର ପୁଛରେ ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଏହିପରି ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଅ।

ଏଵମନ୍ଯେ ଦର୍ଶନୀଯା ଉତ୍ପାତା ବହଵୋଽପି ଚ । ଉଦ୍ଵେଜନଂ ତଥା କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ କୁହକୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଦ୍ଵିଷାଂ ।। ୨୩୪.

ଏହିପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯିପାରେ; ବିଭିନ୍ନ ଚାଲ ଓ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିପାରିବା।

ସାଂଵତ୍ସରାସ୍ତାପସାଶ୍ଚ ନାଶଂ ବ୍ରୂଯୁଃ ପରସ୍ଯ ଚ । ଜିଗୀଷୁଃ ପୃଥିଵୀଂ ରାଜା ତେନ ଚୋଦ୍ଵେଜଯେତ୍ ପରାନ୍ ।। ୨୩୪.

ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି; ଯିଏ ପୃଥିବୀ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିପାରିବ।

ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତନୀଯଃ ପରସ୍ଯ ତୁ । ଆଗତନ୍ନୋଽମିତ୍ରବଲଂ ପ୍ରହରଧ୍ଵମଭୀତଵତ୍ ।। ୨୩୪.

ଦେବତାମାନଙ୍କର କୃପା ନିଜ ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ: 'ତାଙ୍କର ସେନା ଆସିଗଲା, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆକ୍ରମଣ କର।'

ଏଵଂ ବ୍ରୂଯାଦ୍ରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭଗ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ପରେ ଇତି । କ୍ଷ୍ଵେଡାଃ କିଲକିଲାଃ କାର୍ଯ୍ଯା ଵାଚ୍ଯଃ ଶତ୍ରୁର୍ହତସ୍ତଥା ।। ୨୩୪.

ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଆସିଲେ କହିବା ଉଚିତ: 'ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।' ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିବା ଓ ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ ଯେ, 'ଶତ୍ରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି'।

ଦେଵାଜ୍ଞାଵୃଂହିତୋ ରାଜା ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସମରଂ ପ୍ରତି । ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଇନ୍ଦ୍ରଂ କାଲେନ ଦର୍ଶଯେତ୍ ।। ୨୩୪.

ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସଜ୍ଜ ରାଜା, ମୁଁ ଏବେ ମାୟା ବିଦ୍ୟା କହିବି; ସମୟ ଆସିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।

ଚତୁରଙ୍ଗଂ ବଲଂ ରାଜା ସହାଯଯଯଯଯାର୍ଥଂ ଦିଵୌକସାଂ । ବଲନ୍ତୁ ଦର୍ଶଯେତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରକ୍ତଵୃଷ୍ଟିଞ୍ଚରେଦ୍ରିପୌ ।। ୨୩୪.

ରାଜା ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ବିଧ ସେନାକୁ ସହଯୋଗୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ସେନା ଆସିଛି ବୋଲି ଦେଖାଇବା ଓ ଶତ୍ରୁପ୍ରତି ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

ଛିନ୍ନାନି ରିପୂଶୀର୍ଷାଣି ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରେଷୁ ଦର୍ଶଯେତ୍ । ଷାଡ୍‌ଗୁଣ୍ଯଂସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଵରୌ ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହୌ ।। ୨୩୪.

ଶତ୍ରୁଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡ ରାଜପ୍ରାସାଦର ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ; ଏବେ ମୁଁ ଛଅ ପ୍ରକାର ନୀତି କହିବି, ବିଶେଷକରି ସମ୍ମିଳନ ଓ ବିରୋଧ ବିଷୟରେ।

ସନ୍ଧିଶ୍ଚ ଵିଗ୍ରହଶ୍ଚୈଵ ଯାନମାସନମେଵ ଚ । ଦ୍ଵୈଧୀଭାଵଃ ସଂଶଯଶ୍ଚ ଷଡ୍‌ଗୁଣାଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୨୩୪.

ମିତ୍ରତା, ଶତ୍ରୁତା, ଅଗ୍ରଗତି, ଅବସ୍ଥାନ, ବିଭାଜନ ଓ ସନ୍ଦେହ—ଏହି ଛଅଟି ଉପାୟକୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ପଣବନ୍ଧଃ ସ୍ମୃତଃ ସନ୍ଧିରପକାରସ୍ତୁ ଵିଗ୍ରହଃ। ଜିଗୀଷୋଃ ଶତ୍ରୁଵିଷଯେ ଯାନଂ ଯାତ୍ରାଽଭିଵୀଯତେ ।। ୨୩୪.

ମିତ୍ରତାକୁ ଚୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶତ୍ରୁତାକୁ ଦ୍ୱେଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାକୁ ଅଗ୍ରଗତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵିଗ୍ର୍ହେଣ ସ୍ଵକେ ଦେଶେ ସ୍ଥିତିରାସନମୁଚ୍ଯଂତେ । ବଲାର୍ଦ୍ଧେନ ପ୍ରଯାଣନ୍ତୁ ଦ୍ଵୈଧୀଭାଵଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୩୪.

ଶତ୍ରୁତା ସମୟରେ ନିଜ ଦେଶରେ ରହିବାକୁ ଅବସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଆଧା ସେନା ନେଇ ଯିବାକୁ ବିଭାଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଉଦାସୀନୋ ମଧ୍ଯମୋ ଵା ସଂଶ୍ରଯାତ୍ସଂଶ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ସମେନ ସନ୍ଧିରନ୍ଵେଷ୍ଯୋଽହୀନେନ ଚ ବଲୀଯସା ।। ୨୩୪.

ଉଦାସୀନ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ।

ହୀନେନ ଵିଗ୍ରହଃ କାର୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ରାଜ୍ଞା ବଲୀଯସା । ତତ୍ରାପି ଶୁଦ୍ଧପାର୍ଷ୍ଣିସ୍ତୁ ବଲୀଯାଂସଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ ।। ୨୩୪.

ଦୁର୍ବଳ ରାଜା ନିଜେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ମିତ୍ର ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।

ଆସୀନଃ କର୍ମଵିଚ୍ଛେଦଂ ଶକ୍ତଃ କର୍ତ୍ତୁ ରିପୋର୍ଯଦା । ଅଶୁଦ୍ଧପାର୍ଷ୍ଣିଶ୍ଚାସୀତ ଵିଗୃହ୍ଯ ଵସୁଧାଧିପଃ ।। ୨୩୪.

ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅବସ୍ଥାନ କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧା ଦେଇପାରିବେ, ସେତେବେଳେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଅଶୁଦ୍ଧ ମିତ୍ର ଥିଲେ ଶତ୍ରୁତା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଶୁଦ୍ଧପାର୍ଷ୍ଣିର୍ବଲଵାନ୍ ଦ୍ଵୈଧୀଭାଵଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ଵଲିନା ଵିଗୃହୀତସ୍ତୁ୨ ଯୋଽସନ୍ଦେହେନ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୩୪.

ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କର ମିତ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଟେ, ସେ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଉପାୟ ନେବା ଉଚିତ; ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସଂଶ୍ରଯସ୍ତେନ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଗୁଣାନାମଘମୋ ଗୁଣଃ । ବହୁକ୍ଷଯଵ୍ଯଯାଯାସଂ୩ ତେଷାଂ ଯାନଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଂ ।। ୨୩୪.

ଏହି ସମୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ; ସମସ୍ତ ଉପାୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଅଗ୍ରଗତି ହେଲେ ବହୁତ କ୍ଷତି, ବ୍ୟୟ ଓ କଷ୍ଟ ହୁଏ।

ବହୁଲାଭକରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତଦା ରାଜା ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ସର୍ଵଶକ୍ତିଵିହୀନସ୍ତୁ ତଦା କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ସଂଶ୍ରଯଂ ।। ୨୩୪.

ଯେତେବେଳେ ବହୁତ ଲାଭ ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ରାଜା ଏହି ଉପାୟ ନେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଇ ଦେଲେ, ତେବେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଅଜସ୍ରଂ କର୍ମ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦିନଂ ପ୍ରତି ଯଦାଚରେତ୍ । ଦ୍ଵିମୁହୂର୍ତ୍ତାଵଶେଷାଯାଂ ରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରାନ୍ତ୍ଯଜେନ୍ନୃପଃ ।। ୨୩୫.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ପ୍ରତିଦିନ କରିବା ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି। ରାତିରେ ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବାକି ରହିଲେ, ରାଜା ଶୟନ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଵାଦ୍ଯଵନ୍ଦିସ୍ଵନୈର୍ଗୀତୈଃ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଗୂଢାସ୍ତତୋ ନରାନ୍ । ଵିଜ୍ଞାଯତେ ନ ଯେ ଲୋକାସ୍ତଦୀଯା ଇତି କେନଚିତ୍ ।। ୨୩୫.

ବାଦ୍ୟ, ବନ୍ଦୀ ଓ ଗୀତର ଶବ୍ଦରେ, ରାଜା ଗୁପ୍ତ ଲୋକମାନେ କିଏ, ଯାହାକୁ କେହି ନିଜ ଲୋକ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ପାରନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଆଯଵ୍ଯଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣଂ ତତଃ କାର୍ଯ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି । ଵେଗୋତ୍ସର୍ଗଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ରାଜା ସ୍ନାନଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। ୨୩୫.

ତାପରେ ଆୟ-ବ୍ୟୟ ଶୁଣିବା, ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଏବଂ ଶୌଚ କରି ରାଜା ସ୍ନାନ ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନୃପଃ ଶ୍ଚାଦ୍ଦନ୍ତଧାଵନପୂର୍ଵକଂ । କୃତ୍ଵା ସନ୍ଧ୍ଯାନ୍ତତୋ ଜପ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ।। ୨୩୫.

ରାଜା ପ୍ରଥମେ ଦାନ୍ତ ମାଜି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରି, ଜପ କରି ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵହ୍ନୌ ପଵିତ୍ରାନ୍ ଜୁହୁଯାତ୍ ତର୍ପଯେଦୁ ଦକୈଃ ପିତୃନ୍ । ଦଦ୍ଯାତ୍ସକାଞ୍ଚନୀଂ ଧେନୁଂ ଦ୍ଵିଜାଶୀର୍ଵାଦସଂଯୁତଃ ।। ୨୩୫.

ଅଗ୍ନିକୁ ପବିତ୍ର ହୋମ କରିବା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିବା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅନୁଲିପ୍ତୋଽଲଙ୍କୃତଶ୍ଚ ମୁଖଂ ପଶ୍ଯେଚ୍ଚ ଦର୍ପଣେ । ସସୁଵର୍ଣେ ଧୃତେ ରାଜା ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଦିଵସାଦିକଂ ।। ୨୩୫.

ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ରାଜା ସୁନାର ଦର୍ପଣରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦିନର ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

ଔଷଧଂ ଭିଷଜୋକ୍ତଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାଲମ୍ଭନଞ୍ଚରେତ୍ । ପଶ୍ଯେଦ୍ ଗୁରୁଂ ତେନ ଦତ୍ତାଶୀର୍ଵାଦୋଽଥ ଵ୍ରଜେତ୍ସଭାଂ ।। ୨୩୬.

ବୈଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଔଷଧ ନେଇ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ସଭାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରସ୍ଥୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ପଶ୍ଯେଦମାତ୍ଯାନ୍ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତଥା । ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ମହାଭାଗ ପ୍ରତୀହାରନିଵେଦିତାଃ ।। ୨୩୫.

ସେଠାରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଉଚ୍ଚ ପଦଧାରୀ ଓ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦ୍ୱାରା ପରିଚୟ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ଭାବମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵେତିହାସଂ କାର୍ଯ୍ଯାଣି କାର୍ଯାଣାଂ କାର୍ଯ୍ଯନିର୍ଣଯମ୍ । ଵ୍ଯଵହାରନ୍ତତଃ ପଶ୍ଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ।। ୨୩୫.

ପୁରାତନ କଥା, ଚାଲୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ତାପରେ ରାଜା ମାମଲା ଦେଖିବା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।