ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ଵିଶନ୍ତି ଯେନ ମାର୍ଗେଣ ଵାଯସା ବହଵଃ ପୁରଂ ।୦୧ ତେନ ମାର୍ଗେଣ ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପୁରସ୍ଯ ଗ୍ରହଣଂ ଭଵେତ୍ ॥୦୧ ସେନାଯାଂ ଯଦି ଵାସାର୍ଥେ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଵାଯସୋ ରୁଵନ୍ ।୦୨ ଵାମୋ ଭଯାତୁରସ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଭଯଂ ଵଦତି ଦୁସ୍ତରଂ(୧) ॥୦୨ ଛାଯାଙ୍ଗଵାହନୋପାନଚ୍ଛତ୍ରଵସ୍ତ୍ରାଦିକୁଟ୍ଟନେ ।୦୩ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତତ୍ପୂଜନେ ପୂଜା ତଦିଷ୍ଟକରଣେ ଶୁଭଂ ॥୦୩ ପ୍ରୋଷିତାଗମକୃତ୍କାକଃ କୁର୍ଵନ୍ ଦ୍ଵାରି ଗତାଗତଂ ।୦୪ ରକ୍ତଂ ଦଗ୍ଧଂ ଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କ୍ଷିପନ୍ଵହ୍ନିଵେଦକଃ ॥୦୪ ନ୍ଯସେଦ୍ରକ୍ତଂ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଚ ନିଵେଦଯତି ବନ୍ଧନଂ ।୦୫ ପୀତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତଥା ରୁକ୍ମ ରୂପ୍ଯମେଵ ତୁ ଭାର୍ଗଵ ॥୦୫ ଯଚ୍ଚୈଵୋପନଯେଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଲବ୍ଧିଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ ।୦୬ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵାପନଯେଦ୍ଯତ୍ତୁ ତସ୍ଯ ହାନିଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ ॥୦୬ ପୁରତୋ ଧନଲବ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦାମମାଂସସ୍ଯ ଛର୍ଦନେ ।୦୭ ଭୂଲବ୍ଧିଃ ସ୍ଯାନ୍ମୃଦଃ କ୍ଷେପେ ରାଜ୍ଯଂ ରତ୍ନାର୍ପଣେ ମହତ୍ ॥୦୭ ଯାତୁଃ କାକୋଽନୁକୂଲସ୍ତୁ କ୍ଷେମଃ କର୍ମକ୍ଷମୋ ଭଵେତ୍ ।୦୮ ନ ତ୍ଵର୍ଥସାଧକୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରତିକୂଲୋ ଭଯାଵହଃ ॥୦୮ ସମ୍ମୁଖେଽଭ୍ଯେତି ଵିରୁଵନ୍ ଯାତ୍ରାଘାତକରୋ ଭଵେତ୍ ।୦୯ ଵାମଃ କାକଃ ସ୍ମୃତୋ ଧନ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣୋଽର୍ଥଵିନାଶକୃତ୍(୨) ॥୦୯ ଵାମୋଽନୁଲୋମଗଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଧ୍ଯମୋ ଦକ୍ଷିଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।୧୦ ପ୍ରତିଲୋମଗତିର୍ଵାମୋ ଗମନପ୍ରତିଷେଧକୃତ୍ ॥୧୦ ନିଵେଦଯତି ଯାତ୍ରାର୍ଥମଭିପ୍ରେତଂ ଗୃହେ ଗତଃ(୧) ।୧୧ ଏକାକ୍ଷରଚରଣସ୍ତ୍ଵର୍କଂ ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଭଯାଵହଃ ॥୧୧ କୋଟରେ ଵାସମାନଶ୍ଚ ମହାନର୍ଥକରୋ ଭଵେତ୍ ।୧୨ ନ ଶୁଭସ୍ତୂଷରେ କାକଃ ପଙ୍କାଙ୍କଃ ସ ତୁ ଶସ୍ଯତେ ॥୧୨ ଅମେଧ୍ଯପୂର୍ଣଵଦନଃ କାକଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ(୨) ।୧୩ ଜ୍ଞେଯାଃ ପତତ୍ରିଣୋଽନ୍ଯେଽପି କାକଵଦ୍ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ॥୧୩ ସ୍କନ୍ଧାଵାରାପସଵ୍ଯସ୍ଥାଃ ଶ୍ଵାନୋ ଵିପ୍ରଵିନାଶକାଃ ।୧୪ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନେ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରେଶସ୍ଯ ତୁ ଗୋପୁରେ ॥୧୪ ଅନ୍ତର୍ଗୃହେ ଗୃହେଶସ୍ଯ ମରଣାଯ ଭଵେଦ୍ଭଷନ୍ ।୧୫ ଯସ୍ଯ ଜିଘ୍ରତି ଵାମାଙ୍ଗଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥୧୫ ଭଯାଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଚାଙ୍ଗଂ ତଥା ଭୁଜମଦକ୍ଷିଣଂ ।୧୬ ଯାତ୍ରାଘାତକରୋ ଯାତୁର୍ଭଵେତ୍ପ୍ରତିମୁଖାଗତଃ ॥୧୬ ମାର୍ଗାଵରୋଧକୋ ମାର୍ଗେ ଚୌରାନ୍ ଵଦତି ଭାର୍ଗଵ ।୧୭ ଅଲାଭୋଽସ୍ଥିମୁଖଃ ପାପୋ ରଜ୍ଜୁଚୀରମୁଖସ୍ତଥା ॥୧୭ ସୋପାନତ୍କମୁଖୋ ଧନ୍ଯୋ ମାଂସପୂର୍ଣମୁଖୋଽପି ଚ ।୧୮ ଅମଙ୍ଗଲ୍ଯମୁଖଦ୍ରଵ୍ଯଂ କେଶଞ୍ଚୈଵାଶୁଭଂ ତଥା ॥୧୮ ଅଵମୂତ୍ର୍ଯାଗ୍ରତୋ ଯାତି ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଭଯଂ ଭଵେତ୍ ।୧୯ ଯସ୍ଯାଵମୂତ୍ର୍ଯ ଵ୍ରଜତି ଶୁଭଂ ଦେଶନ୍ତଥା ଦ୍ରୁମଂ ॥୧୯ ମଙ୍ଗଲଞ୍ଚ ତଥା ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ।୨୦ ଶ୍ଵଵଚ୍ଚ ରାମ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥା ଵୈ ଜମ୍ବୁକାଦଯଃ ॥୨୦ ଭଯାଯ ସ୍ଵାମିନି ଜ୍ଞେଯମନିମିତ୍ତଂ ରୁତଙ୍ଗଵାଂ ।୨୧ ନିଶି ଚୌରଭଯାଯ ସ୍ଯାଦ୍ଵିକୃତଂ ମୃତ୍ଯଵେ ତଥା ॥୨୧ ଶିଵାଯ ସ୍ଵାମିନୋ ରାତ୍ରୌ ବଲୀଵର୍ଦୋ ନଦନ୍ ଭଵେତ୍ ।୨୨ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଵୃଷଭୋ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଜଯଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ॥୨୨ ଅଭଯଂ ଭକ୍ଷଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଗାଵୋ ଦତ୍ତାସ୍ତଥା ସ୍ଵକାଃ ।୨୩ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ନେହାଃ ସ୍ଵଵତ୍ସେଷୁ ଗର୍ଭକ୍ଷଯକରା ମତାଃ ॥୨୩ ଭୂମିଂ ପାଦୈର୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ତ୍ଯୋ ଦୀନା ଭୀତା ଭଯାଵହାଃ ।୨୪ ଆର୍ଦ୍ରାଙ୍ଗ୍ଯୋ ହୃଷ୍ଟରୋମାଶ୍ଚ ଶୃଗଲଗ୍ନମୃଦଃ ଶୁଭାଃ ॥୨୪ ମହିଷ୍ଯାଦିଷୁ ଚାପ୍ଯେତତ୍ସର୍ଵଂ ଵାଚ୍ଯଂ ଵିଜାନତା ।୨୫ ଆରୋହଣଂ ତଥାନ୍ଯେନ ସପର୍ଯାଣସ୍ଯ(୧) ଵାଜିନଃ ॥୨୫ ଜଲୋପଵେଶନଂ ନେଷ୍ଟଂ ଭୂମୌ ଚ ପରିଵର୍ତନଂ ।୨୬ ଵିପତ୍କରନ୍ତୁରଙ୍ଗସ୍ଯ ସୁପ୍ତଂ ଵାପ୍ଯନିମିତ୍ତତଃ ॥୨୬ ଯଵମୋଦକଯୋର୍ଦ୍ଵେଷସ୍ତ୍ଵକସ୍ମାଚ୍ଚ ନ ଶସ୍ଯତେ ।୨୭ ଵଦନାଦ୍ରୁଧିରୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଵେପନଂ ନ ଚ ଶସ୍ଯତେ ॥୨୭ କ୍ରୀଡନ୍ ଵୈକଃ କପୋତୈଶ୍ଚ ସାରିକାଭିର୍ମୃତିଂ ଵଦେତ୍ ।୨୮ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରୋ ଜିହ୍ଵଯା ଚ ପାଦଲେହୀ ଵିନଷ୍ଟଯେ(୨) ॥୨୮ ଵାମପାଦେନ ଚ ତଥା ଵିଲିଖଂଶ୍ଚ ଵସୁନ୍ଧରାଂ ।୨୯ ସ୍ଵପେଦ୍ଵା ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେନ ଦିଵା ଵା ନ ଶୁଭପ୍ରଦଃ ॥୨୯ ଭଯାଯ ସ୍ଯାତ୍ସକୃନ୍ମୂତ୍ରୀ ତଥା ନିଦ୍ରାଵିଲାନନଃ ।୩୦ ଆରୋହଣଂ ନ ଚେଦ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରତୀପଂ ଵା ଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥୩୦ ଯାତ୍ରାଵିଘାତମାଚଷ୍ଟେ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵଂ ତଥା ସ୍ପୃଶନ୍ ।୩୧ ହେଷମାଣଃ ଶତ୍ରୁଯୋଧଂ ପାଦସ୍ପର୍ଶୀ ଜଯାଵହଃ ॥୩୧ ଗ୍ରାମେ ଵ୍ରଜତି ନାଗଶ୍ଚେନ୍ମୈଥୁନଂ ଦେଶହା ଭଵେତ୍ ।୩୨ ପ୍ରସୂତା ନାଗଵନିତା ମତ୍ତା ଚାନ୍ତାଯ ଭୂପତେଃ ॥୩୨ ଆରୋହଣଂ ନ ଚେଦ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରତୀପଂ ଵା ଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।୩୩ ମଦଂ ଵା ଵାରଣୋ ଜହ୍ଯାଦ୍ରାଜଘାତକରୋ ଭଵେତ୍ ॥୩୩ ଵାମଂ ଦକ୍ଷିଣପାଦେନ ପାଦମାକ୍ରମତେ ଶୁଭଃ ।୩୪ ଦକ୍ଷିଣଞ୍ଚ ତଥା ଦନ୍ତଂ ପରିମାର୍ଷ୍ଟି କରେଣ ଚ ॥୩୪ ଵୃଷୋଽଶ୍ଵଃ କୁଞ୍ଜରୋ ଵାପି ରିପୁସୈନ୍ଯଗତୋଽଶୁଭଃ ।୩୫ ଖଣ୍ଡମେଘାତିଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ସେନା ନାଶମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥୩୫ ପ୍ରତିକୂଲଗ୍ରହର୍କ୍ଷାତ୍ତୁ ତଥା ସମ୍ମୁଖମାରୁତାତ୍(୧) ।୩୬ ଯାତ୍ରାକାଲେ ରଣେ ଵାପି ଛତ୍ରାଦିପତନଂ ଭଯଂ ॥୩୬ ହୃଷ୍ଟା ନରାଶ୍ଚାନୁଲୋମା ଗ୍ରହା ଵୈ ଜଯଲକ୍ଷଣଂ ।୩୭ କାକୈର୍ଯୋଧାଭିଭଵନଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦ୍ଭିର୍ମଣ୍ଡଲକ୍ଷଯଃ ॥୩୭ ପ୍ରାଚୀପଶ୍ଚିମକୈଶାନୀ ଶୌମ୍ଯା ପ୍ରେଷ୍ଠା ଶୁଭା ଚ ଦିକ୍
ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଯେ ରାସ୍ତାରେ ଅନେକ କାଉଁ ଏକ ସହରକୁ ଯାନ୍ତି, ଏହି ରାସ୍ତା ଅଟକି ଯାଇଲେ ସହର ଦଳିତ ହେବ। ସେନାରେ କାଉଁ ବସି ଚିଁଚିଁ କଲେ, ବା ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଅପଦ ଆଣିଥାଏ। ଚାଉଁ ଛାୟା, ଅଙ୍ଗ, ଗାଡି, ଜୁତା, ଛତା, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଜିନିଷ ଚିଁଚିଁ କଲେ, ପୂଜା କଲେ ମୃତ୍ୟୁ, ଚାହିଁଥିବା କାମରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଶୁଭ୍ ହୁଏ। ଯଦି କାଉଁ ଦ୍ୱାରରେ ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ, କିମ୍ବା ଘରକୁ ଲାଲ ବା ଜଳିଥିବା ଜିନିଷ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଘରେ ଅଗ୍ନି ଲାଗିବ। ଘର ଆଗରେ ଲାଲ ଜିନିଷ ରଖିଲେ ବନ୍ଧୁଆ ହେବ। କାଉଁ ପୀତ, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଜିନିଷ ଆଣିଲେ ଲାଭ ହେବ; ଏହି ଜିନିଷ ନେଇଗଲେ ହାନି ହେବ। ଆଗରେ ଧନ ମିଳିଲେ ଲାଭ, କାଉଁ କଚ୍ଚା ମାଂସ ଉଲ୍ଟିଲେ ଜମି ଲାଭ, ମାଟି ଫେଙ୍ଗିଲେ ଭୂମି ଲାଭ, ରତ୍ନ ଦେଇଲେ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ମିଳିବ। ଯାତ୍ରାକୁ ଉପକୂଳ କାଉଁ ନିରାପଦ ଓ ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ; ବିପକ୍ଷ କାଉଁ ଭୟ ଓ ବିଫଳତା ଦେଇଥାଏ। ଆଗରେ ଚିଁଚିଁ କରି ଆସିଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ବାମ କାଉଁ ଶୁଭ୍, ଡାହାଣ କାଉଁ ହାନି ଦେଇଥାଏ। ବାମ କାଉଁ ସଠିକ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟ କାଉଁ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍; ବାମ କାଉଁ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ଘରକୁ ଚାହିଁଥିବା କାମ ପାଇଁ କାଉଁ ଆସିଲେ ସେ କାମ ସଫଳ ହେବ। ଏକ ପା ଉପରେ ରବିକୁ ଦେଖି ଦଉଁ ଦଉଁ କଲେ ଭୟ ଆସିବ। ଗୁହାରେ ରହିଲେ ବଡ଼ ଅନିଷ୍ଟ ହେବ। କାଉଁ ତୁଷାର ଉପରେ ରହିଲେ ଶୁଭ୍ ନୁହେଁ, ମାଟି ଲଗିଥିଲେ ଶୁଭ୍। ଅପବିତ୍ର ମୁଁହ ଥିବା କାଉଁ ସବୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ। ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାଉଁ ପରି ଗଣିବାକୁ। ଶ୍ୱା କ୍ୟାମ୍ପର ବାମ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ନାଶ ହୁଏ। ରାଜାଙ୍କ ଥାନ, ସହର ଦ୍ୱାର, ଘର ଭିତରେ ଭୂକିଲେ ମାଲିକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ। ବାମ ଅଙ୍ଗ ଘ୍ରାଣ କଲେ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧି, ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗ ଘ୍ରାଣ କଲେ ଭୟ, ଡାହାଣ ହାତ ଘ୍ରାଣ କଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ଯାତ୍ରୀ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ରାସ୍ତା ଅଟକାଇଲେ ଚୋର ଆସିବ। ଅସ୍ଥି ବା ରସି ମୁଁହରେ ଥିଲେ ହାନି, ଚାପଲି ମୁଁହରେ ଥିଲେ ଶୁଭ୍, ମାଂସ ଭରା ମୁଁହ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ୍। ଅଶୁଭ୍ ମୁଁହ ବା କେଶ ଥିଲେ ଅଶୁଭ୍। ଆଗରେ ମୁତ୍ର କଲେ ଭୟ, ମୁତ୍ର କରି ଚାଲିଗଲେ, ଭଲ ଥାନ ବା ଗଛକୁ ଗଲେ ଶୁଭ୍। ଶୁଭ୍ ଜିନିଷକୁ ଗଲେ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧି। ଶ୍ୱା ଭଳି ଜମ୍ବୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ଅକାରଣ ହୁଁହୁଁ କଲେ ମାଲିକଙ୍କୁ ଭୟ। ରାତିରେ ଅଜ୍ଞାତ ହୁଁହୁଁ କଲେ ମୃତ୍ୟୁ। ବଳଦ ରାତିରେ ଡାକିଲେ ମାଲିକଙ୍କୁ ଶୁଭ୍। ବଳଦ ଛାଡ଼ିଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ। ଗାଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଖାଇଲେ, ଦେଇଲେ, ନିଜ ଗାଁ ହେଲେ ଶୁଭ୍; ଛାଣ୍ଡି ଦେଲେ ଗର୍ଭ ନଷ୍ଟ ହେବ। ଭୂମିକୁ ପା ଦେଇ ମାରିଲେ, ଦୁଃଖିତ ବା ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଭୟ ଆସିବ। ଭିଜା ଅଙ୍ଗ, ଫୁଲିଥିବା ଲୋମ, ଶ୍ୟାଳ ମାଟି ଲଗିଲେ ଶୁଭ୍। ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଲାଗୁ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବସିଲେ, ଜଳରେ ବସିଲେ, ଭୂମିରେ ଘୁମିଲେ ଅଶୁଭ୍। ଘୋଡ଼ା ଅକାରଣ ଖସିଲେ ବା ଘୁମିଲେ ଅଶୁଭ୍। ଯବ ବା ମିଠା ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଅଚାନକ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ଶୁଭ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଆସିଲେ, କମ୍ପିଲେ ଶୁଭ୍ ନୁହେଁ। ଏକା ଉଡ଼ି ଦେଖିଲେ, କପୋତ ବା ସାରିକା ସହ ଖେଳିଲେ ମୃତ୍ୟୁ। ଆଖିରେ ଲୁହ ଥିଲେ, ଜିହ୍ବାରେ ପା ଚାଟିଲେ ନଷ୍ଟ ହେବ। ବାମ ପା ଦେଇ ଭୂମି ଖୁଣିଲେ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦିନେ ଘୁମିଲେ ଶୁଭ୍ ନୁହେଁ। ଏକଥର ମୁତ୍ର କଲେ, ଘୁମିଆ ମୁଁହ ଥିଲେ ଭୟ। ଉପରେ ବସିବା ଦେଇଲେ ନାହିଁ, ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘରକୁ ଗଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ହେଷ୍ କଲେ, ପା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଆସିବ। ଗାଁରେ ହାତୀ ମିଳନ କଲେ ଦେଶ ନଷ୍ଟ ହେବ। ହାତୀଣୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ମଦରେ ରହିଲେ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତ ହେବ। ଉପରେ ବସିବା ଦେଇଲେ ନାହିଁ, ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘରକୁ ଗଲେ ଯାତ୍ରା ଅଟକିଯିବ। ହାତୀ ମଦ ଛାଡ଼ିଲେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ। ବାମ ପା ଉପରେ ଡାହାଣ ପା ଦେଇଲେ ଶୁଭ୍, ଡାହାଣ ଦାନ୍ତ କୁ ହାତରେ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ୍। ବଳଦ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଗଲେ ଅଶୁଭ୍। ଭାଙ୍ଗା ମେଘରୁ ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଲେ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବ। ବିପରୀତ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ବିପକ୍ଷ ବାତାସ ଯାତ୍ରା ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଛତା ଖସିଲେ ଭୟ। ଲୋକ ଖୁସି ଓ ଗ୍ରହ ଅନୁକୂଳ ହେଲେ ବିଜୟ ଚିହ୍ନ। କାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଯୋଧା ହାରିଲେ, ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳ ନଷ୍ଟ ହେବ। ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗ ଶୁଭ୍ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ।
ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସର୍ଵଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଜଧର୍ମସମାଶ୍ରଯାତ୍ । ଅସ୍ତଙ୍ଗତେ ନୀଚଗତେ ଵିକଲେ ରିପୁରାଶିଗେ ।। ୨୩୩.
ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ରାଜଧର୍ମ ଆଧାରରେ କହିବି; ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ନିମ୍ନ ଦିଗରେ ଯାଉଛି, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି, ବା ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି।
ପ୍ରତିଲୋମେ ଚ ଵିଧ୍ଵସ୍ତେ ଶୁକ୍ରେ ଯାତ୍ରାଂ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ । ପ୍ରତିଲୋମେ ବୁଧେ ଯାତ୍ରାଂ ଦିକ୍ପତ୍ତୌ ଚ ତଥା ଗ୍ରହେ ।। ୨୩୩.
ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରହଗୁଡିକ ବିପରୀତ ଦଶାରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁକ୍ର ଅଶୁଭ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବୁଧ ବିପରୀତ ଦଶାରେ ଅଛି କିମ୍ବା ଗ୍ରହ ଦିଗ୍ସନ୍ଧିରେ ଅଛି, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା ରଦ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ।
ବୈଧୃତୌ ଚ ଵ୍ଯତୀପାତେ ନାଗେ ଚ ଶକୁନୌ ତଥା । ଚତୁଷ୍ପାଦେ ଚ କିନ୍ତୁଘ୍ନେ ତଥା ଯାତ୍ରାଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ ।। ୨୩୩.
ବୈଧୃତି ନକ୍ଷତ୍ର, ବ୍ୟତୀପାତ ସମୟ, ନାଗ ନକ୍ଷତ୍ର, କିମ୍ବା ଚାରିପାଏ ଜଣ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, କିମ୍ବା କିନ୍ତୁଘ୍ନ ଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ଏସବୁ ଦିନରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିପତ୍ତାରେ ନୈଧନେ ଚ ପ୍ରତ୍ଯରୌ ଚାଥ ଜନ୍ମନି । ଗଣ୍ଡେ ଵିଵର୍ଜଯେଦ୍ଯାତ୍ରାଂ ରିକ୍ତାଯାଞ୍ଚ ତିଥାଵପି ।। ୨୩୩.
ଅପସ୍ତିତି, ମୃତ୍ୟୁ, ବିପକ୍ଷ, ଜନ୍ମ ଦିନ, ଗଣ୍ଡ ତିଥି କିମ୍ବା ଖାଲି ତିଥି ରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦୀଚୀ ଚ ତଥା ପ୍ରାଚୀ୨ ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତଂ । ପଶ୍ଚିମା ଦକ୍ଷିଣା ଯା ଦିକ୍ ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୩୩.
ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଏକତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିପରି ଭାବରେ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ୱ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିଦିକସମୁଦ୍ଭତଂ ପରିଘନ୍ନ ତୁ ଲଙ୍ଘଯେତ୍ । ଆଦିତ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରଶୌରାସ୍ତୁ ଦିଵସାଶ୍ଚ ନ ଶୋଭନାଃ ।। ୨୩୩.
ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦିଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶୁଭ ସମୟକୁ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ନୁହେଁ।
ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିଦିକ୍ସମୁଦ୍ଭ୍ତଂ ପରିଘନ୍ନ ତୁ ଲହ୍ଘଯେତ୍ । ମୈତ୍ରାଦ୍ଯାନ୍ଯପରେ ଚାଥ ଵାସଵାଦ୍ଯାନି ଵାପ୍ଯୁଦକ୍ ।। ୨୩୩.
ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦିଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶୁଭ ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଜଳ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵଦ୍ଵାରାଣି ଶସ୍ତାନି ଛାଯାମାନଂ ଵଦାମି ତେ । ଆଦିତ୍ଯେ ଵିଂଶତିର୍ଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେ ଷୋଡସ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୨୩୩.
ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ଶୁଭ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାୟା ସମୟ କହୁଛି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି କି ଏଠାରେ କୁଡ଼ିଟି, ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଷୋଳଟି।
ଭୌମେ ପଞ୍ଚଦଶୈଵୋକ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ତଥା ବୁଧେ । ତ୍ରଯୋଦଶ ତଥା ଜୀଵେ ଶୁକ୍ରେ ଦ୍ଵାଦଶ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୨୩୩.
ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପନ୍ଦରଟି, ବୁଧ ପାଇଁ ଚଉଦଟି, ବୃହସ୍ପତି ପାଇଁ ତେରଟି, ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ବାରଟି ଛାୟା ସମୟ କୁହାଯାଇଛି।
ଏକାଦଶ ତଥା ସୌରେ ସର୍ଵକର୍ମସୁ କୀର୍ତ୍ତିତାଃ । ଜନ୍ମଲଗ୍ନେ ଶକ୍ରଚାପେ ସମ୍ମୁଖେ ନ ଵ୍ରଜେନ୍ନରଃ ।। ୨୩୩.
ଶନି ପାଇଁ ଏକାଦଶଟି ସମୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଜନ୍ମ ଲଗ୍ନ, ଇନ୍ଦ୍ର ଧନୁର୍ବାଣ କିମ୍ବା ସମ୍ମୁଖ ରେ ଥିଲେ କେବେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶକୁନାଦୌ ଶୁଭେ ଯାଯାଜ୍ଜଯାଯ ହରିମାସ୍ମରନ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମଣ୍ଡଲଚିନ୍ତାନ୍ତେ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ରାଜରକ୍ଷଣଂ ।। ୨୩୩.
ଶୁଭ ଶକୁନ ଆରମ୍ଭରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଯିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ମଣ୍ଡଳ ଚିନ୍ତାର ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍, ସେଥିରେ କହିବି।
ସ୍ଵାମ୍ଯମାତ୍ଯଂ ତଥା ଦୁର୍ଗଂ କୋଷୋ ଦଣ୍ଡସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମିତ୍ରଞ୍ଜନପଦଶ୍ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ସପ୍ତାଙ୍ଗମୁଚ୍ଯତେ ।। ୨୩୩.
ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗ, ଧନ, ଦଣ୍ଡ, ମିତ୍ର ଓ ଜନପଦ—ଏହି ସାତଟି ରାଜ୍ୟର ଅଙ୍ଗ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ସପ୍ତାଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଵିଘ୍ନକର୍ତୄନ୍ ଵିନାଶଯେତ୍। ୩ମଣ୍ଡଲେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଵୃଦ୍ଧିଃ କାର୍ଯ୍ଯା ମହୀକ୍ଷିତା ।। ୨୩୩.
ସାତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ରାଜ୍ୟର ବାଧାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଆତ୍ମମଣ୍ଡଲମେଵାତ୍ର ପ୍ରଥମଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭଵେତ୍ । ସାମନ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ରିପଵୋ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୩୩.
ଏଠାରେ ନିଜ ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରଥମ ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ଏହାର ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜାମାନେ ଏହାର ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ, ଏବଂ ମଣ୍ଡଳର ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଉପେତସ୍ତୁ ସୁହୃଜ୍ ଜ୍ଞେଯଃ ଶତ୍ରୁମିତ୍ରମତଃ ପରଂ । ମିତ୍ରମିତ୍ରଂ ତତୋ ଜ୍ଞେଯଂ ମିତ୍ରମିତ୍ରରିପୁସ୍ତତଃ ।। ୨୩୩.
ଯିଏ ସହଯୋଗ କରେ, ସେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଜଣାଯିବ। ତା'ପରେ ଶତ୍ରୁର ମିତ୍ର, ତା'ପରେ ମିତ୍ରର ମିତ୍ର, ଏବଂ ତା'ପରେ ମିତ୍ରର ମିତ୍ରର ଶତ୍ରୁ।
ଏତତ୍ପୁରସ୍ତାତ୍ କଥିତଂ ପଶ୍ଚାଦପି ନିବୋଧ ମେ । ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହସ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତତସ୍ତ୍ଵାକ୍ରନ୍ଦ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୨୩୩.
ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏବେ ଆଉ ଶୁଣ। ତା'ପରେ ପଛରୁ ଧରିବା ଥାଏ, ଏବଂ ତା'ପରେ ଯାହାକୁ ଆକ୍ରନ୍ଦ କୁହାଯାଏ, ସେ ଆସେ।
ଆସାରସ୍ତୁ ତତୋଽନ୍ଯଃ ସ୍ଯାଦା କ୍ରନ୍ଦାସାର ଉଚ୍ଯତେ । ଜିଗୀଷୋଃ ଶତ୍ରୁଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତସ୍ଯ ତଥା ଦ୍ଵିଜ ।। ୨୩୩.
ତା'ପରେ ଆଉ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଆକ୍ରନ୍ଦର ସାର କୁହାଯାଏ। ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ନାତ୍ରାପି ନିଶ୍ଚଯଃ ଶକ୍ଯୋ ଵକ୍ତୁଂ ମନୁଜପୁଙ୍ଗଵ । ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହେ ଶକ୍ତୋ ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତ୍ତିଃ ।। ୨୩୩.
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କଥା କହିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଯିଏ ଦମନ କିମ୍ବା କୃପା କରିପାରେ, ସେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ।
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହେ ଶକ୍ତଃ ସର୍ଵେଷାମପି ଯୋ ଭଵେତ୍ । ଉଦାସୀନଃ ସ କଥିତୋ ବଲଵାନ୍ ପୃଥିଵୀପତିଃ ।। ୨୩୩.
ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦମନ କିମ୍ବା କୃପା କରିପାରେ, ସେ ଉଦାସୀନ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଥିବୀର ନାଥ।
ନ କସ୍ଯଚିଦ୍ରିପୁର୍ମ୍ମିତ୍ରଙ୍କାରଣାଚ୍ଛତ୍ରୁମିତ୍ରକେ । ମଣ୍ଡଲଂ ତଵ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତମେତଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶରାଜକଂ ।। ୨୩୩.
କେହି କାହାରି ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ର କେବଳ ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ନୁହେଁ। ତୋର ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ରାଜା ଥିବା ମଣ୍ଡଳ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।
ତ୍ରିଵିଧା ରିପଵୋ ଜ୍ଞେଯାଃ କୁଲ୍ଯାନନ୍ତରକୃତ୍ରିମାଃ । ପୂର୍ଵପୂର୍ଵୋ ଗୁରୁସ୍ତେଷାଂ ଦୁଶ୍ଚିକିତ୍ସ୍ଯତମୋ ମତଃ ।। ୨୩୩.
ତିନି ପ୍ରକାରର ଶତ୍ରୁ ଅଛନ୍ତି—ବଂଶଜ, ସମୀପବର୍ତ୍ତୀ ଓ କୃତ୍ରିମ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି ସବୁଠାରୁ କଠିନ ମନାଯାଏ।
ଅନନ୍ତରୋଽପି ଯଃ ଶତ୍ରୁଃ ସୋଽପି ମେ କୃତ୍ରିମୋ ମତଃ । ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ଭଵେଚ୍ଛତ୍ରୋମିତ୍ରାଣି ରିପଵସ୍ତଥା ।। ୨୩୩.
ସମୀପ ଥିବା ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କୃତ୍ରିମ। ପଛରୁ ଧରିବା ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁର ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ।
ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହମୁପାଯୈଶ୍ଚ ଶାମଯେଚ୍ଚ ତଥା ସ୍ଵକଂ । ମିତ୍ରେଣ ଶତ୍ରୋରୁଚ୍ଛେଦଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ପୁରାତନାଃ ।। ୨୩୩.
ପଛରୁ ଧରିବାକୁ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍, ନିଜ ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ନାଶ କରିବାକୁ ପୁରୁଣାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।
ମିତ୍ରଞ୍ଚ ଶତ୍ରୁତାମେତି ସାମନ୍ତତ୍ଵାଦନନ୍ତରଂ । ଶତ୍ରୁଂ ଜିଗୀଷୁରୁଚ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାତ୍୪ ସ୍ଵଯଂ ଶକ୍ନୋତି ଚେଦ୍ଯଦି ।। ୨୩୩.
ସହଯୋଗୀ ନିକଟରେ ରହିଲେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ଯିଏ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଯଦି ସ୍ୱୟଂ ସମର୍ଥ ହୁଏ, ତେବେ ସେଇଁ ସମ୍ପର୍କ ଛିଣ୍ଡିଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତାପଵୃଦ୍ଧୌ ତେନାପି ନାମିତ୍ରାଜ୍ଜାଯତେ ଭଯଂ । ଯଥାସ୍ଯ ନୋଦ୍ଵିଜେଲ୍ଲୋକୋ ଵିଶ୍ଵାସଶ୍ଚ ଯଥା ଭଵେତ୍ ।। ୨୩୩.
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବଢିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼େନି; ଏହା ଭଳି ହେବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ହେବେନି ଏବଂ ଭରସା ହେବ।
ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ସାମଭେଦୌ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୌ ଦାନଦଣ୍ଡୌ ତଥୈଵ ଚ । ଦଣ୍ଡଃ ସ୍ଵଦେଶେ କଥିତଃ ପରଦେଶେ ଵ୍ରଵୀମି ତେ ।। ୨୩୪.
ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମିଳନ ଓ ଭେଦ, ଏହିପରି ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଦଣ୍ଡ କେମିତି ନିଜ ଦେଶରେ ଦିଆଯିବ, ଏହା କହିଛି, ଏବେ ପରଦେଶରେ କେମିତି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ, ତାହା କହିବି।
ପ୍ରକାଶଶ୍ଚାପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଧୋ ଦଣ୍ଡ ଉଚ୍ଯତେ । ଲୁଣ୍ଠନଂ ଗ୍ରାମଘାତଶ୍ଚ ଶସ୍ଯଘାତୋଽଗ୍ନିଦୀପନଂ ।। ୨୩୪.
ଦଣ୍ଡ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର; ଏକଟି ଖୋଲା ଓ ଅନ୍ୟଟି ଗୁପ୍ତ। ଯେପରିକି ଲୁଟ, ଗ୍ରାମ ଧ୍ଵଂସ, ଫସଲ ନଷ୍ଟ କରିବା, ଅଗ୍ନି ଲଗାଇବା।
ପ୍ରକାଶୋଽଥ ଵିଷଂ ଵହ୍ନିର୍ଵିଵିଧୈଃ ପୁରୁଷୈର୍ଵଧଃ । ଦୂଷଣଞ୍ଚୈଵ ସାଧୂନାମୁଦକାନାଞ୍ଚ ଚ ଦୂଷଣଂ ।। ୨୩୪.
ଖୋଲା ଦଣ୍ଡ ମାନେ ବିଷ ଦେବା, ଅଗ୍ନି ଲଗାଇବା, ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିବା, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନେ ଓ ପାଣି ଉତ୍ସମାନେ ଦୁଷିତ କରିବା।
ଦଣ୍ଡପ୍ରଣଯଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମୁପେକ୍ଷାଂ ଶ୍ରୃଣୁ ଭାର୍ଗଵ । ଯଦା ମନ୍ଯେତ ନୃପତୀ ରଣେ ନ ମମ ଵିଗ୍ରହଃ ।। ୨୩୪.
ଦଣ୍ଡ କେମିତି ଦିଆଯିବ, ଏହା କହିଦେଲି; ଏବେ ଭାର୍ଗବ, ଅବହେଳା ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାବେ, 'ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ନାହିଁ'।