ଅଗ୍ନିପୁରାଣମ୍

ଶ୍ଵେତାଃ ସୁମନସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭୋ ମହୋତ୍ତମଃ । ମାଂସଂ ମତ୍ସ୍ଯା ଦୂରଶବ୍ଦା ଵୃଦ୍ଧ ଏକଃ ପଶୁସ୍ତ୍ଵଜଃ ।। ୨୩୦.

ଧଳା ଫୁଲ ସବୁଠୁ ଭଲ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମାଂସ, ମାଛ, ଦୂରର ଶବ୍ଦ, ବୃଦ୍ଧ ଏକା, ଚର୍ମ ଛଡ଼ା ପଶୁ—

ଗାଵସ୍ତୁରଙ୍ଗମା ନାଗା ଦେଵାଶ୍ଚ ଜ୍ଵଲିତୋଽନଲଃ । ଦୂର୍ଵାର୍ଦ୍ରଗୋମଯଂ ଵେଶ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଣରୂପ୍ଯଞ୍ଚ ରତ୍ନକଂ ।। ୨୩୦.

ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଦେବତା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ତର ଘାସ, ଭିଜା ଗୋବର, ବେଶ୍ୟା, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି ଓ ମଣି—

ଵଚାସିଦ୍ଧାର୍ଥକୌଷଧ୍ଯୋ ମୁଦ୍ର ଆଯୁଧଖଡ୍‌ଗକଂ । ଛତ୍ରଂ ପୀଠଂ ରାଜଲିଙ୍ଗଂ ଶଵଂ ରୁଦିତଵର୍ଜିତଂ ।। ୨୩୦.

କଥା, କାମଫଳଦାୟି ଔଷଧ, ମୁଦ୍ରା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର, ଛତା, ପୀଠ, ରାଜଚିହ୍ନ, କାନ୍ଦନ ଛଡ଼ା ମୃତଦେହ—

ଫଲଂ ଘୃତଂ ଦଧି ପଯୋ ଅକ୍ଷତାଦର୍ଶମାକ୍ଷିକଂ । ଶଙ୍ଖ ଇକ୍ଷୁଃ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ପଂ ଭକ୍ତଵାଦିତ୍ରଗୀତକଂ ।। ୨୩୦.

ଫଳ, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ, ଅକ୍ଷତ, ଦର୍ପଣ, ମଧୁ, ଶଂଖ, ଇଖ, ଶୁଭ କଥା, ଭୋଜନ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ—

ଗମ୍ଭୀରମେଘସ୍ତନିତଂ ତଡିତ୍ତୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ ମାନସୀ । ଏକତଂ ସର୍ଵଲିଙ୍ଗାନି ମନସସ୍ତୁଷ୍ଟିରେକତଃ ।। ୨୩୦.

ଗଭୀର ମେଘର ଗର୍ଜନ, ବିଜୁଳିରେ ମନର ସନ୍ତୋଷ—ଏସବୁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ; କିନ୍ତୁ ମନର ସନ୍ତୋଷ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ପୁଷ୍କର ଉଵାଚ ତିଷ୍ଠତୋ ଗମନେ ପ୍ରଶ୍ନେ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ । ନିଵେଦଯନ୍ତି ଶକୁନା ଦେଶସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ ।। ୨୩୧.

ପୁଷ୍କର କହିଲେ: ଲୋକ ଦଢ଼ିଥିବାବେଳେ, ବାହାରୁଅଁଠିବାବେଳେ କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଶ ଓ ସହର ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ।

ସର୍ଵଃ ପାପଫଲୋ ଦୀପ୍ତୋ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦୈଵଚିନ୍ତକୈଃ । ଶାନ୍ତଃ ଶୁଭଫଲଶ୍ଚୈଵ ଦୈଵଜ୍ଞୈଃ ସମୁଦାହୃତଃ ।। ୨୩୧.

ସମସ୍ତ ତୀବ୍ର ଚିହ୍ନକୁ ଭାଗ୍ୟ ବିଚାରକ ଅଶୁଭ ଫଳବାନ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି; ଶାନ୍ତ ଚିହ୍ନକୁ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଶୁଭ ଫଳ ଦେବା ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଷଟ୍‌ପ୍ରକାରା ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ଶକୁନାନାଞ୍ଚ ଦୀପ୍ତଯଃ । ଵେଲାଦିଗ୍ଦେଶକରଣରୁତଜାତିଵିଭେଦତଃ ।। ୨୩୧.

ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶବ୍ଦ ଓ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଶକୁନର ଛଅ ପ୍ରକାର ତୀବ୍ରତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ପୂର୍ଵା ପୂର୍ଵା ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ସା ତେଷାଂ ବଲଵତ୍ତରା । ଦିଵାଚରୋ ରାତ୍ରିଚରସ୍ତଥା ରାତ୍ରୌ ଦିଵାଚରଃ ।। ୨୩୧.

ପୂର୍ବ ଥିବା ଚିହ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଦିନରେ ରାତି ଘୁରୁଥିବା କିମ୍ବା ରାତିରେ ଦିନ ଘୁରୁଥିବା ଶକୁନ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।

କ୍ରୂରେଷୁ ଦୀପ୍ତା ଵିଜ୍ଞେଯା ଋକ୍ଷଲଗ୍ନଗ୍ରହାଦିଷୁ । ଧୂମିତା ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଯାଙ୍ଗମିଷ୍ଯତି ଭାସ୍କରଃ ।। ୨୩୧.

କ୍ରୂର ରାଶିରେ ଯେତେବେଳେ ତାରା, ଗ୍ରହ ଆଦି ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ଦେଖାଯାଏ ବୋଲି ଜଣାଯିବ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ଧୂଆଁ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଶକୁନ ଧୂମ୍ର ଶକୁନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ।

ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତଃ ସା ଜ୍ଵଲିତା ମୁକ୍ତା ଚାଙ୍ଗାରିଣୀ ମତା । ଏତାସ୍ତିସ୍ରଃ ସ୍ମୃତା ଦୀପ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ ଶାନ୍ତାସ୍ତଥାପରାଃ ।। ୨୩୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଅଛି, ସେଠାରେ ଏହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହେ। ଯେଉଁଠାରୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହା ଅଗ୍ନିମୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ତିନିଟି ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଶାନ୍ତ ଶକୁନ ଭାବରେ ମନାଯାଏ।

ଦୀପ୍ତାଯାନ୍ଦିଶି ଦିଗ୍ଦୀପ୍ତଂ ଶକୁନଂ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଂ । ଗ୍ରାମେଽରଣ୍ଯା ଵନେ ଗ୍ରାମ୍ଯାସ୍ତଥା ନିନ୍ଦିତପାଦପଃ ।। ୨୩୧.

ଏକ ଦିଗରେ ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ଦେଖାଯିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ଦିଗ ଶକୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗାଁ, ଜଙ୍ଗଲ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖାଯିଲେ, ଏହା ଗୃହସ୍ଥ ଶକୁନ ଭାବରେ ମନାଯାଏ, ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ଗଛରେ ଦେଖାଯିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମନାଯାଏ।

ଦେଶେ ଚୈଵାଶୁଭେ ଜ୍ଞେଯୋ ଦେଶଦୀପ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କ୍ରିଯାଦୀପ୍ତୋ ଵିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଜାତ୍ଯନୁଚିତକ୍ରିଯଃ ।। ୨୩୧.

ଅଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯିବା ଶକୁନକୁ ସ୍ଥାନ ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନିଜ ଜାତି ପାଇଁ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଶକୁନ ଦେଖାଯିବ, ସେଠି ତାକୁ କ୍ରିୟା ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ରୁତଦୀପ୍ତଶ୍ଚ କଥିତୋ ଭିନ୍ନଭୈରଵନିସ୍ଵନଃ । ଜାତିଦୀପ୍ତସ୍ତଥା ଜ୍ଞେଯଃ କେଵଲଂ ମାଂସଭୋଜନଃ ।। ୨୩୧.

ଅସମ୍ବିଧାନ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଯେଉଁଠାରେ ହୁଏ, ସେଠି ଧ୍ୱନି ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ଶକୁନ କେବଳ ମାଂସ ଖାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଜାତି ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନ ବୋଲି ଜଣାଯିବ।

ଦୀପ୍ତାଚ୍ଛାନ୍ତୋ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ ସର୍ଵୈର୍ଭେଦୈଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ମିଶ୍ରୈର୍ମିଶ୍ରୋ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ଵାଚ୍ଯଂ ଫଲାଫଲଂ ।। ୨୩୧.

ଉଜ୍ୱଳ ଶକୁନରୁ ଶାନ୍ତ ଶକୁନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଦେଖି ସଠିକ୍ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯିବ। ମିଶ୍ର ଶକୁନରୁ ମିଶ୍ର ଫଳ ଦେଖାଯିବ, ଏବଂ ତାହାର ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ କହିବା ଉଚିତ।

ଗୋଶ୍ଵୋଷ୍ଟ୍ରଗର୍ଦ୍ଦଭଶ୍ଵାନଃ ସାରିକା ଗୃହଗୋଧିକା । ଚଟକା ଭାସକୂର୍ମାଦ୍ଯାଃ କଥିତା ଗ୍ରାମଵାସିନଃ ।। ୨୩୧.

ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା, କୁକୁର, ସାରିକା, ଘର ଗୋଧିକା, ଚଟକା, ଭାସା, କୁମିର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଁରେ ବସୁଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ମାର୍ଜାରକୁକ୍କୁଟୌ ଗ୍ରାମ୍ଯୌ ତୌ ଚୈଵ ଵନଗୋଚରୌ । ତଯୋର୍ଭଵତି ଵିଜ୍ଞାନଂ ନିତ୍ଯଂକ ଵୈ ରୂପଭେଦତଃ ।। ୨୩୧.

ବିଲେଇ ଓ କୁକୁଡ଼ି ଗୃହସ୍ଥ ପଶୁ, ତଥାପି ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଫିରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

ଗୋକର୍ଣଶିଖିଚକ୍ରାହ୍ଵଖରହାରୀତଵାଯସାଃ । କୁଲାହକୁକ୍କୁଭଶ୍ଯେନଫେରୁଖଞ୍ଜନଵାନରାଃ ।। ୨୩୧.

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ମୟୂର, ଚକ୍ର, ଖର, ହାରୀତ, କାଉ, କୁଲାହ, କୁକୁଭ, ଶ୍ୟେନ, ଫେରୁକ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାନର।

ଶତଘ୍ନଚଟକଶ୍ଯାମଚାସଶ୍ଯେନକପିଞ୍ଜଲାଃ । ତିତ୍ତିରିଃ ଶତପତ୍ରଞ୍ଚ କପୋତଶ୍ଚ ତଥା ତ୍ରଯଃ ।। ୨୩୧.

ଶତଘ୍ନ, ଚଟକା, କଳା ପକ୍ଷୀ, କାଉ, ଶ୍ୟେନ, କପିଞ୍ଜଳ, ଟିଟିରି, ଶତପତ୍ର, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର କପୋତ।

ଖଞ୍ଜରୀଟକଦାତ୍ଯୂହଶୁକରାଜୀଵକୁକ୍କୁଟାଃ । ଭାରଦ୍ଵାଜଶ୍ଚ ସାରଙ୍ଗ ଇତି ଜ୍ଞେଯା ଦିଵାଚରାଃ ।। ୨୩୧.

ଖଞ୍ଜରୀଟ, ଦାତ୍ୟୂହ, ବନ ଶୁଆର, ଜୀବ କୁକୁଡ଼ି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ସାରଙ୍ଗ — ଏମାନେ ଦିନେ ଚଳାଫିରା କରୁଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।

ଵାଗୁର୍ଯୁଲୂକଶରଭକ୍ରୌଞ୍ଚାଃ ଶଶକକଚ୍ଛପାଃ । ଲୋମାସିକାଃ ପିଙ୍ଗଲିକାଃ କଥିତା ରାତ୍ରିଗୋଚରାଃ ।। ୨୩୧.

ବାଗୁର୍ୟୁ, ଉଲୁ, ଶରଭ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶଶକ, କଚ୍ଛପ, ଲୋମାସିକା, ପିଙ୍ଗଳିକା — ଏମାନେ ରାତିରେ ଚଳାଫିରା କରୁଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ହଂସାଶ୍ଚ ମୃଗମାର୍ଜାରନକୁଲର୍କ୍ଷଭୁଜଙ୍ଗମାଃ । ଵୃକ୍କାରିସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରୋଷ୍ଟ୍ରଗ୍ରାମଶୂକରମାନୁଷାଃ ।। ୨୩୧.

ହଂସ, ମୃଗ, ବିଲେଇ, ନକୁଳ, ଭାଲୁ, ସାପ, ବଘୁ, ସିଂହ, ବାଘ, ଉଠ, ଗାଁର ଶୁଆର ଓ ମଣିଷ।

ଶ୍ଵାଵିଦ୍‌ଵୃଷଭଗୋମାଯୁଵୃକକୋକିଲସାରସାଃ । ତୁରଙ୍ଗକୌପୀନନରା ଗୋଧା ହ୍ଯୁଭଯଚାରିଣଃ ।। ୨୩୧.

ସିକାର କୁକୁର, ବୃଷ, ଶିଆଳ, ବଘୁ, କୋଇଲି, ସାରସ, ଘୋଡ଼ା, କଉପୀନ ଧାରି ମଣିଷ, ଗୋଧିକା — ଏମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁହିଁବେଳେ ଚଳାଫିରା କରନ୍ତି।

ବଲପ୍ରସ୍ଥାନଯୋଃ ସର୍ଵେ ପୁରସ୍ତାତ୍ସଙ୍ଘଚାରିଣଃ । ଜଥାଵହା ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ପଶ୍ଚାନ୍ନିଧନକାରିଣଃ ।। ୨୩୧.

ସେନା ଚାଲିବାବେଳେ ଯେଉଁମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଳ ଭିତରେ ଚଳାଫିରନ୍ତି, ସେମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭାର ବୋହନ୍ତି, ସେମାନେ ପଛରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ଗୃହାଦ୍‌ଗମ୍ଯ ଯଦା ଚାସୋ ଵ୍ଯାହରେତ୍ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ନୃପାଵମାନଂ ଵଦତି ଵାମଃ କଲହଭୋଜନେ ।। ୨୩୧.

ଯେତେବେଳେ କାଉ ଘରୁ ବାହାରି ଆସି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଚିତ୍କାର କରେ, ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ କିମ୍ବା ବାମପାଖରେ ଥିଲେ ଖାଇବା ବେଳେ ବିବାଦ ଘଟିବ ବୋଲି ସୂଚନା ମିଳେ।

ଯାନେ ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଶସ୍ତଂ ସଵ୍ଯମଙ୍ଗସ୍ଯ ଵାପ୍ଯଥ । ଚୌରୈର୍ମୋଷମଥାଖ୍ଯାତି ମଯୂରୋ ଭିନ୍ନନିସ୍ଵନଃ ।। ୨୩୧.

ଯାନ ଭିତରେ ଏହାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ବାମ କିମ୍ବା ଡାହାଣ ପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ମୟୂର ଯଦି ଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରେ, ତେବେ ଚୋର ଦ୍ୱାରା ଚୋରି ହେବାର ସୂଚନା ଦିଏ।

ପ୍ରଯାତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ରାମ ମୃଗଃ ପ୍ରାଣହରୋ ଭଵେତ୍ । ଋକ୍ଷାଖୁଜମ୍ବୁକଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହମାର୍ଜାରଗର୍ଦଭାଃ ।। ୨୩୧.

ଯେତେବେଳେ କେହି ଯାଉଛନ୍ତି, ରାମ, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ମୃଗ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଭାଲୁ, ବନ ଶୁଆର, ଶିଆଳ, ବାଘ, ସିଂହ, ବିଲେଇ ଓ ଗଧା ମଧ୍ୟ ଅପଶକୁନ ସୂଚନା ଦିଏ।

ପ୍ରତିଲୋମାସ୍ତଥା ରାମ ଖରଶ୍ଚ ଵିକୃତସ୍ଵନଃ ଵାମଃ କପିଞ୍ଜଲଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଥା ଦକ୍ଷିଣସଂସ୍ଥିତଃ ।। ୨୩୧.

ଏହିପରି, ରାମ, ପ୍ରତିଲୋମ ପକ୍ଷୀ, ଖରା ଯାହାର ଶବ୍ଦ କଠୋର, ବାମପକ୍ଷରେ ଥିବା କପିଞ୍ଜଳ, ଏବଂ ଡାହାଣପକ୍ଷରେ ଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି।

ପୃଷ୍ଠତୋ ନିନ୍ଦିତଫଲସ୍ତିତ୍ତିରିସ୍ତୁ ନ ଶସ୍ଯତେ । ଏଣା ଵରାହାଃ ପୃଷତା ଵାମା ଭୂତ୍ଵା ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଃ ।। ୨୩୧.

ପଛୁଆ ଦିଗରୁ ଦେଖିଲେ ତିତିରି ପକ୍ଷୀ ଯାହାର ଫଳ ନିନ୍ଦିତ, ସେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଏଣା, ବରାହା ଏବଂ ପୃଷତା, ବାମଦିଗରୁ ଆସି ଡାହାଣଦିଗରେ ଯିବା ସମୟରେ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।